Złośliwy zespół neuroleptyczny – objawy, leczenie, powikłania

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ostry) to rzadki skutek uboczny stosowania leków przeciwpsychotycznych. W skład zespołu wchodzą objawy takie jak: sztywność mięśniowa, wzrost temperatury ciała i zmiana stanu psychicznego. W razie wystąpienia zespołu konieczna jest natychmiastowe leczenie i monitoring podstawowych funkcji życiowych.

Co to jest zespół neuroleptyczny?

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ang. neuroleptc malignant syndrome, NMS) to zespół objawów, który może się rozwinąć po stosowaniu leków przeciwpsychotycznych. Jest to jedno z najcięższych powikłań występujących po stosowaniu leków z tej grupy, choć zdarza się rzadko. Sama neurolepsja oznacza stan psychiczny, w którym blokowane są odruchy autonomiczne, jak w przypadku hipnozy lub stosowania leków przeciwpsychotycznych.

Złośliwy zespół neuroleptyczny – objawy

Na zespół składają się objawy kliniczne takie jak:

  • zaburzenia psychiczne,
  • sztywność mięśniowa,
  • hipertermia,
  • zaburzenia autonomicznego układu nerwowego.

Objawy psychiczne towarzyszące ZZN obejmują głównie zaburzenia świadomości. Mogą mieć one skrajnie różny obraz – od znacznego pobudzenia po spowolnienie i osłupieni katatoniczne. Ostatni z wymienionych objawów oznacza brak kontaktu słownego, brak ruchów i reakcji poszkodowanej osoby przy jednoczesnym zachowaniu świadomości.

Sztywność mięśniowa w złośliwym zespole poneuroleptycznym ma obraz parkinsonizmu. Objawia się ona zwiększonym napięciem we wszystkich grupach mięśniowych. Przy próbie wykonywania ruchów biernych kończynami pacjenta wyczuwalny jest stały lub stopniowy opór (odpowiednio objaw rury ołowianej lub objaw koła zębatego).

Wzrost temperatury ciała określany jako hipertermia. W przeciwieństwie do gorączki podwyższona temperatura ciała nie jest reakcją ośrodka termoregulacji w mózgu np. na infekcję. Wg. niektórych kryteriów hipertermię można rozpoznać już od temperatury przekraczającej 37°C, choć często wynosi ona więcej niż 40°C.

Zaburzenia autonomicznego układu nerwowego obejmują wzmożoną potliwość, przyspieszoną akcję serca, przyspieszony oddech oraz wahania ciśnienia tętniczego. Zaburzenia wegetatywne niosą za sobą najgroźniejsze skutki.

Jakie są przyczyny ZZN?

Zespół neuroleptyczny może rozwinąć się w trakcie leczenia neuroleptyami, czyli lekami stosowanymi głównie w psychiatrii (leki przeciwpsychotyczne). Przyczyną jego rozwoju jest blokowanie receptorów jednej z substancji przekaźnikowych w mózgu – dopaminy. Jest to dosyć rzadkie powikłanie. Rozwija się po co najmniej miesiącu leczenia u ok. 0,2 proc. pacjentów. Najczęściej po stosowaniu haloperydolu. Do pozostałych leków, które mogą wywołać ostry zespół neuroleptyczny należą m.in.:

  • chlorpromazyna, promazyna, lewopromazyna,
  • amisulpiryd, tiapiryd,
  • chloroprotyksen,zuklopentyksol, flupentyksol,
  • arypiprazol, paliperydon, rysperydon, kariprazyna.

Przeczytaj więcej o neuroleptykach.

U niektórych osób ryzyko rozwoju ZZN jest większe. Dotyczy to m.in. przypadków, kiedy powikłanie to wystąpiło w przeszłości u osoby leczonej lub w rodzinie. Zespół neuroleptyczny częściej rozwija się także u mężczyzn, w młodym wieku. Zwiększone ryzyko dotyczy także leków podawanych dożylnie i domięśniowo, stosowania leków starszego typu lub kilku leków jednocześnie.

Złośliwy zespół neuroleptyczny – badania

Przy podejrzeniu ZZN należy brać pod uwagę obraz kliniczny zespołu. Zazwyczaj objawy rozwijają się w ciągu kilku dni, a więc dosyć szybko. Wzrost napięcia mięśniowego i zaburzenia psychiczne poprzedzają częste objawy. W rozpoznaniu, poza stwierdzeniem wyżej wymienionych objawów, bardzo ważny jest wywiad z pacjentem. Istotne znaczenie ma informacja o przyjmowanych lekach i czasie ich stosowania, a także występowaniu innych działań niepożądanych w przeszłości.

Pomocne w rozpoznaniu mogą być także badania laboratoryjne. Wzmożone napięcie mięśni prowadzi do ich uszkodzenia. Powoduje to wzrost aktywności kinazy kreatynowej we krwi oraz wydalanie białka, mioglobiny z moczem. Obserwuje się także wzrost liczby białych krwinek i enzymów wątrobowych. Hipertermii mogą towarzyszyć zaburzenia elektrolitowe.

Zespół neuroleptyczny a zespół serotoninowy

Kolejnym krokiem przy stawianiu rozpoznania jest diagnostyka różnicowa. Należy brać pod uwagę inne powikłania farmakoterapii w psychiatrii takie jak zespół serotoninowy. Ponadto należy wykluczyć zapalenia ośrodkowego układu nerwowego, stany padaczkowe, nadczynność tarczycy, zatrucia innymi substancjami, zespół odstawienia innych leków, czy złośliwą hipertermię wywołaną lekami znieczulającymi. Nie istnieje badanie które byłoby wstanie potwierdzić, że doszło do rozwoju zespołu neuroleptycznego.

Przeczytaj co to jest zespół serotoninowy.

Dlatego przy różnicowaniu również bardzo istotny jest wywiad i inne dolegliwości chorego. Uszkodzenia mózgu można wykluczyć na podstawie badań obrazowych, np. tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego. Stany zapalne ośrodkowego układu nerwowego można potwierdzić lub wykluczyć na podstawie badania krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego. Na podstawie obserwacji aktywności elektrycznej mózgu w badaniu EEG można odrzucić podejrzenie stanu padaczkowego. Jeśli zachodzi podejrzenie stosowania innych substancji psychoaktywnych, w tym narkotyków, pomocne może być badanie toksykologiczne.

Powikłania i leczenie

Przebyty, nieleczony ostry zespół neuroleptyczny stwarza śmiertelne zagrożenie dla pacjenta. Najgroźniejsze są objawy związane z zaburzeniami wegetatywnymi. Mogą one prowadzić do groźnych zaburzeń rytmu serca, w tym do zatrzymania krążenia. Ponadto przyspieszony metabolizm i hipertermia sprzyjają zaburzeniom elektrolitowym. Produkty rozpadu mięśni mogą prowadzić do ostrego uszkodzenia nerek. Wzmożone napięcie mięśni oddechowych skutkuje zmniejszeniem wydolności oddychania i sprzyja zachłyśnięciom.

Ze względu na groźne powikłania bardzo istotna jest szybka interwencja. Przy prawidłowym postępowaniu rokowanie jest dobre, a objawy powinny ustąpić do dwóch tygodni. Po potwierdzeniu diagnozy należy koniecznie odstawić lek mogący wywoływać objawy. Pacjenta poddaje się intensywnemu monitoringowi, w trakcie którego obserwuje się stan nawodnienia, ciśnienie tętnicze, temperaturę ciała oraz parametry laboratoryjne krwi.

Aby uniknąć zachłyśnięcia stosuje się żywienie przez sondę żołądkową. W miarę potrzeby wyrównuje się zaburzenia elektrolitowe i obniża temperaturę ciała. Popularne leki przeciwgorączkowe są jednak nieskuteczne w hipertermii. Stosuje się dantrolen i bromokryptynę, a dodatkowo zimne okłady. W celu zmniejszenia napięcia mięśniowego można podać benzodiazepiny.

Bibliografia

  • R. Korbut (red.): Farmakologia. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2017; s. 96
  • M. Jarema (red.): Psychiatria. Wyd. II. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2016; s. 106-107, 546-551
  • P. Gajewski (red.): Interna Szczeklika 2015. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2015; s. 2462
  • Zespół serotoninowy i złośliwy zespół poneuroleptyczny jako powikłania farmakoterapii w psychiatrii, Kraków 2012
Opublikowano: ; aktualizacja: 16.05.2019

Oceń:
4.8


  • Tagi:

Może cię

Ataksja Friedreicha (choroba) – przyczyna, objawy, leczenie

Choroba Friedreicha jest bardzo rzadko występującą chorobą o podłożu genetycznym. Zaliczana jest do jednych z ...

Zaburzenia pamięci – przyczyny, objawy, jakie choroby ją powodują?

Zaburzenia pamięci pojawiają się głównie wraz z wiekiem. Przyczyną problemów z pamięcią mogą być choroby ...

Problemy z pamięcią u osób starszych

Wraz w wiekiem określone ośrodki kory mózgowej stają się mniej sprawne. Nieprawidłowe bądź zakłócone funkcjonowanie ...

Bigoreksja – przyczyny, objawy, leczenie

W dzisiejszych czasach coraz więcej osób biega, ćwiczy na siłowni czy uprawia inne sporty w ...

Wideo – Nerwica natręctw

Nerwica natręctw jest nazywana przez psychiatrów również zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym. Te dwa słowa oznaczają myśli oraz ...

Naturalne sposoby na uspokojenie

Stres towarzyszy nam niemal w każdej sferze życia. W rozładowaniu napięcia pomóc mogą nie tylko ...

Triada Charcota – czym jest i co oznacza dodatnia?

Triada Charcota to pojęcie medyczne odnoszące się do ostrego zapalenia dróg żółciowych, jak również do ...

Nerwica – przyczyny, rodzaje, objawy, leczenie

Zaburzenia nerwicowe przez większość pacjentów określane są jako nerwica. Jest to zespół zaburzeń lękowych, które ...

Hipersomnia (nadmierna senność) – które choroby ją powodują?

Hipersomnia – czyli nadmierna senność, jest odczuwana przez dużą część populacji. Zwykle uczucie nadmiernej senności ...

Leczenie depresji u osób starszych – jak pomóc i jakie leki stosować?

Depresja u osób w podeszłym wieku występuje często pod postacią objawów, takich jak np. uporczywe ...

Budzenie się w nocy – przyczyny wybudzania się ze snu

Budzenie się w nocy jest jednym z objawów bezsenności. Problemy ze snem mogą być spowodowane ...

Jakie są przyczyny bólów głowy?

Bóle głowy są jedną z najpowszechniejszych dolegliwości, której doświadczył chyba każdy z nas. Mogą wynikać ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon