Aleksytymia – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie

Aleksytymia jest zjawiskiem polegającym na niezdolności do uświadamiania, rozumienia i wyrażania własnych emocji. Zaburzenia emocjonalne towarzyszące syndromowi aleksytymii mogą wynikać m.in. z przeżytej w dzieciństwie traumy. Zgodnie z ideą twórcy aleksytymia oznacza „chłód emocjonalny” oraz „brak słów dla emocji”. Aleksytmik prezentuje psychiczną ślepotę i ignorancję w kontekście informacji dotyczących przeżywanych emocji.

Co to jest aleksytymia?

Aleksytymia to uogólnione zahamowanie identyfikacji, nadawania nazw i określania źródeł własnych stanów emocjonalnych. Aleksytymik, potocznie „człowiek bez uczuć” ma ograniczony wgląd we własne życie wewnętrzne, nie odnajduje różnic między emocjami a odczuciami cielesnymi. Pojęcie „człowiek bez emocji”, zastępczo stosowane w odniesieniu do aleksytymii, jest jednak niepoprawne. Aleksytymik może bowiem przeżywać emocje, chociaż zwykle nie zdaje sobie sprawy z ich rodzaju i natężenia. Życie z aleksytymią oznacza trwały brak umiejętności modulowania procesów uczuciowych przez prawidłowo zachowane zdolności poznawcze. Konsekwencją tego deficytu są zaburzenia regulacji emocjonalnej, które wyrażają się jako:

  • niezdolność do rozpoznawania i językowego opisu różnych, także skrajnych stanów emocjonalnych;
  • skupianie się raczej na zewnętrznych wydarzeniach niż na wewnętrznych, psychicznych doświadczeniach;
  • brak wglądu w życie wewnętrzne pomimo zachodzących zmian fizjologicznych i cielesnych
  • utożsamianie uczuć z ich komponentą fizjologiczną;
  • ubóstwo w zakresie marzeń i fantazji.

Zaburzenia emocjonalne składające się na syndrom aleksytymii kształtują pewnego rodzaju „analfabetyzm emocjonalny”. Aleksytymia nadaje psychicznemu funkcjonowaniu człowieka pozbawiony wyrazu charakter, który predysponuje do ulegania tendencjom depresyjnym.

Aleksytymia – przyczyny

Pierwsze badania nad aleksytymią prowadzono wśród pacjentów z chorobami psychosomatycznymi. Zaburzenia psychosomatyczne to grupa schorzeń fizycznych, w powstawaniu których istotną rolę odgrywają czynniki psychologiczne, szczególnie doświadczenia emocjonalne o negatywnym charakterze. Stopniowo rozszerzano zakres możliwych przyczyn aleksytymii o inne choroby somatyczne oraz psychiczne.

Badania neurofizjologiczne zapoczątkowane w 1977r. dowiodły, że aleksytymia może wynikać z asymetrii funkcjonalnej mózgu, czyli utrudnionego przekazywania informacji między półkulami mózgu przez ciało modzelowate. Hipoteza ta bazuje na założeniu, że środki sterujące emocjami zlokalizowane są w prawej półkuli mózgowej u większości praworęcznych ludzi, natomiast ośrodki odpowiedzialne za zdolności do ich ekspresji werbalnej znajdują się w półkuli lewej. W związku z tym blok w transferze informacji między dwiema półkulami wywołuje u aleksytymików deficyty w zdolności do wyrażania swoich uczuć.

Przyczyny aleksytymii w modelu psychoanalitycznym jej źródeł doszukują się natomiast w doświadczeniach okresu wczesnego dzieciństwa. W oparciu o tę koncepcję wyróżniono aleksytymię pierwotną (o podłożu genetycznym lub biologicznym) oraz wtórną (wynikającą z traumy – deprywacji emocjonalnej). Biologicznie uwarunkowana aleksytymia pierwotna charakteryzuje się niską świadomością pobudzenia emocjonalnego oraz niską sprawnością w identyfikacji, werbalizowaniu i analizowaniu emocji.

Aleksytymia wtórna, w tym aleksytymia u dzieci, oprócz traumatyzujących przeżyć okresu kształtowania się sfery uczuciowej dziecka może powstawać także w przebiegu:

  • zaburzeń odżywiania;
  • depresji (średnio 37 proc. osób zmagających się z zaburzeniami depresyjnymi wykazuje chłód emocjonalny właściwy dla aleksytymii);
  • zaburzeń lękowych;
  • zespołu stresu pourazowego;
  • funkcjonalnego zaburzenia pracy układu pokarmowego (zespół jelita drażliwego);
  • chorób układu krążenia.

Co ciekawe, aleksytymia i towarzyszący jej wzrost aktywności autonomicznego układu nerwowego i podwyższona odpowiedź hormonalna stwarzają sytuacje sprzyjające rozwojowi chorób somatycznych. Oznacza to, że długotrwała choroba somatyczna może powodować aleksytymię, jak również być jej skutkiem.

Aleksytymia – objawy

Objawy aleksytymii to zespół cech, które społecznie postrzegane są za niekorzystnie. Do cech tych należą:

  • niskie natężenie emocji pozytywnych (radości, ekscytacji);
  • wysokie natężenie emocji negatywnych (lęku, niechęci, rezygnacji);
  • brak umiejętności doboru odpowiednich technik kontroli nad emocjami, brak empatii;
  • wąskie zainteresowania;
  • preferowanie rzeczy znanych;
  • ukierunkowanie na fakty;
  • niezdolność radzenia sobie ze stresem;
  • poczucie winy i lęk przed niepowodzeniem;
  • brak pomysłowości, kreatywności;
  • nieumiejętność odróżnienia lęku od strachu, depresji;
  • brak życia wyobrażeniowego;
  • niezdolność do utrzymywania głębokich więzi międzyludzkich;
  • brak zdolności do introspekcji, czyli analizy własnych stanów psychicznych;
  • preferencja samotności;
  • zwiększony poziom hipochondrii.

Aleksytymia i dysocjacja

Dysocjacja według obowiązującej definicji to częściowa lub całkowita utrata normalnej integracji pomiędzy wspomnieniami przeszłości, poczuciem tożsamości, wrażeniami czuciowymi i kontrolą ruchów ciała. Zalicza się do niej takie zjawiska jak amnezja, depersonalizacja oraz derealizacja, których podłożem są traumatyczne przeżycia przewyższające zdolności adaptacyjne danej osoby.

Stwierdzono, że aleksytymia może rozwinąć się wtórnie do następującej w wyniku psychicznego urazu dysocjacji systemów przetwarzających emocje. Aleksytymia i dysocjacja u osób, które doświadczyły traumy torują wówczas rozwój patologicznych wzorców radzenia sobie z pourazowym lękiem i złością, np. aleksytymia u dzieci, które doświadczają przemocy.

Jak rozpoznać aleksytymię?

Aleksytymia obecnie nie jest traktowana jako choroba ani osobne zaburzenie psychiczne. Jej nieobecność w klasyfikacji DSM-IV oraz ICD-10 utrudnia rozpoznanie oraz leczenie aleksytymii. Najchętniej stosowanymi narzędziami psychologii klinicznej, które umożliwiają pomiar aleksytymii są:

  • metody kwestionariuszowe polegające na samoopisie (MMPI Alexithymia Scale, Bermond-Vorst Alexithymia Questionnaire, Toronto-Alexithymia Scale);
  • metody oparte na wywiadach (Beth-Israel Psychosomatic Questionnaire, który zawiera 17 tematów, jakie należy poruszyć w rozmowie z aleksytymikiem);
  • psychologiczne metody analizy zapisów wypowiedzi werbalnych dotyczących różnych sytuacji (Alexithymia Provoked Response Questionnaire).

Aleksytymia – leczenie

Aleksytymia to właściwość danej osoby, która zaburza procesy poznawcze i emocjonalne. Aleksytymia nie została zakwalifikowana jako choroba psychiczna, dlatego nie istnieje żadne farmakologiczne leczenie przyczynowe. Najważniejszym krokiem mogącym pomóc aleksytymikowi odnaleźć, nazwać i wyrazić swoje emocje jest terapia aleksytymii prowadzona przez doświadczonego psychoterapeutę.

Towarzyszące aleksytymii zaburzenia depresyjne i nerwicowe niekiedy wymagają także włączenia leczenia przeciwdepresyjnego lub przeciwlękowego.

Jak żyć z aleksytymikiem?

Konsekwencje aleksytymii negatywnie oddziałują na życie społeczne, rodzinne i uczuciowe aleksytymika. Chłód emocjonalny oraz brak wglądu w swoje uczucia powoduje, że aleksytymik zostaje odtrącony przez otoczenie. Zaburzenia emocjonalne bywają skutecznie ukrywane przez daną osobą, jednak stałe posługiwanie się wyuczonymi wzorcami jest męczące i prowadzi do dalszego pogłębienia dysfunkcji poznawczych.

Aleksytymia w związku ze względu na nieumiejętność do wyrażania głębokich uczuć niemal zawsze prowadzi do jego rozpadu. Terapia aleksytymii z aktywnym wsparciem ze strony bliskich może przynieść poprawę w zakresie inteligencji emocjonalnej aleksytymika, jednak jej efekty bywają widoczne dopiero po 2–3 latach regularnej pracy psychologicznej.

Bibliografia

  • Emocje-aleksytymia-poznanie, T. Maruszewski, E. Ścigała, Wydawnictow Fundacji Humaniora, Poznań 1998
  • Aleksytymia i dysocjacja, R. Tomalski, Psychoterapia 2 (145) 2008
  • nteracting and dissociable effects of alexithymia and depression on
  • empathy, Christian Banzhafa, Ferdinand Hoffmann, Philipp Kanske, Yan Fan, Henrik Walter, Stephanie Spengler, Stefanie Schreiter, Tania Singer, Felix Bermpohl, Psychiatry Research 270 (2018) 631–638
  • The psychometric assessment of alexithymia: Development and validation ofthe Perth Alexithymia Questionnaire, David Preece, Rodrigo Becerra, Ken Robinson, Justine Dandy, Alfred Allan, Personality and Individual Differences 132 (2018) 32–44
Opublikowano: ; aktualizacja: 16.05.2019

Oceń:
4.7


  • Tagi:

Może cię

Wideo – Rozszczep kręgosłupa

Rozszczep kręgosłupa, czyli tzw. tarń dwudzielna, jest wadą kanału kręgowego. Polega na braku spojenia łuków ...

Wideo – Omdlenie a utrata przytomności

Omdlenie jest stanem nagłej utraty przytomności, spowodowanym niedokrwieniem całego mózgu lub jego części, czyli pnia ...

Zaburzenia osobowości – rodzaje, przyczyny, objawy, leczenie

Zaburzenia osobowości dzieli się wg klasyfikacji ICD-10 i DSM-IV. Potencjalnych przyczyn ich wystąpienia jest bardzo ...

Kleptomania – objawy, przyczyny i leczenie

Kleptomania to zaburzenie kontroli impulsów (według klasyfikacji DSM IV). Osoby dotknięte kleptomanią dokonują kradzieży - ...

Glejak

Glejak mózgu (glioma) to pierwotny nowotwór ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Glejaki to nowotwory złośliwe mózgu. ...

Zespół móżdżkowy – objawy, leczenie, rehabilitacja

Zespół móżdżkowy (inaczej zespół cerebralny) to choroba neurologiczna. Uszkodzenie struktury móżdżku dzieli się na ostre ...

Jak rozpoznać nerwicę?

W dzisiejszych czasach coraz więcej osób cierpi na zaburzenia nerwicowe (aktualnie w literaturze medycznej i ...

Bóle głowy i karku

Ból głowy i ból karku są jednymi z najpowszechniej występujących dolegliwości bólowych na świecie. Nie ...

Czy stres może być przyczyną nadwagi i utrudniać odchudzanie?

Każdy człowiek narażony jest na wiele sytuacji stresowych. Przewlekły stres prowadzi do wielu negatywnych zmian ...

Udar – fizjoterapia i ćwiczenia

Pacjenci po udarze mózgu wymagają szczególnej opieki. Po udarze konieczna jest rehabilitacja, nauka chodu, odpowiednie ...

Choroba Menkesa – (zespół Menkesa) – objawy – choroba kręconych włosów

Choroba Menkesa (znana jako choroba kręconych włosów) jest schorzeniem neurorozwojowym, w którym dochodzi do zaburzenia ...

Dysmorfofobia – co to jest, objawy, przyczyny, leczenie

Dysmorfofobia to schorzenie polegające na odbieraniu swojego wyglądu jako nieatrakcyjnego czy wręcz potwornego, co prowadzi ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon