Guz przysadki mózgowej – przyczyny, objawy, leczenie, rokowanie

Guz przysadki określany jest jako gruczolak. W zależności od rodzaju i rozmiaru stawia się diagnozę – mikrogruczolak lub makrogruczolak przysadki mózgowej. W większości przypadków są to guzy łagodne. Objawy mogą być bardzo różnorodne – miejscowe (efekt masy) i ogólne – wpływają na wzrost, wzrok, libido, masę ciała, czynność jąder, jajników i tarczycy. Sposób leczenia guzów przysadki zależy od ich rozmiaru i tego czy są czynne hormonalnie.

Co to jest przysadka mózgowa?

Przysadka mózgowa jest niewielkim gruczołem dokrewnym położonym w głębi czaszki. Połączona jest bezpośrednio z mózgowiem. Mimo swych niewielkich rozmiarów, stanowi centralną część układu hormonalnego człowieka, poprzez wydzielane do krwi substancje regulując i integrując pracę wielu gruczołów w całym organizmie, w tym tarczycy, kory nadnerczy, jąder i jajników. Anatomicznie przysadka mózgowa składa się z dwóch dużych płatów przedniego i tylnego oraz z szczątkowego płata środkowego. Płat tylny połączony jest bezpośrednio z leżącym wyżej podwzgórzem i uwalnia do krwi hormony oksytocynę i wazopresynę. W płacie przednim rozproszone jest kilka różnych grup wyspecjalizowanych komórek wydzielniczych, produkujących hormony wpływające na pracę gruczołów "obwodowych":

  • TSH (hormon stymulujący tarczycę),
  • ACTH (hormon stymulujący korę nadnerczy),
  • FSH i LH (folikulotropina i lutropina, zawiadujące pracą jąder i jajników),
  • GH (hormon wzrostu),
  • Prolaktynę.

Co to jest gruczolak przysadki, mikrogruczolak, makrogruczolak?

Gruczolaki należą do najczęstszych zmian nowotworowych przysadki mózgowej. Są to zwykle łagodne guzy powstające na podłożu nieprawidłowych, niekontrolowanych podziałów komórek wydzielniczych przedniego płata przysadki. Należą do zmian dość częstych (niektóre źródła podają, że niewielkie, nieme klinicznie guzy przysadki spotykane są nawet u 1/5 populacji). Rozwijają się zwykle spontanicznie. Jedynie niewielka część przypadków ma wyraźne tło genetyczne (np. jako składowa zespołu MEN1).

Gruczolaki przysadki podzielić możemy pod względem dwóch podstawowych cech – rozmiaru oraz aktywności hormonalnej. Guzy których największa średnica przekracza 10 mm nazywamy makrogruczolakami, mniejszy zaś to mikrogruczolak przysadki.

Pod względem aktywności hormonalnej gruczolaki mogą być nieaktywne lub, jeśli wydzielają jeden z hormonów przedniego płata przysadki, aktywne. Wśród aktywnych hormonalnie gruczolaków przysadki mózgowej wyróżniamy następujące rodzaje:

  • prolactinoma – guz przysadki wydzielający prolaktynę, najczęstszy rodzaj gruczolaka przysadki;
  • somatotropinoma – guz wydzielający hormon wzrostu;
  • gonadotropinoma – guz wydzielający folikulotropinę i/lub lutropinę;
  • guz wydzielający ACTH – jest to tzw. choroba Cushinga;
  • bardzo rzadko występujący guz produkujący TSH;
  • gruczolaki mieszane, wydzielające co najmniej dwa różne hormony przysadkowe.

Objawy, rozwój rozwój guza, strategia leczenia i rokowanie zależą zarówno od wielkości, jak i od charakteru hormonalnego gruczolaka.

Guz przysadki mózgowej – jakie objawy daje?

Znaczna część gruczolaków przysadki mózgowej pozostaje przez długi czas niema klinicznie – ich obecność nie powoduje dolegliwości na tyle uciążliwych, aby skłoniły do poszukiwania pomocy lekarza. Ewentualna obecność objawów gruczolaków przysadki wynika z jednej strony z wywierania przez guz tzw. "efektu masy" na okoliczne struktury, z drugiej z wpływu hormonów wydzielanych przez guz na gruczoły obwodowe i wtórnie na cały organizm. Poniżej opisano najczęściej opisane zespoły objawów.

Efekt masy charakterystyczny zwłaszcza dla makrogruczolaków – wynika z rozrostu guza i ucisku na otaczające tkanki, co często wywołuje zaburzenia widzenia (zawężenie pola widzenia do jego części środkowych z powodu ucisku guza na skrzyżowanie wzrokowe) i bóle głowy. Symptomy te często mylni diagnozowane są jako objawy psychiczne.

Zdarzają się wynikające z nadmiaru prolaktyny obniżenie libido oraz zaburzenia cyklu miesiączkowego (u kobiet) bądź zaburzenia potencji (u mężczyzn).

Gigantyzm spowodowany jest wpływem nadmiaru hormonu wzrostu (w przypadku rozwoju gruczolaka w okresie wzrastania, a więc u dzieci i młodzieży, prowadzi przede wszystkim do osiągnięcia bardzo wysokiego wzrostu). Zdarza się akromegalia (wpływ hormonu wzrostu po zakończeniu wzrastania, w tym przyrost masy ciała, powiększenie dłoni, stóp, i języka, pogrubienie rysów twarzy, obturacyjny bezdech senny, nadciśnienie i zaburzenia metaboliczne, bóle kości).

Nadczynność nadnerczy (warstwy korowej) wywołana jest nadmiernym wydzielaniem ACTH przez guz przysadki. Nadczynność kory nadnerczy (tzw. choroba Cushinga) – prowadzi do zwiększenia poziomu kortyzolu we krwi, który objawia się między innymi przyrostem masy ciała, redystrybucją tkanki tłuszczowej (szczupłe kończyny, masywny tułów i kark, twarz księżycowata), nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą i innymi zaburzeniami metabolicznymi.

Guz na przysadce mózgowej może odpowiadać za pojawiają się zaburzeń czynności jąder lub jajników oraz tarczycy.

Objawy niewydolności przysadki (a w efekcie niedoczynności stymulowanych przez nią gruczołów) w przypadku dużych gruczolaków, które niszczą pozostałą część przedniego płata przysadki.

Guz przysadki – jakie badania zrobić?

Diagnostyka większości guzów wewnątrzczaszkowych – gruczolaki przysadki nie są tu wyjątkiem – opiera się przede wszystkim na badaniach obrazowych. Szczególną rolę w przypadku guzów okolicy przysadki mózgowej odgrywa obrazowanie rezonansem magnetycznym (MRI), które pozwala odróżnić gruczolaki od innych rodzajów guzów i zmian je imitujących. Ocenia się, że najbardziej szczegółowe obrazy MRI zdolne są wykazać obecność guza o wielkości co najmniej 3 mm. Tomografia komputerowa (TK), ze względu na znacznie mniejszą dokładność, jest w tym przypadku mniej przydatna.

Podejrzenie obecności gruczolaka przysadki obliguje ponadto do wykonania tzw. testów czynnościowych. Wymagają one pobrania próbki lub kilku próbek krwi i polegają na oznaczeniu poziomu hormonów przysadkowych we krwi kontrolnie oraz po wykonaniu tzw. testu stymulacji lub hamowania. Testy te polegają na zastosowaniu czynnika, który u zdrowych osób powoduje zwiększenie lub zmniejszenie wydzielania danego hormonu przez przysadkę mózgową. Testy te pomagają określić aktywność hormonalną gruczolaka.

Guz w przysadce mózgowej może wpływać na wzrok. Ocenia się również wpływ guza na otaczające tkanki – decydujące znaczenie mają tutaj szczegółowy wywiad i badanie przedmiotowe obejmujące pole widzenia.

Jak już wcześniej wspomniano, wiele gruczolaków przysadki nie wywołuje wyraźnych objawów. Dlatego też często rozpoznawane są przypadkowo, zwłaszcza podczas obrazowania mózgowia z innych przyczyn.

W jaki sposób leczy się guzy przysadki?

Leczenie guzów przysadki mózgowej zależne jest od ich wielkości, charakteru hormonalnego oraz wywoływanych objawów.

W przypadku guzów nieaktywnych hormonalnie decydującym kryterium jest rozmiar. Przyjmuje się, że bezobjawowe guzy o wielkości mniejszej niż 1 cm poddaje się ścisłej obserwacji poprzez regularne wykonywanie kontrolnych MRI. Brak zmian wielkości gruczolaka po 5 latach kontroli upoważnia do zakończenia nadzoru. Guzy większe niż 1 cm, zwłaszcza związane z ograniczeniem pola widzenia lub nasilonymi bólami głowy, wymagają leczenia operacyjnego (najczęściej przez niewielki dostęp pomiędzy grzbietem nosa i kątem oka).

Inaczej wygląda leczenie guzów czynnych hormonalnie. Zwłaszcza warto zwrócić uwagę na gruczolaki produkujące prolaktynę – leczenie operacyjne podejmuje się w ich przypadku rzadko, dobrze reagują natomiast na postępowanie farmakologiczne. Długotrwałe leczenie tzw. analogami dopaminy umożliwia u niektórych chorych osiągnięcie nawet całkowitego zaniku guza. W przypadku pozostałych rodzajów gruczolaków podstawowym sposobem leczenia jest operacyjne usunięcie guza, jednak w wielu przypadkach wymagane jest przygotowanie do operacji polegające na przyjmowaniu leków hormonalnych. Bywa to konieczne również po zabiegu, w celu uniknięcia ponownego rozrostu gruczolaka.

Alternatywą do leczenia operacyjnego, stosowaną szczególnie wtedy, gdy okazało się ono nieskuteczne lub niemożliwe, jest radioterapia.

Opublikowano: ; aktualizacja: 08.01.2018

Oceń:
4.3


Może cię

Prolaktynoma (guz prolaktynowy) – objawy i leczenie prolactinoma

Prolaktynoma (guz prolaktynowy, łac. prolactinoma) jest to gruczolak przysadki, wydzielający prolaktynę. Stanowi on najczęstszą odmianę ...

Insulina – co to jest?

Insulina jest hormonem produkowanym przez trzustkę każdego zdrowego człowieka. Zaburzenia jej ilości i funkcji stanowią ...

Cukrzyca typu 1

Cukrzyca typu 1 (łac. diabetes mellitus typi 1), inaczej zwana cukrzycą insulinozależną, to choroba metaboliczna ...

Nadmiar męskich hormonów

Nadmiar męskich hormonów (nadmierna androgenizacja) wpływa niekorzystnie na organizm kobiety. Zaburza prawidłową owulację. Jest przyczyną ...

Wideo – Leczenie hormonem wzrostu

Leczenie hormonem wzrostu u dzieci jest refundowane, tj. bezpłatne, dla pacjentów w następujących schorzeniach: niedobór ...

Tarczyca i hormony tarczycy

Hormony tarczycy warunkują wiele ważnych czynności ludzkiego organizmu we wszystkich okresach życia człowieka, choć szczególnie ...

Wideo – Guz przysadki (gruczolak przysadki)

Guzy przysadki są najczęściej łagodne i mają charakter gruczolaków. W zależności od rodzaju komórek, z ...

Nadczynność przysadki mózgowej

Przysadka mózgowa jest gruczołem wydzielania wewnętrznego, ważnym regulatorem czynności hormonalnej, gdyż wytwarza aż sześć ważnych ...

Hiperprolaktynemia – przyczyny, objawy, leczenie

Hiperprolaktynemia to stan, w którym stwierdza się zwiększone stężenie prolaktyny. Przyczyną zwiększonego poziomu prolaktyny może ...

Objaw Chvostka – co oznacza, przyczyny, objawy, leczenie

Objaw Chvostka obejmuje mięśnie twarzy, powodując ich gwałtowny skurcz. Jest to jeden z symptomów tężyczki ...

Zespół nadnerczowo-płciowy

Zespół nadnerczowo-płciowy, określany również jako wrodzony przerost nadnerczy (WPN), należy do spektrum zaburzeń endokrynologicznych, polegających ...

Hiperinsulinemia (hiperinsulinizm) – objawy, leczenie, dieta

Hiperinsulinizm to stan, w którym dochodzi do nadmiernego wydzielania insuliny w organizmie przez trzustkę. Wyróżnia ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon