Wysoki i podwyższony kortyzol – co oznacza, jakie są normy?

Kortyzol (hormon stresu, hormon nadnerczy) syntezowany jest przez korę nadnerczy. Badanie kortyzolu wykonuje się poprzez badanie krwi lub moczu. Wysoki lub podwyższony kortyzol świadczy o chorobie lub zespole Cushinga i innych zaburzeniach hormonalnych, ale także o stresie, ciąży czy niewyrównanej cukrzycy. Aby zmniejszyć wysoki poziom tego hormonu we krwi stosuje się np. leki hamujące wydzielanie kortyzolu.

Kortyzol (hormon nadnerczy) – rola w organizmie

Kortyzol (hormon nadnerczy) to jeden z najważniejszych hormonów organizmu syntetyzowany przez korę nadnerczy. Hormony nadnerczy regulują m.in. gospodarkę węglowodanową, białkową, lipidową oraz wapniowo–fosforanową, zatem zmiana stężenia kortyzolu wiąże się z poważnymi zaburzeniami.

Najważniejszą rolę w diagnozowaniu zaburzeń poziomu kortyzolu ma badanie kortyzolu we krwi i dobowe wydalanie kortyzolu w moczu.

Badanie kortyzolu (hormonu stresu) – kiedy wykonać?

Hormon oznaczany jest przy podejrzeniu niskiego kortyzolu, czyli hipokortyzolemii. Objawy w tym przypadku to: niskie ciśnieniem krwi, męczliwość, zmniejszenie wagi ciała i ściemnienie skóry.

Oznaczenie kortyzolu we krwi wykonywane jest najczęściej przy podejrzeniu wysokiego poziomu kortyzolu, która objawia się następująco:

  • cienka skóra pokryta rozległymi, różowymi rozstępami;
  • otyłość centralna: w okolicy brzucha, twarzy i karku;
  • szczupłość kończyn górnych i dolnych z zanikiem mięśni;
  • nadciśnienie tętnicze; męczliwość;
  • nawracające infekcje;
  • nadmierny apetyt;
  • depresja, zaburzenia nastroju;
  • zwiększone pragnienie i oddawanie dużych ilości moczu;
  • zaburzenia cyklu miesięcznego u kobiet; obniżone libido u mężczyzn.

Badanie kortyzolu wykonywane jest także w monitorowaniu leczenia nadmiernego wydzielania hormonu.

Poziom kortyzolu – jak się oznacza?

Badanie kortyzolu wykonywane jest na czczo (badanie moczu lub badanie krwi), najlepiej około godziny 8 rano, kiedy stężenie kortyzolu jest najwyższe. Powinno się dokonać także drugiego pomiaru – po południu lub o północy.

Prawidłowo obserwowany jest spadek stężenia kortyzolu o co najmniej 50 proc. w godzinach popołudniowych i najniższe stężenie o północy. Zaburzenie tego dobowego rytmu wydzielania kortyzolu może świadczyć o zespole Cushinga. Dobowy rytm wydzielania kortyzolu może także być zakłócony u osób pracujących w systemie zmianowym, ciężko chorych i cierpiących na depresję.

Inne sposoby badania kortyzolu to:

  • późnowieczorne oznaczanie kortyzolu w ślinie,
  • oznaczanie wolnego kortyzolu i jego metabolitów (17OHCS) w moczu dobowym,
  • test z deksametazonem: hamowanie 1 mg deksametazonu lub hamowanie 2 i 8 mg deksametazonu.

Wspomniane badania dodatkowe wykonywane są przy podwyższonym stężeniu kortyzolu we krwi i umożliwiają postawienie ostatecznej diagnozy.

Podwyższony kortyzol – co oznacza powyżej normy?

Kortyzol to hormon stresu, którego poziom ze krwi zmienia się w ciągu doby. Fizjologicznie jest go najwięcej w godzinach porannych. Podwyższony kortyzol występuje po zadziałaniu czynnika stresogennego. O ile jest to zdarzenie epizodyczne kortyzol, pod wpływem przysadki, szybko wraca do normy.

Jednak gdy stres towarzyszy ciągle, może to powodować wysoki kortyzol. Inną przyczyną kiedy wynik jest ponad normę są poważne zaburzenia hormonalne – choroba Cushinga lub zespół Cushinga.

Wysoki kortyzol – co to znaczy?

Podwyższony kortyzol wskazywać może na nadmierną produkcję kortyzolu przez nadnercza (zespół Cushinga) lub na pobudzenie syntezy kortyzolu przez hormon ACTH syntetyzowany w nadmiarze przez chorą przysadkę (choroba Cushinga). Test hamowania deksametazonem pozwala odróżnić, czy wzrost poziomu kortyzolu i nadczynność nadnerczy są zależne od nadmiernej syntezy ACTH, czy nie. Interpretacja testu hamowania małą oraz dużą dawką metazonu jest następująca:

  • choroba Cushinga – brak hamowania wydzielania kortyzolu w teście hamowania małą dawką deksametazonu i hamowanie wydzielania kortyzolu w teście hamowania dużą dawką deksametazonu.
  • zespół Cushinga (pierwotna nadczynność nadnerczy) lub zespół ektopowego wydzielania ACTH – brak hamowania wydzielania kortyzolu zarówno w teście hamowania małą dawką deksametazonu, jak i w teście hamowania dużą dawką deksametazonu.

Za wysoki kortyzol nie spowodowany przez choroby nadnerczy może wynikać z: ciąży (kortyzol w ciąży), znacznej otyłości, niewyrównanej cukrzycy, alkoholizmu, niedożywienia, stresu, nadmiernego, długotrwałego wysiłku fizycznego.

Niski i obniżony – jak interpretować?

Z kolei niski kortyzol (kortyzol poniżej normy) wskazuje na niedoczynność nadnerczy spowodowaną uszkodzeniem kory nadnerczy lub przysadki. Dla potwierdzenia diagnozy należy wykonać test stymulacji z Synacthenem.

Normy kortyzolu (wyniki) – jak obniżyć kortyzol?

Jeśli zdiagnozowana zostanie za wysoki kortyzol, wymagane jest wdrożenie leczenia zależne od przyczyny choroby podstawowej. Najczęściej terapia polega na chirurgicznym usunięciu guza wydzielającego kortyzol lub hormon ACTH. Można też stosować leki hamujące wydzielanie kortyzolu.

Pomocniczo zaleca się unikanie stresu, dietę obfitującą w kwasy omega–3 i omega–6 (orzechy, ryby, olej lniany) oraz suplementację glutaminą.

Norma kortyzolu jest zależna od okresu cyklu dobowego:

  • godzina 8.00: 5–25 ug/dl (0,14–0,96 umol/l lub 138–690 nmol/l),
  • godzina 12.00: 4–20 ug/dl ( 0,11–0,54 umol/l lub 110–552 nmol/l),
  • godzina 24.00: 0–5 ug/dl (0,0–0,14 umol/l lub 0,0–3,86 nmol/l).

Wartości prawidłowe stężenia kortyzolu w moczu wynoszą 80–120 µg/24h.

Opublikowano: ; aktualizacja: 04.10.2017

Oceń:
4.8


Może cię

Hormon FSH – normy i wyniki badania FSH (folikulotropiny)

Hormon FSH (hormon folikulotropowy) jest wydzielany przez przysadkę mózgową. Stanowi element regulacji czynności gonad (jajników, ...

Kortyzol – badanie – przebieg, norma i wyniki badania kortyzolu

Badanie kortyzolu wykonuje się w diagnostyce zespołu Cushinga (wysoki kortyzol) oraz choroby Addisona (niski kortyzol). ...

Badanie mikologiczne w dermatologii – co to jest, jak się wykonuje?

Badanie mikologiczne w dermatologii to badanie polegające na określeniu rodzaju grzyba odpowiedzialnego za objawy grzybicy ...

Badanie poziomu immunoglobuliny A (IgA) – norma, wyniki, niedobór

IgA jest rodzajem immunoglobuliny, który występuje w wydzielinach (pot, ślina, łzy) oraz na powierzchni błon ...

Niskie TSH – co oznacza obniżone TSH?

Niskie TSH to często spotykany wynik badań laboratoryjnych. Prawidłowo zinterpretowany wynik wymaga analizy objawów klinicznych, ...

Niedoczynność nadnerczy

Niedoczynność nadnerczy to stan, w którym ilość hormonów produkowanych przez nadnercza niezbędna do zapewnia prawidłowego ...

Lipidogram – normy, wskazania, przebieg, interpretacja wyników badania profilu lipidowego

Lipidogram to jednoczesne oznaczenie czterech parametrów: cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL, cholesterolu HDL oraz trójglicerydów (TG). ...

LYM morfologia – norma, wyniki, interpretacja badania

Limfocyty to komórki krwi zaliczane do krwinek białych. Ogrywają ważną rolę w odporności organizmu. Oznaczane ...

Parathormon (PTH) – badanie – wskazania, przygotowanie, normy i wyniki

PTH (parathormon) jest wytwarzany przez komórki przytarczyc (gruczoły przytarczyczne). Bierze udział w regulacji gospodarki wapniowej ...

Hydrokortyzon – co to za maść, zastosowanie, przeciwwskazania, dawkowanie i skutki uboczne

Hydrokotyzon znany jest jako popularna maść sterydowa bez recepty. Działa głównie na stan zapalny i ...

Prolaktyna – test z metoklopramidem

Test prolaktyny z metoklopramidem wykonujemy w celu dalszej diagnostyki przyczyn hiperprolaktynemii. Metoklopramid jest lekiem, który ...

Kwas moczowy we krwi – o czym świadczy podwyższony wynik?

Kwas moczowy powstaje w organizmie fizjologicznie. Oznaczanie jego stężenia w surowicy wykonuje się w przypadku ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon