Rak szyjki macicy – leczenie, przerzuty, rokowania, stopnie

Rak szyjki macicy to istotny problem współczesnej ginekologii onkologicznej. Biorąc pod uwagę najnowsze statystyki można przyjąć, że codziennie rozpoznawanych jest prawie dziesięć nowych przypadków raka szyjki macicy. Leczenia zależy między innymi od stopnia zaawansowania choroby, wieku pacjentki oraz chorób współistniejących. Leczenie raka szyjki macicy obejmuje metody chirurgiczne, radioterapię oraz chemioterapię.

Czym jest rak szyjki macicy?

Szyjka macicy jest elementem macicy, który łączy ją z pochwą. W obrębie szyjki macicy wyróżniamy część nadpochwową oraz pochwową. Powierzchnie szyjki, która znajduje się w pochwie nazywa się tarczą część pochwowej szyjki macicy, na środku której znajduje się ujście zewnętrze kanału szyjki macicy. Nabłonek pokrywający tarczę części pochwowej to nabłonek wielowarstwowy płaski natomiast w kanale szyjki znajduje się nabłonek jednowarstwowy walcowaty.

Miejsca styku tych dwóch rodzajów nabłonków nazywane jest strefą przejściową. Jest ona niezmiernie istotna z punktu widzenia diagnostyki ponieważ właśnie tam w większości przypadków zapoczątkowany zostają zmiany przednowotworowe. Nowotwory dzieli się na łagodne i złośliwe.

Rak szyjki macicy jest nowotworem złośliwym, który wywodzi się z komórek nabłonkowych. O jego złośliwości decyduje między innymi fakt, że komórki budujące masę guza dzielą się szybko i bez ograniczeń, potrafią tworzyć ogniska przerzutowe w odległych narządach oraz mają zdolność naciekania sąsiednich tkanek. Rak szyjki macicy jest szóstym najczęściej występującym nowotworem wśród kobiet w Polsce. Każdego roku zostaje rozpoznanych około trzy tysiące nowych przypadków tego schorzenia. Wśród wszystkich nowotworów występujących u kobiet rak szyjki macicy zajmuje siódme miejsce pośród przyczyn zgonów.

Najważniejsze czynniki ryzyka raka szyjki macicy to: zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), wczesna inicjacji seksualna, duża liczba partnerów seksualnych, duża liczba porodów. Do objawów raka szyjki macicy zalicza się między innymi, krwawienie kontaktowe, krwawienia między miesiączkami, upławy, bóle podbrzusza.

Rak szyjki macicy stopnie (stadia)

Po zdiagnozowaniu raka szyjki macicy konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych testów w celu określenia stadium zaawansowania nowotworu oraz czy wystąpiły przerzuty. Stadium raka jest kluczowym czynnikiem wpływającym na wybór metody leczenia.

W celu określenia stadium zaawansowania nowotworu lekarz wykonuje obrazowanie badania wykorzystujące promienie rentgenowskie, tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny, które pomagają w określeniu, czy rak rozprzestrzenił się na inne narządy. Lekarz przeprowadza także wzrokową ocenę pęcherza moczowego i odbytnicy. Za pomocą specjalnych narzędzi może również dokonać badania pęcherza (cystoskopia) oraz odbytnicy (rektoskopia).

Po przeprowadzeniu wszystkich dodatkowych badań, nowotworowi przypisywane jest stadium zaawansowania (zazwyczaj w formie cyfry rzymskiej).

  • Stopień I raka szyjki macicy – nowotwór ograniczony jedynie do szyjki macicy.
  • Stopień II raka szyjki macicy – nowotwór w tym stadium obejmuje szyjkę macicy oraz macicę, jednak nie ma jeszcze przerzutów na ściany miednicy lub dolną część pochwy.
  • Stopień III raka szyjki macicy – nowotwór w tym stadium obejmuje szyjkę macicy oraz macicę, a także ścianę miednicy lub dolną część pochwy.
  • Stadium IV raka szyjki macicy – w tym stadium nowotwór zaatakował już pobliskie narządy takie jak pęcherz moczowy lub odbytnica bądź są przerzuty do innych obszarów ciała – płuc, wątroby lub kości.

Rak szyjki macicy – jakie badania wykonać?

Postępowanie terapeutyczne w nowotworach złośliwych szyjki macicy zależy od ich stopnia zaawansowania określonego według klasyfikacji FIGO, czyli Międzynarodowej Federacji Ginekologów i Położników. Po pierwsze konieczne jest uzyskanie wyniku histopatologicznego na podstawie materiału pobranego podczas biopsji szyjki macicy. W zależności od sytuacji klinicznej w celu zaplanowania optymalnego postępowania terapeutycznego konieczne może być wykonanie takich badań jak:

  • RTG klatki piersiowej,
  • USG głowica przezpochwową,
  • USG jamy brzusznej,
  • tomografia komputerowa,
  • rezonans magnetyczny,
  • pozytonowa tomografia emisyjna (PET),
  • cystoskopia,
  • rektosigmoidoskopia,
  • urografia,
  • biopsja aspiracyjna cienkoigłowa węzłów chłonnych.

W leczeniu raka szyjki macicy w zależności od stopnia zaawansowania choroby, stanu ogólnego chorej oraz chęci i możliwości zachowania płodności stosuje się leczenie operacyjne, radioterapię, radiochemioterapię oraz samą chemioterapię.

Leczenie raka szyjki macicy – operacja

W grupie możliwych metod działania w leczeniu chirurgicznym raka szyjki macicy znajduje się konizacja chirurgiczna szyjki macicy, proste wycięcie macicy, radykalna wycięcie macicy z usunięciem węzłów chłonnych miednicznych. Wybór metody zależy od stopnia zaawansowania choroby według FIGO.

Konizacja chirurgiczna szyjki macicy

W przypadku najmniejszego zaawansowania raka szyjki macicy, leczenie może polegać na wykonaniu jedynie konizacji szyjki macicy. Zabieg ten polega na usunięciu fragmentu części pochwowej szyjki macicy. Materiał jest następnie przekazywany do badania histopatologicznego. Konizacja chirurgiczna szyjki macicy wykonywana jest w warunkach bloku operacyjnego w dożylnym znieczuleniu ogólnym i jest zabiegiem krótkim.

Jeżeli po zbadaniu materiału przez histopatologa okaże się, że w marginesie cięcia znajdują się komórki nowotworowe konieczne jest wykonanie prostego wycięcia macicy. Jeżeli jednak kobieta pragnie zachować płodność możliwe jest wykonanie ponownej konizacji chirurgicznej lub trachelektomii.

Usunięcie szyjki macicy – trachelektomia

Trachelektomia to chirurgiczne usunięcie szyjki macicy. Ta metoda leczenia przeznaczona jest dla kobiet pragnących zachować płodność, u których badanie histopatologiczne materiału pobranego podczas konizacji szyjki macicy wykazało obecność komórek nowotworu złośliwego. Operacja może być wykonana drogą przezpochwową, drogą przezpochwową w asyście laparoskopii – w takim przypadku do jamy brzusznej zakładane są specjalne prowadnice umożliwiające wprowadzenie źródła światła, kamery oraz koniecznej aparatury operacyjnej, bądź drogą przezbrzuszną.

Obecnie najczęściej trachelektomie wykonywane są drogą przepochwową. Dzięki temu unika się otwierania jamy brzusznej oraz możliwych powikłać związanych z gojeniem się rany pooperacyjnej. Należy jednak pamiętać, że wybór najlepszego dostępu operacyjnego należy do zespołu lekarzy kwalifikującego do operacji.

Wycięcie macicy, czyli prosta histerektomia

Zabieg polegający na usunięciu macicy (histerektomia) jest zazwyczaj przeprowadzany w przypadku początkowego stadium rozwoju choroby. Prosta histerektomia obejmuje usunięcie nowotworu, szyjki macicy ze sklepieniami pochwy oraz samej macicy. Ten sposób postępowania jest możliwy tylko w początkowym stadium rozwoju raka, kiedy inwazja nowotworu w tkankę szyjki macicy nie przekracza 3 milimetrów.

Operacja polega na usunięciu całej macicy, czyli trzonu i szyjki macicy. Operację przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym. Możliwe jest wykonanie zabiegu zarówno drogą przezpochwową jak i drogą przezbrzuszną. Leczenie to stosowane jest u kobiet, które nie decydują się na zachowanie płodności w przypadku niskiego stopnia zaawansowania raka w przypadku wykrycia w materiale po konizacji szyjki macicy komórek raka.

Usunięcie macicy po okresie gojenia i przy braku powikłań pooperacyjnych nie uniemożliwia współżycia seksualnego natomiast powoduje całkowity brak krwawień miesiączkowych z uwagi na brak endometrium, czyli błony śluzowej wyściełającej jamę macicy.

Histerektomia radykalna, czyli usunięcie macicy wraz z otaczającymi ją tkankami

Radykalne usunięcie macicy jest postępowaniem z wyboru, czyli inaczej mówiąc postępowaniem pierwszego rzutu u kobiet z rakiem szyjki macicy o wyższym stopniu zaawansowania w klasyfikacji FIGO. Podczas zabiegu usuwana jest macica wraz z szyjką macicy, przymacicza, czyli tkanki otaczające trzon macicy oraz górna część pochwy. Integralnym elementem operacji jest również usuniecie węzłów chłonnych. Radykalna forma histerektomii, czyli usunięcie szyjki macicy, macicy, części pochwy oraz węzłów chłonnych z okolicy (limfadenektomia miedniczna), jest standardową procedurą chirurgiczną w sytuacji, gdy inwazja nowotworu w tkankę ściany macicy jest większa niż 3 milimetry.

Ze względu na duży zakres zabiegu należy pamiętać, że w okresie pooperacyjnym należy sumiennie wykonywać wszystkie zalecania, jakie zostaną wydane przy wypisie kobiety po operacji do domu. Histerektomia pozwala na skuteczne usunięcie nowotworu we wczesnym stadium rozwoju, a także przeciwdziała nawrotom choroby. Jednak usunięcie macicy sprawia, że zajście w ciążę nie będzie już możliwe.

Rak szyjki macicy – radioterapia

Radioterapia jest metodą leczenia nowotworów polegającą na niszczeniu komórek nowotworowych przy pomocy promieniowania jonizującego wytwarzanego przez atomy promieniotwórczych pierwiastków chemicznych. Promieniowanie może pochodzić ze źródła zewnętrznego, wtedy mówimy o teleradioterapii bądź źródło może być umieszczone w małej odległości od guza co nazywane jest brachyradioterapią. W przypadku brachyradioterapii w drogach rodnych umieszczany jest specjalny aplikator, do którego zakłada się na pewien czas źródło promieniowania na przykład izotop cezu.

Chemioterapia polega zaś na podawaniu, na ogół dożylnie, leków mających uniemożliwić bądź znacznie ograniczyć rozwój komórek nowotworowych. Obie metody, często łącznie, mają zastosowanie w raku szyjki macicy w wyższych stopniach zaawansowania jako leczenie z wyboru bądź terapia uzupełniająca operację. W przypadku uogólnionej choroby nowotworowej, czyli takiej gdzie oprócz guza „wychodzącego” z szyjki macicy obecne są przerzuty do odległych narządów, stosuje się chemioterapię.

Radioterapia jest równie skuteczna jak operacja w przypadku nowotworów we wczesnym stadium rozwoju. U kobiet z bardziej zaawansowaną postacią raka szyjki macicy radioterapia połączona z chemioterapią jest uważana za najbardziej skuteczną formę leczenia. Może być prowadzona samodzielnie, w połączeniu z chemioterapią, a także przed zabiegiem chirurgicznym, aby zmniejszyć rozmiary guza lub po operacji, aby wyeliminować pozostałe komórki rakowe. W wyniku radioterapii u kobiet może zaniknąć cykl menstruacyjny lub rozpocząć się menopauza.

Rak szyjki macicy – chemioterapia

Chemioterapia w raku szyjki macicy polega na użyciu leków w celu zniszczenia komórek nowotworowych. Leki te mogą być stosowane samodzielnie lub w połączeniu z innymi preparatami. Zazwyczaj są one wstrzykiwane bezpośrednio do żyły, a następnie rozprowadzane wraz z krwią po całym organizmie, tym samym zabijając wszystkie szybko rosnące i namnażające się komórki rakowe.

Niskie dawki chemioterapii są często łączone z radioterapią, aby wzmocnić jej efekty. Wyższe dawki chemioterapii są stosowane do kontrolowania zaawansowanych postaci raka szyjki macicy. Wybrane leki mogą wywoływać bezpłodność lub przedwczesną menopauzę.

Rak szyjki macicy a ciąża

Rozpoczęcie leczenia inwazyjnych form raka szyjki macicy często wyklucza możliwość zajścia w ciążę w przyszłości. Dla wielu kobiet – szczególnie młodszych lub takich, które jeszcze nie założyły rodziny – bezpłodność jest często tragicznym i przykrym efektem ubocznym terapii. Przed rozpoczęciem leczenia raka szyjki macicy należy porozmawiać ze specjalistą o możliwości zajścia w ciążę w przyszłości. W większości przypadków utrzymanie płodności jest skuteczniejsze od prób przywrócenia płodności po leczeniu.

Opublikowano: ; aktualizacja: 10.08.2018

Oceń:
4.4


Może cię

Badanie cytologiczne w ginekologii

Badanie cytologiczne pochwy jest ginekologicznym badaniem profilaktycznym. Cytologia stosowana jest do wykrywania stanów przedrakowych, raka ...

Profilaktyka w ginekologii

Priorytetem w profilaktyce ginekologicznej jest zapobieganie nowotworom złośliwym oraz wczesne wykrycie zmian onkologicznych. Konieczne jest ...

Kolposkopia – wskazania, przygotowanie i przebieg kolposkopii szyjki macicy

Kolposkopia to wziernikowanie szyjki macicy za pomocą kolposkopu. Takie badanie ginekologiczne w prosty sposób umożliwia ...

Cytologia

Celem badania cytologicznego jest wykrywanie i diagnozowanie zmian przedrakowych i rakowych, jakie mogą rozwijać się ...

Nowotwory u kobiet

Spośród wszystkich nowotworów, na które zapadają kobiety, należy wymienić: raka sutka, raka płuc, raka jelita ...

Rak szyjki macicy a wirus brodawczaka (HPV)

Rak szyjki macicy to nowotwór dróg rodnych kobiety, który jest związany z długotrwałą infekcją wirusem ...

Cytologia

Cytologia polega na pobraniu komórek z tarczy i kanału szyjki macicy przy pomocy szczoteczki typu ...

Rak szyjki macicy – objawy, przyczyny, czynniki ryzyka, jak zapobiegać, profilaktyka

Rak szyjki macicy (łac. carcinoma cervicis) to dość często występujący nowotwór złośliwy. Jego rozwój poprzedza ...

Szczepionka na brodawczaka

Jedną z przyczyn występowania raka szyjki jest proces onkogenezy zależny od działania wirusów brodawczaka ludzkiego ...

Krwawienie podczas ciąży

Krwawienie z pochwy w trakcie ciąży może mieć wiele przyczyn. Pojawia się choćby w wyniku ...

Alfa-1-antytrypsyna – badanie

Wskazaniem do oznaczenia alfa-1-antytrypsyny jest pojawienie się niepokojących objawów u dzieci i dorosłych takich jak ...

Dieta dla osób leczonych onkologicznie

Wśród wielu czynników, które inicjują powstawania nowotworów żywienie odgrywa bardzo ważną rolę. Prawidłowe odżywianie może ...

Komentarze (0)