Hiperalgezja – co to jest, na czym polega mechanizm jej rozwoju, jak wygląda leczenie?

Brak zdjęcia

10 stycznia 2019

Nadmierna wrażliwość na ból określana jest jako hiperalgezja. Wyróżnia się kilka rodzajów schorzenia (np. hiperalgezja opioidowa OIH, pierwotna czy wtórna). Wśród przyczyn wyróżnia się zwiększone przewodnictwo bólowe wywołane pobudzeniem receptora NMDA czy zmiany genetyczne. Objawem hiperalgezji jest przykładowo samoistny i rozlany ból, który narasta lub zmienia swój charakter. Na czym polega leczenie hiperalgezji?

Jakie rodzaje bólu są wyróżniane?

Ból ostry jest bardzo nieprzyjemnym odczuciem, powodowanym przez stymulację nocyceptorów – receptorów odpowiedzialnych za czucie bólu. W normalnych warunkach ból pełni funkcję informacyjną, pozwala na zachowanie zdrowia i unikanie poważniejszych obrażeń. Zwykle bólowi towarzyszy reakcja emocjonalna, behawioralna i autonomiczna.

Ból ostry dzieli się na trzy podstawowe typy:

  • ból receptorowy – jest wynikiem pobudzenia nocyceptorów, któremu towarzyszy uszkodzenie tkanek, m.in. w przypadku rozcięcia skóry;
  • ból fizjologiczny – bodziec bólowy jest spowodowany czynnikiem niepowodującym uszkodzenia tkanek i pełni jedynie funkcję ostrzegawczą; może to być dotknięcie bardzo ciepłego przedmiotu;
  • ból kliniczny – najbardziej problematyczny rodzaj doświadczenia bólowego, jest spowodowany urazem tkanki lub długo trwającym procesem zapalnym doprowadzającym do zmian w zakończeniach nerwowych (jest to tak zwana sensytyzacja obwodowa) lub nawet w ośrodkowym układzie nerwowym (sensytyzacja ośrodkowa), co może objawiać się poprzez występowanie bólów spontanicznych, allodynii czy hiperalgezji.

Ból zawsze powinien być prawidłowo leczony. Szczególnie duże znaczenie ma to w przypadku, gdy chodzi o ból nowotworowy. Pacjenci onkologiczni często wymagają leczenia przy użyciu silnych środków przeciwbólowych, w tym opioidowych, mających na celu łagodzenie bólu.

Hiperalgezja – co to jest, jakie są rodzaje?

Definicja hiperalgezji mówi, że jest to nadmierna wrażliwość na ból – pojęcie to należy rozróżniać jednak ze schorzeniami takimi jak przeczulica dotykowa czy allodynia. W hiperalgezji ból jest nasilony w stosunku do bodźca, który go wywołał – jest to jednak bodziec bólowy. Przeczulica może cechować się natomiast odbieraniem bodźca, który w normalnych warunkach nie wywołuje przykrych doznań (na przykład dotyku) – jako bólu. Allodynia stanowi skrajną postać hiperalgezji.

Wyróżnia się następujące postacie hiperalgezji:

  • hiperalgezja obwodowa – gdy doszło do zmian w zakończeniach nerwowych,
  • hiperalgezja centralna – gdy pewien schemat bólowy został wyuczony przez ośrodkowy układ nerwowy.

W częściej stosowanym podziale hiperalgezji wyróżnia się jej trzy rodzaje.

  • Hiperalgezja pierwotna – nadwrażliwość na ból występuje w tkance, w której pierwotnie doszło do urazu. Klasycznym przykładem tego typu hiperalgezji może być operacja przeprowadzona na stawie kolanowym w celu zmniejszenia dolegliwości, po której ból – zamiast ustępować – stopniowo się nasila (nie jest to jednak częste zjawisko). Co ciekawe, hiperalgezja pierwotna występuje dość często po wbiciu ostrogi samca dziobaka australijskiego (zawiera ona dość silny jad – samce dziobaków to jedne z niewielu ssaków produkujących jad).
  • Hiperalgezja wtórna – nadwrażliwość na ból pojawia się w tkankach nieuszkodzonych, otaczających uraz pierwotny.
  • Hiperalgezja po opioidach (OIH) – mówi się o niej, gdy u osoby przyjmującej przez dłuższy czas opioidowe leki przeciwbólowe dochodzi do pogorszenia i nasilenia odczuwania bólu lub pojawienia się nowego bólu. Długotrwałe leczenie opioidami najczęściej dotyczy pacjentów, u których zdiagnozowana została choroba nowotworowa.

Hiperalgezja – przyczyny, mechanizm

Wśród przyczyn hiperalgezji wyróżnia się: urazy, oparzenia i rozległe zabiegi operacyjne, podczas których doszło do poważnego uszkodzenia tkanek i nerwów, fibromialgię, półpasiec, długotrwałe zażywanie opioidowych leków przeciwbólowych.

Hiperalgezja jest rodzajem bólu neuropatycznego i jak dotąd bardzo ciężko jednoznacznie stwierdzić, co predestynuje niektórych chorych do jej rozwinięcia. Wśród najbardziej prawdopodobnych mechanizmów prowadzących do wytworzenia tego typu nadwrażliwości na bodźce bólowe wymienia się poniższe.

  • Zaburzenia w komunikacji sygnałów w drogach nerwowych odpowiedzialnych za przenoszenie informacji dotyczącej bólu i ich krzyżowanie się mogą skutkować nadmiernym odczuwaniem bólu lub odczuwaniem go w innym miejscu niż nastąpił uraz.
  • Zwiększenie przewodnictwa bólowego spowodowane pobudzeniem receptora NMDA.
  • Zmniejszenie wrażliwości receptora opioidowego na skutek długotrwałego podawania egzogennych opioidów. Należy jednak zaznaczyć, że hiperalgezja opioidowa to nie to samo co spadek tolerancji na te leki. W przypadku hiperalgezji dochodzi do zwiększenia odczuwanego bólu nawet podczas zwiększania dawki leku, natomiast przy wzroście tolerancji zwiększona dawka leku powinna zmniejszyć dolegliwości bólowe.
  • Zaburzenia wydzielania endogennych substancji przeciwbólowych (dynorfina A).
  • Zwiększone stężenie cAMP – może nasilać wyzwalanie neurotransmiterów pobudzających.
  • Zmiany genetyczne.

Wiele powyższych zmian, szczególnie tych dotyczących różnego typu receptorów i neurotransmiterów jest powodowanych długotrwałym oddziaływaniem opioidów na receptor μ i przyczynia się do rozwoju hiperalgezji opioidowej (OIH).

Hiperalgezja opioidowa – jakie są objawy?

Ból patologiczny o typie hiperalgezji będzie podobny bez względu na przyczynę, która go wywołała. W przypadku hiperalgezji opioidowej w wywiadzie zbieranym od chorego powinna znaleźć się informacja na temat przewlekłego bólu leczonego opioidami.

Objawy hiperalgezji opioidowej:

  • ból jest rozlany, samoistny,
  • ból pojawia się w obszarach, w których pierwotnie nie występował,
  • charakter bólu może się zmienić,
  • ból nie ma związku z nowym urazem lub nasileniem choroby,
  • intensywność bólu narasta wraz z czasem,
  • bodźce zewnętrzne, takie jak dotyk czy zmiana temperatury mogą zwiększać natężenie bólu,
  • bólowi może towarzyszyć nadwrażliwość skóry,
  • przykre doznania nie przemijają przy zwiększaniu dawki opioidu – mogą nawet ulec natężeniu.

Ponadto może występować splątanie i drżenia mięśniowe.

Hiperalgezja – diagnostyka i badania

Leczenie hiperalgezji stanowi wyzwanie. Duże problemy wiążą się z samą diagnostyką tego schorzenia, nie istnieją bowiem żadne testy przesiewowe czy badania laboratoryjne, które jednoznacznie przemawiają za hiperalgezją.

W postawieniu diagnozy pomagają: długotrwałe przyjmowanie opioidów w wywiadzie, fibromialgia, przejście półpaśca czy rozległe uszkodzenia ciała. W przypadku podejrzenia hiperalgezji po opioidach lekarz może zwiększyć ilość leku w celu sprawdzenia czy nasili on dolegliwości bólowe.

Leczenie hiperalgezji – na czym polega?

Jeśli przyczyną hiperalgezji jest stosowanie opioidów, jedną z metod walki z tym typem bólu neuropatycznego jest całkowita rezygnacja z przyjmowania tego rodzaju leków. Odstawienie opioidowych środków przeciwbólowych może nie być łatwym zadaniem, dlatego nigdy nie należy robić tego na własną rękę.

Inną stosowaną metodą jest rotacja opioidów, polegająca na zmianie klasy tych leków. Zamiast stosowania klasycznych opioidów, takich jak morfina czy fentanyl, można spróbować zamienić je na tramadol, metadon lub buprenorfinę – w odpowiednio dobranej dawce.

W leczeniu hiperalgezji stosuje się także ketaminę będącą antagonistą receptora NMDA. Wywiera ona inny rodzaj działania przeciwbólowego niż opioidy – tak zwaną anestezję zdysocjowaną. Może to przynosić pozytywne skutki w leczeniu bólu neuropatycznego.

Bibliografia

  • Magiera M. W., Strzelecki L., Hiperalgezja opioidowa – praktyczny problem w terapii bólów u chorych na nowotwory. Med. Paliatywna, 2013, 5, 3: 88–92.
  • Dobrogowski J., Wordliczek J., Leczenie bólu, Wydanie 3. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2017.
  • Domżał T. M., Ból: podstawowy objaw w medycynie. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1996.
  • Drobnik L., Kowalski G., Adamski M., Leki miejscowo znieczulające, Wydanie 1. Wydawnictwo Profile Poznań, Poznań 2018.
  • Rupiński R., Ból przewlekły i ostry w chorobach układu ruchu, Wydanie 1. Wydawnictwo Medical Education, Warszawa 2018.
  • Podemski R., Kompendium neurologii, Wydanie 2. Wydawnictwo Via Medica, Gdańsk 2011.
  • Lindsay K. W., Fuller G., Neurologia i neurochirurgia, Wydanie 2. Wydawnictwo Elsevier, Wrocław 2013.
Opublikowano: ; aktualizacja: 10.01.2019

Oceń:
4.7


Może cię

Neuralgia półpaścowa – ból po półpaścu – przyczyny, objawy i leczenie

Półpasiec jest chorobą wywoływaną przez wirus Varicella zoster (VZV), który zalicza się do rodziny Herpes. ...

Przeczulica (hiperestezja) skóry i dotykowa – przyczyny i leczenie

Przeczulica jest nieprzyjemnym doznaniem zmysłowym, które oznacza nadmierne i nieadekwatne uczucie bólu po zadziałaniu bodźca ...

Zespół Ramsaya Hunta (półpasiec uszny) – przyczyny, objawy, leczenie

Zespół Ramsaya Hunta (półpasiec uszny) to schorzenie wywołane przez wirus ospy wietrznej i półpaśca. Do ...

Półpasiec oczny

Półpasiec oczny to cięższa postać półpaśca, choroby wywoływanej przez wirus Varicella zoster – ten sam ...

Herpeswirusy

Herpesviridae, czyli herpeswirusy, to wirusy, z których osiem wywołuje choroby u ludzi. Herpeswirusy są najlepiej ...

Półpasiec – przyczyny, rodzaje, objawy, badania, zaraźliwość, leczenie, szczepionka, powikłania

Półpasiec to choroba zakaźna wywołana przez wirus VZV. Rozwija się wyłącznie u osób, które wcześniej ...

Wideo – Półpasiec – kto choruje i jak można się zarazić?

Osoba dorosła, która nie chorowała na ospę wietrzną, ani nie była szczepiona, po kontakcie z ...

Wideo – Półpasiec

Półpasiec jest chorobą wirusową, wywoływaną przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Choroba ta dotyczy osób, ...

Półpasiec

Grudkowo-pęcherzykowa wysypka zlokalizowana na twarzy lub klatce piersiowej może być półpaścem, czyli ostrą chorobą wirusową ...

Ospa wietrzna a zakaźność

Ospa wietrzna (łac. varicella) to choroba wywoływana przez Varicella-zoster, wirus z rodziny Herpesviridae. Wirus ten ...

Ból neuropatyczny – co to jest, jakie są przyczyny i jak się go leczy?

Ból neuropatyczny to subiektywne doznanie odczuwania bólu bez oddziaływania bezpośrednio na tkanki czynnika, który je ...

Fibromialgia – co to jest, przyczyny, objawy, badania, leczenie

Fibromialgia jest schorzeniem charakteryzującym się uogólnionymi i przewlekłymi dolegliwościami bólowymi mięśni i stawów oraz występowaniem ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon