Nystatyna – działanie, dawkowanie, skutki uboczne, ulotka

Nystatyna to lek przeciwgrzybiczy, który należy do grupy antybiotyków polienowych. Preparaty z nystatyną dostępne są na receptę pod różnymi postaciami leku, najczęściej przeznaczonymi do stosowania na skórę oraz błony śluzowe, np. w jamie ustnej. Przy jakich chorobach stosuje się nystatynę, jak wygląda dawkowanie i sposób podania? Czy nystatyna w ciąży jest bezpieczna?

Nystatyna – co to za lek i jak działa?

Nystatyna (Nystatinum) to antybiotyk polienowy znany także pod takimi nazwami, jak mykostatyna, marcostatyna czy fungicydyna. Pierwsze skojarzenia przypisują antybiotykom działanie przeciwbakteryjne, jednak lek ten nie ma takich właściwości.

Mechanizm działania nystatyny polega na uszkadzaniu błon komórkowych grzyba. Silne działanie przeciwgrzybicze znajduje szczególne zastosowanie w przypadku zakażeń drożdżakowych. Nystatyna w małych stężeniach działa fungistatycznie, co oznacza, że hamuje rozwój drobnoustrojów grzybiczych, natomiast w większych doprowadza do ich zniszczenia działając grzybobójczo. Lek ten nie działa na bakterie i pierwotniaki oraz praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego stosowany jest głównie na błony śluzowe.

Zdaniem eksperta

Grzybica może dotyczyć skóry, paznokci i błon śluzowych. Najczęściej występuje grzybica stóp, paznokci oraz pochwy. Niezbędne jest odpowiednie leczenie, by zapobiec rozprzestrzenianiu się grzybów.

Czytaj więcej

Nystatyna – globulki, zawiesina do pędzlowania, tabletki dojelitowe

Nystatyna jako substancja chemiczna jest jednym z najstarszych leków przeciwgrzybiczych, wykorzystywanych w recepturze aptecznej, ale wciąż bardzo skutecznym i często stosowanym. Leki z nystatyną w formie żółtego proszku przygotowywane na receptę mogą mieć postać taką, jak w przypadku preparatów gotowych.

Najczęściej w aptece przygotowuje się maść z nystatyną, globulki dopochwowe oraz zawiesinę do pędzlowania, ale także krople do oczu. Odpłatność za preparat z nystatyną może (ale nie musi) wynosić kwotę „ryczałtu”, który od 1 stycznia 2019 roku oznacza odpłatność 11,30 zł. To, czy cena leku będzie zryczałtowana, czy zostanie on policzony pełnopłatnie jest zależne od pozostałych składników preparatu, wskazań oraz innych, odrębnych przepisów.

W Polsce nystatyna bez recepty nie jest dostępna. Jako preparat gotowy i wydawany na receptę występuje pod postaciami leku, takimi jak:

  • tabletki dojelitowe (do połykania) – np. Nystatyna Teva;
  • drażetki do ssania – np. Nystatyna Pliva;
  • globulki dopochwowe – np. Nystatyna VP, Nystvagin;
  • maść i krem dopochwowy – np. Macmiror Complex maść (zawiera nifuratel);
  • granulat do sporządzania zawiesiny doustnej – np. Nystatyna Teva 100 000 j.m./ml (2 400 000 j.m./24 ml – cały flakon).

Nystatyna – wskazania do stosowania

Nystatyna podawana jest w przypadku zakażeń grzybiczych, szczepów drożdży i grzybów drożdżakopodobnych, głównie z rodzaju Candidia albicans. Należy zwrócić uwagę, że szczepy grzybów Candidia albicans występują naturalnie jako sporofity na skórze oraz błonach śluzowych człowieka, również w przewodzie pokarmowym.

Zakażenia oportunistyczne wywoływane przez Candidia oraz inne szczepy z rodziny Cryptococoidiae następują często w wyniku spadku odporności, co może mieć miejsce np. po antybiotykoterapii, stosowaniu leków sterydowych czy immunosupresyjnych. Z tego powodu nystatyna często stosowana jest jako profilaktyka przeciwgrzybicza w trakcie kuracji innymi lekami.

Nystatyna przy antybiotyku najczęściej podawana jest gdy ma on szeroki zakres działania przeciwbakteryjnego. Nystatyna i antybiotyk stanowią wówczas wzajemne uzupełnienie, a sama nystatyna zmniejsza ryzyko skutków ubocznych po antybiotyku, jakimi są m.in. choroby grzybicze.

Lek działa tylko w miejscu podania, dlatego wskazania do stosowania nystatyny są najczęściej właśnie miejscowe.

  • Grzybica jamy ustnej – najczęściej objawami są pleśniawki występujące w postaci białych nalotów lub czerwonych i bolesnych zmian. Mogą występować także nadżerki, owrzodzenia, rumień, afty. Nie należy jednak mylić sporadycznie pojawiających się aft z zakażeniem grzybiczym, ponieważ afty mogą powstawać także w wyniku urazu, niezdrowej żywności czy nieprawidłowej higieny i nie zawsze mają związek z zakażeniem organizmu. Nystatyna działa tylko na afty grzybicze. Zdarza się jednak, że często nawracające afty mogą być sygnałem zakażenia grzybiczego obejmującego także inną część organizmu, np. jelita. W przypadku grzybicy jamy ustnej stosowana jest nystatyna w tabletkach do ssania lub w zawiesinie.
  • Grzybica pochwy i sromu – objawia się pieczeniem, świądem oraz upławami. Wówczas podawana jest nystatyna dopochwowa w formie globulek, a także maści lub kremu. Często stosuje się jednoczesne podawanie środków dopochwowo oraz doustnie. Należy pamiętać, że stosowanie nystatyny i współżycie nie idzie ze sobą w parze. Można je rozpocząć dopiero po wyleczonej grzybicy, aby nie zarazić partnera. Dodatkowo ważną informacją jest, że nystatyna i antykoncepcja nie wchodzą ze sobą w reakcję, a tym samym lek nie obniża skuteczności pigułek.
  • Grzybica przewodu pokarmowego – zakażenie może obejmować przełyk lub dalsze części układu pokarmowego. W takich przypadkach stosuje się najczęściej tabletki dojelitowe lub zawiesinę w płynie.
  • Kandydoza (drożdżyca) skóry – najczęściej dotyka fałdów skórnych, np. między pośladkami, w pachwinach, między palcami. Stosuje się wówczas nystatynę w formie kremu lub maści, a także jako zawiesinę recepturową do smarowania.

Nystatyna – dawkowanie u dzieci i dorosłych

Nystatyna dawkowanie ma uzależnione od postaci leku oraz wieku chorego. Ze względu na stosunkowo wysokie bezpieczeństwo przy podaniu miejscowym może być podawana także w przypadku dzieci, a nawet niemowląt. Jednak zawsze należy przyjmować środki według zaleceń lekarza, zwłaszcza u dzieci oraz osób starszych.

Nystatyna w preparatach do stosowania na skórę, błony śluzowe oraz dopochwowo stanowi zwykle 100 000 j.m. i może być podawana kilka razy na dobę. Ulotka preparatu z nystatyną do przyrządzania zawiesiny doustnej zawiera informacje o podanych poniżej dawkach.

Nystatyna dla dorosłych:

  • grzybica jamy ustnej – 100 000 j.m. 4 razy na dobę;
  • grzybica przewodu pokarmowego – 500 000–1 000 000 j.m. co 6 godzin;
  • nystatyna przy antybiotyku – 500 000 j.m. co 8–12 godzin (2–3 razy dziennie).

Nystatyna dla dziecka:

  • pleśniawki – 100 000 j.m. 4 razy dziennie;
  • grzybica przewodu pokarmowego – 200 000–2 000 000 j.m. podzielonych na 4 dawki w ciągu doby.

Nystatyna w płynie może być stosowana także do pędzlowania (smarowania) jamy ustnej 2–3 razy dziennie. Zaleca się namoczenie wacika i przecieranie miejsc zmienionych chorobowo.

Tabletki dojelitowe, czyli nystatyna doustna dla dzieci i młodzieży powyżej 12. roku życia mają takie samo dawkowanie jak zawiesina. Różnica polega jedynie na formie podania i konieczności odmierzenia strzykawką odpowiedniej dawki leku w płynie. Z kolei ulotka tabletek dopochwowych informuje o dawkowaniu 1–2 razy na dobę przez wprowadzenie preparatu głęboko dopochwowo.

Nystatyna – jak rozrobić, zażywać i jak przechowywać leki?

Nystatyna w granulacie wymaga dodania przegotowanej, schłodzonej wody w ilości oznaczonej kreską na pojemniku. Po dodaniu wody słoiczkiem należy intensywnie wstrząsnąć. Nystatyna nie rozpuszcza się w wodzie, a jedynie tworzy zawiesinę z wyczuwalnymi mikrodrobinkami, co jest normalne i nie należy się tym martwić ani szukać sposobów jak rozdrobnić zawiesinę. Po pewnym czasie substancja może opaść na dno pojemniczka, co również jest zjawiskiem prawidłowym, dlatego trzeba pamiętać o każdorazowym wstrząsaniu zawartością słoiczka przed użyciem.

Gotową mieszaninę należy przechowywać w lodówce, w temperaturze 2–8oC. Nystatyna jest substancją podatną na działanie światła, temperatury oraz tlenu, dlatego zawiesinę oraz preparaty recepturowe można przechowywać w lodówce maksymalnie przez 7 dni po otwarciu.

Podobnie przechowuje się również globulki oraz maści. Tabletki doustne mogą być przechowywane w temperaturze pokojowej (poniżej 25oC).

Przy prawidłowym stosowaniu poprawa powinna pojawić się po 24–72 godzinach. Jeśli nystatyna nie działa lub efekty po jej stosowaniu są niezauważalne – przyczyną może być właśnie nieodpowiednie przechowywanie leku, który traci swoje działanie przeciwgrzybicze. Warto również pamiętać, że jeśli substancja jest stosowana na grzybicę jamy ustnej, to przed połknięciem zawiesiny należy ją długo potrzymać w ustach, co zwiększa bezpośredni kontakt leku z grzybami i ułatwia leczenie.

Jak zażywać nystatynę? Lek może być stosowany niezależnie od posiłków, ponieważ soki żołądkowe nie wpływają na jego rozkład. Drażetki należy ssać lub rozdrobnić w ustach. Mają gorzki smak, ale im dłużej są przytrzymane w jamie ustnej, tym skuteczniejsze działanie wykazują.

Jak długo stosować nystatynę? Preparaty z nystatyną najczęściej stosuje się przez 7–14 dni. Nie należy przerywać leczenia, nawet jeśli efekty pojawią się wcześniej. Zdarza się jednak, że leczenie grzybicy wymaga przyjmowania nystatyny przez kilka tygodni (około 3).

Grzybica często jest chorobą przewlekłą i nawracającą, w niektórych przypadkach czas kuracji przedłuża się do kilku miesięcy. Ważne jest wsparcie leczenia odpowiednią dietą oraz higieną, a także skrupulatne przestrzeganie zaleceń lekarza. Dłuższe przyjmowanie leku bez wskazań lekarza może doprowadzić do oporności drobnoustrojów grzybiczych na działanie nystatyny.

Nie należy również na własną rękę stosować innych, dostępnych bez recepty środków, ponieważ mogą one hamować działanie nystatyny. O tym, ile dni oraz w jakiej dawce powinna być przyjmowana nystatyna, zawsze decyduje lekarz.

Nystatyna a ciąża i alkohol

Zdarza się, że nystatyna w ciąży jest stosowana, ale jedynie wówczas, gdy lekarz uzna takie działanie za konieczne. Substancja ta zaliczana jest do leków określanych jako kategoria „C”, co oznacza „leki o korzyściach ze stosowania przewyższających potencjalne ryzyko”. W przypadku nystatyny nie zgromadzono wystarczających badań, które potwierdziłyby jej bezpieczne stosowanie w ciąży, jednak w praktyce nie obserwuje się skutków ubocznych oraz negatywnego wpływu nystatyny na dziecko.

Brak skutecznego leczenia ciążowych infekcji intymnych w wielu przypadkach niesie ryzyko powikłań przy porodzie, dlatego globulki dopochwowe z nystatyną są bardzo często przepisywane kobietom w ciąży. Nie jest znany również wpływ leku na kobiece mleko, dlatego karmienie piersią podczas leczenia wymaga konsultacji z lekarzem.

Często pojawia się pytanie, czy podczas terapii nystatyną można spożywać alkohol. W tym przypadku ulotka preparatów nie daje żadnej odpowiedzi, ponieważ można na niej odnaleźć jedynie wzmiankę o braku wystarczających badań czy niestwierdzonej interakcji. Choć interakcja nystatyny z alkoholem nie jest znana, należy pamiętać, że alkohol jest stanowczo przeciwwskazany podczas leczenia grzybicy. Warto więc na czas leczenia zrezygnować z alkoholu pod każdą postacią.

Podobnie jest z potrawami słodkimi, tłustymi oraz słodzonymi napojami gazowanymi. Ponadto nieodpowiednia dieta prowadzi do grzybicy przewlekłej. Nystatyna nie wchłania się z przewodu pokarmowego i jest wydalana z kałem w postaci niezmienionej.

Nystatyna – przeciwwskazania i możliwe skutki uboczne

Nystatyna nie wchłania się z przewodu pokarmowego i uznawana jest za lek stosunkowo bezpieczny. Jej działanie ograniczone jest do miejsca podania, dlatego nie stosuje się jej w przypadku zakażeń grzybiczych ogólnoustrojowych. Podanie doustne ma za zadanie unieszkodliwić grzyby zlokalizowane w przewodzie pokarmowym (gardło, jelita).

Nystatyna rzadko wywołuje skutki uboczne, takie jak:

  • nudności,
  • wymioty,
  • biegunki,
  • reakcje alergiczne – wysypka, pokrzywka, zespół Stevensa-Johnsona.

Preparatów z nystatyną nie należy stosować u osób ze stwierdzoną nadwrażliwością na substancję aktywną lub inny składnik preparatu. W takich przypadkach zamiast nystatyny lekarz może przepisać inne środki przeciwgrzybicze, działające w podobny sposób, jak amfoterycyna B czy natamycyna lub leki o innym mechanizmie działania.

Nystatyna opinie ma zróżnicowane, jednak doceniana jest ze względu na skuteczność i mnogość form zastosowania. Ponadto jest dostępna w większości aptek po okazaniu recepty.

Bibliografia

  1. Burak K., Skrypt dla słuchaczy szkół medycznych. Część I. Farmakologia z elementami chemii leków. Wyższa Szkoła Medyczna, Legnica, s. 43–45.
  2. Jachowicz R., Receptura apteczna. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010.
  3. Gorczyca M., Zejc A., Chemia leków, Podręcznik dla studentów farmacji i farmaceutów. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018, s. 726–727.
Opublikowano: ; aktualizacja: 28.03.2019

Oceń:
4.2


Może cię

Drożdżyca

Drożdżyca to zakażenie skóry lub błon śluzowych przez grzyby. Oprócz określenia drożdżyca, na podobne zakażenia ...

Wideo – Grzybica pachwin

Grzybica pachwin dotyczy najczęściej mężczyzn, którzy mają siedzący tryb pracy lub cierpią na nadpotliwość pachwin. ...

Grzybica owłosionej skóry głowy – przyczyny, objawy i leczenie

Grzybica owłosionej skóry głowy to choroba wywołana przez dermatofity – grzyby, które rosną na skórze, ...

Pałeczki kwasu mlekowego

Pałeczki kwasu mlekowego są ważnym elementem flory bakteryjnej pochwy. Niedobór tak zwanych dobrych bakterii zwiększa ...

Wideo – Grzybice skóry i paznokci

Grzybice są infekcyjnymi chorobami owłosionej skóry głowy lub paznokci, wywoływanymi przez grzyby z grupy dermatofitów, ...

Infekcje intymne u mężczyzn – przyczyny, objawy, jak leczyć i zapobiegać?

Infekcje okolicy intymnej dotyczą także mężczyzn. Najczęściej diagnozowanymi są: zapalenie cewki moczowej, grzybica prącia i ...

Dieta przeciwgrzybicza (Candida dieta) – produkty wskazane i przeciwwskazane, efekty

Współczesny styl życia – czyli ogrom stresu, dieta obfitująca w wysokoprzetworzoną żywność, bogatą w cukry ...

Tabletki na grzybicę pochwy (dopochwowe i doustne) – jakie wybrać?

Grzybica pochwy to dość częste schorzenie, które daje nieprzyjemne objawy, takie jak np. swędzenie okolic ...

Grzybica – objawy i leczenie – jakie są rodzaje grzybicy?

Grzybica może dotyczyć skóry gładkiej, owłosionej skóry głowy oraz płytek paznokciowych. W leczeniu grzybicy, tak ...

Grzybica u dziecka – przyczyny, objawy, leczenie

Grzybice u dziecka występują rzadziej niż choroby wywoływane przez wirusy czy bakterie, ale ich częstość ...

Grzybica skóry u dzieci – objawy, jak leczyć?

Grzybica u dziecka to najczęściej wynik zakażenia grzybami z rodzaju Candida, rzadziej grzybami z rodzaju ...

Wideo – Leczenie grzybicy skóry i paznokci

Grzybice są to przewlekłe choroby, które w większości przypadków wymagają skojarzonego leczenia. W przypadku pojedynczych ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon