Oponiak mózgu (meningioma) – objawy, przyczyny, powikłania, leczenie, rokowania

Oponiak (meningioma) to nowotwór wywodzący się z opony pajęczej. Zaliczane są do najczęstszych wpośród, łagodnych nowotworów mózgu. Oponiaki charakteryzują się bardzo zróżnicowana budową histologiczną. Zdarzają się przypadku złośliwe tych guzów. Oprócz oponiaków występujących pojedynczo spotyka się mnogie.

Czym są oponiaki?

Oponiaki to grupa nowotworów, w większości przypadków łagodnych, wywodząca się z komórek opony pajęczej. Kobiety chorują dwukrotnie częściej niż mężczyźni, natomiast u dzieci występują one bardzo rzadko. Oprócz oponiaków występujących pojedynczo spotyka się mnogie. Średni czas upływający od wystąpienia pierwszych objawów do rozpoznania wynosi od 2 miesięcy do ponad pół roku.

Oponiak jest to nowotwór wywodzący się z komórek opony pajęczej. W większości przypadków jest to nowotwór łagodny mózgu, rzadko zdarzają się odmiany złośliwe. Jest to jeden z najczęstszych nowotworów mózgu. Oponiaki występują głównie u ludzi starszych pomiędzy 40. a 60. rokiem życia, choć zdarzają się także u osób młodych. Jeśli nie zostaną u nich szybko wykryte, systematycznie i bardzo szybko rosną, co daje bardzo niepomyślne rokowanie.

Oponiaki charakteryzują się tym, iż nie naciekają struktur z nimi sąsiadujących, a jedynie je odpychają w trakcie rozrastania się, a co ważne, nie dają przerzutów. Sugeruje się, iż wpływ na rozwój guza mogą mieć żeńskie hormony płciowe. Wniosek ten wyciągnięto na podstawie badań, które pokazały, iż na powierzchni komórek oponiaków występuje wiele typów receptorów dla nich oraz istotną rolę w ich rozwoju odgrywają czynniki genetyczne.

Oponiaki - rodzaje

Oprócz oponiaków występujących pojedynczo spotyka się oponiaki mnogie. Średni czas upływający od wystąpienia pierwszych objawów do rozpoznania wynosi od 2 miesięcy do ponad pół roku. Rzadko zdarzają się odmiany złośliwe oponiaków.

Wyróżnia się następujące rodzaje opaniaków:

  • oponiak brodawkowaty,
  • oponiak włóknisty,
  • oponiak jasnokomórkowy,
  • oponiak atypowy,
  • oponiak anaplastyczny,
  • oponiak przejściowy/ mieszany,
  • oponiak wydzielniczy,
  • oponiak naczyniakowaty,
  • oponiak metaplastyczny.

Oponiaki – czy są złośliwe?

Oponiaki charakteryzuje znaczna różnorodność budowy histologicznej. Znaczna większość oponiaków spełnia kryteria zaliczenia tych guzów do I stopnia złośliwości wg klasyfikacji WHO. Należy tutaj podkreślić, iż zdarzają się wznowy nowotworu po całkowitym operacyjnym usunięciu. Oponiaki o II i III stopniu złośliwości, za wyjątkiem tego, iż mają bardzo wyraźną tendencję do tworzenia wznowy pooperacyjnej, dają niekiedy bardzo odległe przerzuty.

Pomimo iż oponiak należy w większości przypadków do nowotworów łagodnych, zdarzają się tzw. złośliwości miejscowe oponiaka. Związane jest to z faktem, iż rozrasta się on w miejscach bardzo trudno dostępnych pod względem chirurgicznym, np. rdzeń kręgowy czy mózgowie. Większość pacjentów z oponiakami ośrodkowego układu nerwowego (OUN) ma pojedynczy guz, ale spotykamy przypadki ich wieloogniskowego występowania. Oponiaki mogą dawać bardzo rozległe przerzuty, m.in. do płuc, kości, wątroby, węzłów chłonnych czy nerek.

Oponiaki – przyczyny

W chwili obecnej wiadomo, iż jest kilka czynników, które mogą przyczynić się do powstania i rozwoju oponiaków. Wśród tych czynników wymienia się:

  • silną i długotrwałą ekspozycję na promieniowanie jonizujące. Kiedyś stosowane było naświetlanie ośrodkowego układu nerwowego do leczenia grzybicy. Późniejszym skutkiem tego zabiegu były wieloogniskowo powstające oponiaki (wewnątrzczaszkowe i wewnątrzkanałowe);
  • wpływ czynników i infekcji wirusowych na rozwój oponiaków (nie został nigdy potwierdzony, choć w publikacjach pojawiają się podobne sugestie);
  • radioterapię stosowaną w leczeniu nowotworów złośliwych (np. glejaka), która polega na naświetlaniu mózgu i rdzenia kręgowego chorych. To może powodować rozwój i przyspieszać wzrost oponiaka;
  • czynniki genetyczne;
  • hormony;
  • występowanie blizny, m.in. po urazie czaszki.

Objawy oponiaków

Symptomatologia jest zależna w dużej mierze od położenia nowotworu. Ma to duże znaczenia w odniesieniu do objawów, które towarzyszą choremu.

Najczęstszymi objawami oponiaka są:

  • silne bóle i zawroty głowy;
  • napady padaczkowe;
  • niedowłady;
  • zaburzenia czucia;
  • porażenie dużych grup mięśni;
  • przejściowe ataki niedokrwienne;
  • zaburzenia czucia, smaku, słuchu, węchu;
  • niewydolność przysadki;
  • wzrost ciśnienia śródczaszkowego;
  • drętwienie twarzy (zaburzenia funkcji nerwów czaszkowych).

Diagnostyka oponiaków

Bardzo ważną rolę w diagnostyce oponiaków odgrywa konsultacja lekarska (neurolog, neurochirurg), przeprowadzenie wywiadu rodzinnego oraz badania obrazowe. Kluczowe znaczenia dla rozpoznania mają tomografie komputerowe: rentgenowska oraz rezonansu magnetycznego. Badanie tomografem pokazuje masę, dobrze odgraniczoną i mającą regularny kształt, silnie i jednolicie wzmacniającą się po podaniu kontrastu.

Czasem oponiakom towarzyszy obrzęk, związany głównie z umiejscowieniem i unaczynieniem nowotworu. W badaniu MRI oponiaki można przeoczyć. Po podaniu gadolinu obraz ulega silnemu wzmocnieniu, co umożliwia dokładną ocenę położenia oponiaka.

Leczenie oponiaków

Leczenie oponiaka w dużej mierze polega na chirurgicznym usunięciu nowotworu. Stopień trudności zabiegu jest bardzo różny i zależy przede wszystkim od położenia nowotworu, jego wielkości i stanu ogólnego chorego. Bardzo ważne jest, by oponiak został usunięty całkowicie. W trakcie usuwania usunięta zostanie także tkanka dodatkowa wokół guza. Brak możliwości wycięcia guza w całości zwiększa ryzyko jego wznowy.

Jeśli nowotwór zostanie wycięty całkowicie i jest łagodny, to chorzy nie wymagają uzupełniającej radioterapii. W tych przypadkach stosuje się wieloletnią, regularną obserwację kliniczną z uwzględnieniem badań obrazowych. Korzystne rezultaty opisywano także po napromieniowaniu częściowo usuniętych lub w ogóle nieoperowanych łagodnych oponiaków. W wybranych przypadkach korzystne może być leczenie radioterapią stereotaktyczną i brachyterapią.

Oponiak – rokowanie

Jeśli w trakcie zabiegu chirurgicznego oponiak zostanie wycięty całkowicie, z nadmiarem tkanki i jest łagodny, istnieje szansa zupełnego wyleczenia chorego. Jeśli nie ma możliwości wycięcia guza w całości, możliwe są jego wznowy – bardzo często występują one dopiero po około 7 latach od zabiegu i są całkowicie bezobjawowe. Przerzuty w przypadku oponiaków występują bardzo rzadko, ale są możliwe, np. do kości, płuc czy nerek.

Opublikowano: ; aktualizacja: 13.08.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Guz mózgu

Nowotwory układu nerwowego to bardzo specyficzny rodzaj chorób onkologicznych, ponieważ dotyczy wyjątkowego obszaru w organizmie, ...

Torbiel szyszynki – objawy, rozpoznanie i leczenie torbieli na szyszynce

Torbiel szyszynki to rodzaj guza wykrywanego podczas rezonansu lub tomografii głowy. Zwykle daje objawy w ...

Objawy oponowe – co to jest i jakie są przyczyny zespołu oponowego?

Przyczyną objawów oponowych jest podrażnienie opon mózgowych. Zespół oponowy jest typowy dla chorób ośrodkowego układu ...

Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR)

Płyn mózgowo rdzeniowy stanowi cenne źródło informacji w diagnostyce chorób ośrodkowego układu nerwowego, ma szczególne ...

Hipochondria

Hipochondria jest powszechnie używanym terminem opisującym osobę bardzo skupioną na swoim stanem zdrowia i niezmiernie ...

Śpiączka wątrobowa

Śpiączka wątrobowa to zespół objawów neurologicznych, które są następstwem ciężkiej niewydolności wątroby. Przyczyną pojawienia się ...

Glejak

Glejak mózgu (glioma) to pierwotny nowotwór ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Glejaki to nowotwory złośliwe mózgu. ...

Zaburzenia osobowości – rodzaje, przyczyny, objawy, leczenie

Zaburzenia osobowości dzieli się wg klasyfikacji ICD-10 i DSM-IV. Potencjalnych przyczyn ich wystąpienia jest bardzo ...

Mózgowe porażenie dziecięce

Mózgowe porażenie dziecięce nie jest jednostką chorobową, to raczej zespół objawowy. Obejmuje różnorodne zaburzenia czynności ...

Nowotwory OUN

Najczęstszymi nowotworami ośrodkowego układu nerwowego są glejaki. Stanowią one 50-60% pierwotnych guzów mózgu. Szczególnie często ...

Anoreksja

Anoreksja jest jedną z chorób zaliczaną do grupy zaburzeń odżywiania. Polega na, najprościej rzecz ujmując, ...

Badanie EEG

Badanie EEG wykonuje się celem oceny czynności bioelektrycznej mózgu, która ulega zaburzeniu w różnych chorobach. ...

Komentarze (0)