Objawy oponowe – co to jest i jakie są przyczyny zespołu oponowego?

Przyczyną objawów oponowych jest podrażnienie opon mózgowych. Zespół oponowy jest typowy dla chorób ośrodkowego układu nerwowego, np. krwotoku podpajęczynówkowego. Najbardziej istotny jest objaw Kerniga oraz objaw Brudzińskiego, które występują w przebiegu zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Objawy oponowe u dzieci mogą pojawić się jednak w wyniku podrażnienia opon mózgowych (meningismus), np. na skutek wysokiej gorączki.

Objawy oponowe – co to jest?

Jednym z elementów badania neurologicznego pacjenta jest ocena występowania tak zwanych objawów oponowych, czyli odruchowych reakcji chorego, które w prawidłowych warunkach nie powinny występować.

Objawy oponowe powstają w wyniku podrażnienia opon mózgowo-rdzeniowych i w większości przypadków świadczą o obecności choroby ośrodkowego układu nerwowego.

Opony mózgowo-rdzeniowe – twarda, pajęcza i miękka – wraz z utworzonymi przestrzeniami płynowymi oddzielają mózg i rdzeń kręgowy od kości czaszki i kanału kręgowego, stanowiąc ochronę struktur układu nerwowego przed urazami.

Procesy chorobowe toczące się w obrębie mózgowia, które uszkadzają opony mózgowo-rdzeniowe (potocznie: opony mózgowe), objawiają się obecnością zespołu oponowego, czyli objawów oponowych, którym zazwyczaj towarzyszą nudności i wymioty, silny ból głowy, nadwrażliwość na bodźce zewnętrzne (dotyk, dźwięk, bodźce wzrokowe).

Pacjent z zespołem oponowym przyjmuje zazwyczaj pozycję leżącą na boku z przygiętymi kończynami dolnymi w stawach biodrowych i kolanowych. W bardzo ciężkim stanie chorego, gdy zespół oponowy jest znacznie nasilony, może dojść do wygięcia tułowia ku przodowi z odgięciem głowy do tyłu. Mówimy wówczas o dodatnich objawach oponowych.

Objaw Kerniga i objaw Brudzińskiego – na czym polegają?

Do najbardziej istotnych odruchów oponowych należy objaw Kerniga oraz objaw Brudzińskiego, które obecne są w przebiegu zapalenia opon mózgowo-rdzieniowych.

Objaw Kerniga może być oceniany na dwa sposoby, w obu przypadkach pacjent leży na plecach. Pierwsza wersja badania polega na biernym podnoszeniu wyprostowanej kończyny dolnej, która w przypadku podrażnienia opon mózgowych ulega odruchowemu zgięciu w stawie biodrowym i kolanowym.

Innym sposobem zbadania obecności objawu Kerniga jest próba wyprostowania przez badającego zgiętej w stawie biodrowym i kolanowym kończyny dolnej pacjenta, co jest niemożliwe przez odruchowy opór mięśni. Występowanie tego objawu jest dla pacjenta bolesne.

Objaw Brudzińskiego określany jest także jako karkowy, policzkowy lub łonowy. Badanie sztywności karku powoduje u pacjenta odruchowe zgięcie nóg w stawach biodrowych i kolanowych. Podobną reakcję wywołać można uciskając policzki chorego poniżej łuków jarzmowych lub ucisk spojenia łonowego.

Rodzaje odruchów – jak sprawdzić objawy oponowe?

Inne objawy oponowe, które ocenia się podczas badania neurologicznego, to:

  • ból gałek ocznych przy ucisku – jest to jeden z pierwszych symptomów świadczących o podrażnieniu opon mózgowo-rdzeniowych – delikatny ucisk gałek ocznych przez zamknięte powieki wywołuje ewidentne dolegliwości bólowe u badanego pacjenta;
  • objaw sztywności karku – próba biernego zginania głowy pacjenta leżącego na plecach wyzwala zwiększenie napięcia mięśni karku i uniemożliwia badanemu dotknięcie brodą mostka;
  • objaw Hermana – najczęściej występuje u pacjentów z gruźliczym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych – podczas próby przygięcia głowy badanego do mostka następuje odruchowe zgięcie palucha stopy w stronę grzbietową;
  • objaw Flataua – bierne przyginanie głowy do klatki piersiowej powoduje rozszerzenie źrenic;
  • objaw Amossa – objaw oponowy u dzieci – siadając, mały pacjent podpiera się z tyłu na wyprostowanych rękach, a także zgina kończyny dolne w stawach kolanowych i biodrowych.

Należy wiedzieć, że ocena objawów oponowych u niemowląt jest znacznie utrudniona. Dlatego warto pamiętać, że o procesie patologicznym toczącym się w obrębie mózgowia u dziecka w wieku niemowlęcym świadczyć może uwypuklenie i tętnienie niezarośniętego ciemienia.

Zapalenie opon mózgowych – przyczyna odruchów oponowych

Najczęstsze schorzenia przebiegające z obecnością objawów oponowych to: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz krwotok podpajęczynówkowy.

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych może być wywołane przez bakterie, wirusy, grzyby, a także pasożyty. Ostre bakteryjne zapalenie opon mózgowych to w większości przypadków ciężko przebiegające schorzenie o poważnym rokowaniu. Objawia się występowaniem bólu głowy, gorączki, wymiotów i znacznych objawów oponowych, zwłaszcza sztywności karku. Często dołączają się również zaburzenia świadomości.

Rozpoznanie stawia się na podstawie charakterystycznego obrazu klinicznego i badania płynu mózgowo-rdzeniowego. Leczenie prowadzi się w warunkach szpitalnych, najpierw stosując antybiotykoterapię empiryczną, a następnie celowaną.

W wirusowych zapaleniach opon mózgowo-rdzeniowych przebieg schorzenia jest zazwyczaj łagodny, a rokowanie w większości przypadków korzystne. Występują objawy infekcji dróg oddechowych, do których następnie dołączają bóle głowy, wzrost temperatury ciała, wymioty.

Rozpoznanie również ustala się na podstawie obrazu klinicznego po wykluczeniu innych przyczyn zmian w płynie mózgowo-rdzeniowym. W leczeniu zastosowanie mają leki przeciwwirusowe oraz objawowo działające leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe i przeciwwymiotne.

Zespół oponowy w krwotoku podpajęczynówkowym

Częstą przyczyną odruchów oponowych jest także krwotok podpajęczynówkowy spowodowany nagłym krwawieniem do przestrzeni między oponą pajęczą i miękką, najczęściej wskutek pęknięcia tętniaka mózgu.

Schorzenie to stanowi stan zagrożenia życia pacjenta, dlatego konieczna jest natychmiastowa pomoc lekarska. W większości przypadków objawia się nagłym silnym bólem głowy (zwłaszcza w okolicy potylicznej) oraz wymiotami.

W badaniu neurologicznym oprócz objawów oponowych może występować porażenie nerwów ruchowych gałek ocznych, niedowład połowicy, problemy z mową oraz zaburzenia przytomności. Symptomy neurologiczne uzależnione są od umiejscowienia krwawiącego naczynia.

Rozpoznanie potwierdza się badaniem TK głowy, u niektórych pacjentów konieczne może być wykonanie punkcji lędźwiowej. W większości przypadków zastosowanie ma leczenie operacyjne tętniaka.

Meningismus – podrażnienie opon mózgowych u dzieci

Inne możliwe przyczyny podrażnienia opon mózgowych to:

  • nowotwory zlokalizowane w obrębie lub pobliżu opon mózgowo-rdzeniowych lub rozsiewające się drogą płynu mózgowo-rdzeniowego (np. rakowatość opon),
  • urazy okolicy głowy,
  • schorzenia przebiegające ze wzmożonym ciśnieniem wewnątrzczaszkowym, np. guzy mózgu, zwłaszcza mieszczące się w tylnej jamie czaszki.

Trzeba wiedzieć, że u niektórych dzieci i młodzieży ogólna infekcja z wysoką gorączką może przebiegać z obecnością objawów oponowych (zwłaszcza sztywności karku), nadwrażliwością na światło i bólem głowy.

Stan taki może zostać przez lekarza opisany jako meningismus, co wzbudza ogromny lęk u rodziców małego pacjenta. Należy wiedzieć, że termin ten odnosi się do podrażnienia, a nie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (po łacinie meningitis), a przebieg schorzenia w większości przypadków jest łagodny.

Bibliografia:

  1. Kwieciński H., Kamińska A., Neurologia Merrita, Wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2012.
  2. Podemski R., Kompendium neurologii, Wydawnictwo Via Medica, Gdańsk 2008.
  3. Czochańska J., Neurologia dziecięca, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 1990.
Opublikowano: ; aktualizacja: 15.11.2017

Oceń:
4.8


Może cię

Zespół Dravet (padaczka miokloniczna) – przyczyny, objawy, rokowania, leczenie

Zespół Dravet (SMEI) jest to ciężka padaczka miokloniczna ujawniająca się u dzieci. Pierwsze objawy nie ...

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne nazywane również nerwicą natręctw to grupa schorzeń, których cechą charakterystyczną jest występowanie nawracających, ...

Choroba wysokogórska

Choroba wysokogórska (choroba wysokościowa, AMS) to zespół objawów charakterystycznych dla stanu, w którym organizm człowieka ...

Próba Romberga – co to jest, kiedy wykonać i co oznacza objaw Romberga?

Próba Romberga to nieinwazyjne badanie neurologiczne wykonywane u osób z zaburzeniami równowagi. Polega na ocenie ...

Uszkodzenie rdzenia kręgowego

Uszkodzenia rdzenia kręgowego prowadzić mogą do trwałego kalectwa. Będąc najczęściej następstwem urazów powodują: niedowłady, brak ...

Neuroblastoma (nerwiak zarodkowy, zwojak) – objawy, leczenie i rokowanie

Neuroblastoma, inaczej zwojak zarodkowy współczulny to nowotwór, który występuje u dzieci częściej u chłopców niż ...

Niska samoocena – objawy, przyczyny, skutki, leczenie

Niska samoocena to poważny problem wielu ludzi. Zaniżone poczucie własnej wartości odbija się negatywnie na ...

Objaw Brudzińskiego – karkowy, policzkowy, łonowy – dodatni i ujemny – co oznacza?

Odruch Brudzińskiego to objaw oponowy (karkowy, policzkowy, łonowy), sprawdzany bardzo często podczas badania pacjenta przez ...

Wideo – Co oznaczają częste omdlenia?

Częste omdlenia występują głównie w okresie dojrzewania, zwłaszcza u dziewcząt, u których diagnozuje się tzw. ...

Zapalenie móżdżku – przyczyny, objawy, leczenie, rokowanie

Ostre zapalenie móżdżku jest chorobą wieku dziecięcego, która może pojawić się w trakcie lub kilka ...

Wideo – Pierwsza pomocy przy udarze

Jeśli pacjent jest przytomny pomoc ogranicza się do wezwania karetki pogotowia ratunkowego oraz opieki nad ...

Neuropatia cukrzycowa

Neuropatia cukrzycowa – pod tym pojęciem rozumiemy uszkodzenie nerwów obwodowych, spowodowane przez utrzymującą się przewlekłą ...

Komentarze (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon