Upośledzenie umysłowe (oligofrenia) – przyczyny, stopnie upośledzenia, jak rozpoznać?

Oligofrenia to inaczej upośledzenie umysłowe. Może być spowodowane czynnikami genetycznymi (np. zespołem Downa), nieprawidłowościami w trakcie ciąży (m.in. spożywaniem alkoholu przez matkę) lub zaniedbaniem w okresie dzieciństwa. Deficyty umysłowe mogą ujawniać się w różnym stopniu, a klasyfikuje je skala wg Wechslera. Bardzo ważna jest rehabilitacja, aby aktywizować i usamodzielniać osobę niepełnosprawną intelektualnie, a także zapobiegać pogłębianiu się oligofrenii.

Oligofrenia – definicja

Oligofrenia, jak mówi definicja to „małomyślenie” i oznacza ono znaczne obniżenie poziomu rozwoju intelektualnego. Oligofrenia określana jest też jako zahamowanie rozwoju psychicznego, niepełnosprawność intelektualna czy upośledzenie rozwoju psychicznego. Należy jednak podkreślić, że w obowiązującej klasyfikacji ICD-10 widnieje upośledzenie umysłowe i właśnie z tą nazwą spotkamy się w dokumentacji medycznej czy podczas wizyty w oddziale szpitalnym.

Upośledzeniu ulegają zdolności poznawcze, mowa, umiejętności społeczne, funkcje motoryczne, zdolności adaptacyjne. Deficyty te ujawniają się w dbaniu o zdrowie, prowadzeniu domu, możliwości w zakresie uczenia się i pracy, komunikacji z innymi. Aby postawić rozpoznanie o występowaniu upośledzenia umysłowego potrzebna jest holistyczna ocena funkcjonowania psychospołecznego, a pomiar IQ ma tylko znaczenie orientacyjne.

Najwięcej obserwowanych przypadków to upośledzenie o stopniu lekkim. Przyczyny upośledzenia umysłowego podzielono na kilka grup: czynniki genetyczne, czynniki działające w okresie ciąży i połogu oraz czynniki działające w okresie dzieciństwa.

Niektóre przypadki występowania upośledzenia umysłowego wynikają ze skrajnego zaniedbywania emocjonalnego i fizycznego, braku stymulacji rozwoju. Obraz kliniczny niedorozwoju umysłowego, zależy w dużej mierze od stopnia upośledzenia.

Upośledzenie umysłowe – stopnie i klasyfikacja

Naukowcy podzielili upośledzenie umysłowe na cztery stopnie, uwzględniając głębokość zaburzenia rozwoju. Wyróżniamy następujące stopnie niepełnosprawności intelektualnej:

  • upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim (wg ICD-10, IQ 50-69), zaburzenie rozwojowe nie jest widoczne w pierwszych latach życia. Osoby takie są samodzielne, potrafią dobrze funkcjonować w społeczeństwie, ich życie rodzinne przebiega prawidłowo;
  • upośledzenie umysłowe o stopniu umiarkowanym (IQ 35-49), osoby takie mogą nabywać umiejętności samoobsługowe, potrafią poruszać się w dobrze znanym terenie, mogą pracować pod nadzorem, dobrze adaptują się do życia w społeczeństwie;
  • upośledzenie umysłowe o stopniu znacznym (IQ 20-34), u takich osób mowa ograniczona jest do bardzo prostych zdań, rozwija się dopiero po okresie dzieciństwa, jako dorośli mogą nauczyć się prostych prac, które są wykonywane pod ścisłym nadzorem;
  • upośledzenie o umysłowe o stopniu głębokim (IQ <20), stanowi 1–2 proc. z upośledzeniem umysłowym, u takich osób mowa nie wykształca się w ogóle bądź jest ograniczona do pojedynczych słów, są zdolne do utrzymania kontaktu emocjonalnego z opiekunami. Według literatury w upośledzeniu głębokim bardzo ważną rolę odgrywają genetyczne zaburzenia.

Osobom z niepełnosprawnością umysłową o stopniu głębokim znacznie częściej towarzyszą uszkodzenia narządów wewnętrznych, wady rozwojowe oraz organiczne uszkodzenia mózgu. Około 85% osób z niepełnosprawnością umysłową to osoby upośledzone w stopniu lekkim.

Obniżona sprawność umysłowa predysponuje do występowania różnorodnych zaburzeń psychicznych, na przykład zaburzeń lękowych, nastroju, zaburzenia zachowania, kontroli impulsów, nadruchliwość.

Upośledzenie umysłowe – przyczyny

Zgłębienie przyczyn upośledzenia umysłowego jest bardzo ważne, gdyż dzięki temu możemy podjąć działania zapobiegające powstawaniu upośledzenia.

Do upośledzenia umysłowego może dojść w wyniku działania czynników szkodliwych w czasie ciąży, takich jak niektóre infekcje wirusowe i bakteryjne, czynniki chemiczne i fizyczne, przewlekłe choroby matki. Embrionopatia poróżyczkowa, wrodzone zakażenie wirusem cytomegalii, objawowa toksoplazmoza wrodzona mogą doprowadzić do zahamowania rozwoju psychicznego.

Do związków chemicznych mogących powodować oligofrenię u dziecka zaliczyć możemy przyjmowane w czasie ciąży przez matkę leki przeciwpadaczkowe czy alkohol. Niekorzystny wpływ na mózg dziecka mają choroby matki, takie jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca. Do czynników mogących mieć wpływ po okresie okołoporodowym zaliczyć możemy urazy czaszki, zatrucia lekami, tlenkiem węgla, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu.

Zaburzenie metaboliczne mogące przebiegać z niepełnosprawnością umysłową to m.in. fenyloketonuria, galaktozemia, mukopolisacharydoza, choroba Niemanna-Picka, zespół Taya-Sachsa. Do wybranych zaburzeń przebiegających z upośledzeniem umysłowym w wyniku nieprawidłowości chromosomowych możemy zaliczyć:

  • zespół Downa,
  • zespół Angelmana,
  • zespół Pradera-Willego,
  • zespół Jacobsena,
  • zespół kociego krzyku – Cri du Chat,
  • zespół Pataua,
  • zespół łamliwego chromosomu X,
  • stwardnienie guzowate,
  • zespół Turnera,
  • zespół Klinefeltera.

Do całościowych zaburzeń rozwoju przebiegających z niepełnosprawnością umysłową możemy wymienić:

  • autyzm dziecięcy,
  • zespół Retta,
  • dziecięce zaburzenia dezintegracyjne,
  • zaburzenie hiperkinetyczne z towarzyszącym upośledzeniem umysłowym i ruchami stereotypowymi.

Zaburzenia neurologiczne mogące przebiegać z zaburzeniem rozwoju umysłowego to m.in.:

  • padaczki,
  • mózgowe porażenie dziecięce,
  • wady wrodzone mózgu,
  • stany po urazach czaszkowo-mózgowych,
  • stany po infekcyjnych chorobach centralnego układy nerwowego,
  • brak zakrętów kory mózgu,
  • wady wrodzone rdzenia kręgowego.

Oligofrenia – jak rozpoznać deficyt intelektualny?

Obraz kliniczny niedorozwoju umysłowego, zależy w dużej mierze od stopnia upośledzenia.

Niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim w pierwszych latach życia rozwój dziecka może przebiegać prawidłowo, pierwsze widoczne objawy dostrzegane są dopiero, gdy dziecko rozpoczyna edukację w szkole lub przygodę z przedszkolem. Co najczęściej zwraca naszą uwagę u takich dzieci? Prymitywne zabawy, niestałość emocjonalna, impulsywność, zmniejszona odpowiedzialność. Osoby te mogą zdobyć zasadnicze wykształcenie zawodowe i jako dorośli pracować. Osoby z niepełnosprawnością w stopniu lekkim potrafią funkcjonować samodzielnie, czytać, pisać, dbać o siebie i innych.

Niedorozwój umysłowy o stopniu umiarkowanym sprawia, że u osób z tym rodzajem upośledzenia rozwój psychoruchowy oraz rozwój mowy są opóźnione, słownictwo jest ubogie. Osoby te są w stanie nauczyć się czytać i pisać, ale rozumieją tylko proste teksty. Potrafią nauczyć się korzystania z prostych urządzeń, samodzielnie poruszać się po znanych sobie trasach, potrafią sprzątać, szyć, robić zakupy korzystać ze środków komunikacji. Mogą pracować będąc pod nadzorem innych osób. Mają silną potrzebę kontaktów społecznych, ale należy pamiętać, że wymagają wsparcia innych osób.

Upośledzenie umysłowe znaczne powoduje, że u tych osób mowa rozwija się dopiero po okresie dzieciństwa. W szkole porozumiewają się za pomocą niewielkiego zasobu słownictwa. Również dobrze adaptują się do życia w społeczeństwie. Osoby z tym stopniem niepełnosprawności umysłowej są w stanie nauczyć się unikania bezpośredniego zagrożenia, pielęgnacji siebie.

Osłabienie rozwoju umysłowego o stopniu głębokim sprawia, że osoby te jeżeli w ogóle mówią, wypowiadają tylko pojedyncze słowa, rozumieją tylko proste polecenia. U niektórych występują dodatkowe wady wzroku, słuchu, narządów wewnętrznych.

Oligofrenia – jak leczyć upośledzenie umysłowe?

Istnieje możliwość zapobiegania niektórym przyczynom upośledzenia umysłowego, jak edukacja w ciąży, opieka położnicza, szczepienia ochronne np. dziewcząt przeciwko różyczce. Schorzeniom, takim jak alkoholowy zespół płodowy można zapobiec rezygnując ze spożywania alkoholu w ciąży.

U podstaw opieki nad osobami z niepełnosprawnością intelektualną leżą różnorodne formy rehabilitacji zapobiegające pogłębianiu się upośledzenia, stymulację rozwoju, usprawnianie nieprawidłowych funkcji, wychowanie dostosowane do wieku. Terapeutami powinni być także rodzice.

Dzieci z niepełnosprawnością umysłową mogą chodzić do szkół specjalnych czy szkół integracyjnych, gdzie mogą nauczyć się zawodu, rozwijać umiejętności społeczne. Bardzo istotne jest leczenie schorzeń towarzyszących, na przykład gdy u osoby upośledzonej występują drgawki.

Leczenie zaburzeń psychicznych osób z niepełnosprawnością intelektualną powinno być oparte o staranną analizę czynników leżących u ich podłoża. Jeżeli u pacjenta obserwuje się bardzo nasilone zachowania agresywne pomocne może być zastosowanie farmakoterapii w postaci neuroleptyków, leków normotymicznych (stabilizujących zaburzenia nastrojów), inhibitorów wychwytu zwrotnego serotonin.

Lekarz zanim rozpocznie farmakoterapię pacjenta musi indywidualnie rozważyć każdy przypadek, przeanalizować korzyści oraz ryzyko działań niepożądanych.

Rodzice dzieci z niepełnosprawnością umysłową powinni otrzymać odpowiednie wsparcie psychologiczne oraz specjalnie dostosowaną psychoedukację dotyczącą sposobu radzenia sobie z problemami ich dzieci z formami rehabilitacji.

Bibliografia

  1. Adam Bilkiewicz, Psychiatria, Wydawnictwo Medyczne Urban&Partner, Wrocław 2002.
  2. Janina Wyczesany, Pedagogika osób upośledzonych, wyd. Impuls, Kraków 2007.
  3. Marek Jarema, Jolanta Rabe-Jabłońska, Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015.
Opublikowano: ; aktualizacja: 01.10.2018

Oceń:
4.6


Może cię

Adrenoleukodystrofia – dziedziczenie, objawy, leczenie, dieta, rokowanie

Przykładem ciężkiej choroby o podłożu genetycznym jest adrenoleukodystrofia (ALD). Może ona prowadzić do śmierci, stanu ...

Częste bóle głowy – przyczyny nawracającego bólu głowy

Częste i powtarzające się ból głowy mogą mieć różną przyczyną. Mogą pojawiać się nagle pod ...

Ablutofobia – co to jest, jakie są przyczyny i objawy, jak wygląda leczenie?

Ablutofobia to lęk przed kąpielą. Za przyczynę tego stanu nerwicowego podaje się mechanizm kojarzenia określonych ...

Upośledzenie umysłowe u dzieci

Upośledzenie umysłowe jako pojęcie nie funkcjonuje już w fachowej terminologii – zastąpione zostało terminem "niepełnosprawność ...

Zespół Pradera-Williego

Zespół Pradera-Williego jest wynikiem nieprawidłowości dotyczących chromosomu 15. Już w życiu płodowym dziecko z tym ...

Problemy z pamięcią u osób starszych

Wraz w wiekiem określone ośrodki kory mózgowej stają się mniej sprawne. Nieprawidłowe bądź zakłócone funkcjonowanie ...

Neuralgia półpaścowa – ból po półpaścu – przyczyny, objawy i leczenie

Półpasiec jest chorobą wywoływaną przez wirus Varicella zoster (VZV), który zalicza się do rodziny Herpes. ...

Objawy migreny

W czasie migreny ból lokalizuje się z jednej strony głowy, w okolicy skroni. Ból jest ...

Stres a choroby jelit i choroby żołądka

Wiele osób skarżących się na ból jelit i ból brzucha zastanawia się jak stres wpływa ...

Napady lęku

Napady lęku pojawiają się nagle, bez konkretnej, uchwytnej przyczyny. Trudno je przewidzieć, a jeszcze trudniej ...

Osłabienie organizmu – jakie mogą być przyczyny uczucia osłabienia?

Osłabienie organizmu bywa naturalną reakcją na: przemęczenie, przeciążenie obowiązkami oraz stresujący tryb życia. Często jest ...

Leczenie schizofrenii

Schizofrenia jest chorobą psychiczną, w której występują objawy pozytywne, czyli zjawiska psychologiczne, których wcześniej nie ...

Komentarze (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon