Odruch ATOS – co to jest, na czym polega, do kiedy się utrzymuje?

Odruch ATOS, czyli asymetryczny toniczny odruch szyjny, to atawizm utrzymujący się do około 6. miesiąca życia. Ze względu na pozycję, jaką przyjmuje dziecko po wywołaniu go, bywa określany odruchem szermierza. Podobnie jak odruch STOS przygotowuje niemowlę do raczkowania. Jak sprawdzić odruch ATOS i czym może skutkować jego niewygaszenie?

Odruch ATOS – co to jest i do kiedy się utrzymuje?

Asymetryczny, toniczny odruch szyjny (ATOS) jest również znany jako odruch szermierza. Został po raz pierwszy opisany przez Magnusa ponad 100 lat temu, w trakcie jego eksperymentów na zwierzętach. Odruch ATOS wywołuje się poprzez delikatne skręcenie głowy dziecka w jedną stronę. Skutkuje to wyprostem w kończynach dolnych i górnych (poprzez wzrost napięcia mięśni prostowników) po stronie, w którą skręcono główkę i przygięcie po stronie przeciwnej (w wyniku spadku napięcia w równoległych mięśniach). Dziecko przypomina wtedy szermierza gotującego się do ataku, stąd alternatywna nazwa odruchu.

Odruch pierwotny ATOS występuje u większości zdrowych noworodków już w chwili urodzenia i utrzymuje się do 6. miesiąca życia. Pomiędzy niemowlętami występuje duża zmienność pod względem nasilenia odruchu.

Jak sprawdzić odruch ATOS u niemowlaka?

Dzieci często spontanicznie prezentują odruch ATOS w trakcie leżenia na plecach. Zwracają głowę np. w kierunku głośnego dźwięku i przyjmują charakterystyczną pozycję. Trudniejsze może być celowe jego wywołanie w trakcie badania. Odruch często jest “maskowany” przez żywą aktywność ruchową dziecka, które nie ma akurat ochoty na skręcanie głowy w tę czy inną stronę. Aby zwiększyć szansę na sukces, można uciec się do kilku zabiegów.

Badanie najlepiej przeprowadzić kiedy dziecko nie śpi, jest uważne, ale spokojne. Należy je ułożyć na plecach, pozwolić na chwilę swobodnej aktywności. Następnie ujmujemy głowę dziecka w dłonie, powoli przekręcamy ją w jedną stronę i przytrzymujemy przez kilka sekund. Pozwalamy główce wrócić do naturalnego ułożenia i manewr powtarzamy w drugą stronę. Nie zawsze odruch udaje się wywołać, nie powinno to od razu powodować niepokoju.

Na czym polega odruch ATOS u dziecka?

Noworodki i niemowlęta prezentują całą gamę różnych odruchów, które zanikają lub przechodzą w inne. Niektóre są niemowlęciu potrzebne do przeżycia (jak odruch ssania), inne dają początek bardziej świadomym i złożonym czynnościom ruchowym (na przykład zaciskanie dłoni po podrażnieniu jej wewnętrznej części). Istnieje też trzecia kategoria odruchów, tak zwane atawizmy. Są to pozostałości po naszych odległych przodkach. Do nich zaliczamy np. odruch Moro (ruch obejmowania w obronnej reakcji na gwałtowny bodziec).

ATOS jest ważny dla zwierząt poruszających się na czterech łapach. U ludzi jest to atawizm, który z wiekiem ulega wygaszeniu. Odgrywa jednak pewną rolę w rozwoju motorycznym niemowlęcia. ATOS bierze udział w rozwoju koordynacji oko–ręką, kontroli napięcia mięśniowego i równowagi. Odruch ATOS nie zanika zupełnie, przetrwały jego ślad można wykryć nawet u dorosłych pod postacią zmian w napięciu mięśni kończyn przy skręcaniu głowy, bez towarzyszącego im ruchu.

Jak wygląda niemowlęcy odruch ATOS? Źródło: wikimedia Commons; CC BY-SA 4.0

Odruchy powiązane z ATOS to:

  • Symetryczny Toniczny Odruch Szyjny (STOS) – odruch, który rozwija się u dziecka dopiero w okolicach 6–8 miesiąca i może przetrwać bardzo długo, nawet do 2–3 roku życia. Wywołuje się go poprzez położenie dziecka na brzuchu i odgięcie jego głowy do tyłu. Powinno to wywołać wyprost w kończynach górnych i przygięcie kończyn dolnych.
  • Toniczny Odruch Błędnikowy (TOB) – odruch jest wywoływany poprzez przygięcie lub odgięcie główki u dziecka leżącego. Jeśli niemowlę ułożone jest na plecach, to podniesienie główki wzmaga napięcie prostowników, a zmniejsza zginaczy. I analogicznie, odgięcie główki przez niemowlę leżące na brzuchu powoduje zgięcie kończyn. Odruch powinien wygasnąć do 4. miesiąca życia.

Rolą obu odruchów jest przygotowanie dziecka do pozycji “na czworaka” i raczkowania.

Niewygaszony odruch ATOS – skutki

Odruchy u noworodka takie jak ATOS odgrywają rolę w przygotowaniu dziecka do poruszania w środowisku grawitacji. W miarę dojrzewania układu nerwowego, stopniowo ulegają integracji. Kora mózgowa przejmuje niejako kontrolę nad motoryką, umożliwiając świadome ruchy i maskując prymitywne odruchy, które zachodzą na poziomie rdzenia kręgowego. Dlatego uszkodzenia kory ruchowej mogą powodować przetrwanie, lub ponowne pojawienie się tych odruchów. U dzieci najważniejszą grupą schorzeń jest tu mózgowe porażenie dziecięce.

Rola, jaką odgrywa prawidłowa integracja tych odruchów, sprawia, że jej zaburzenia mogą mieć daleko idące konsekwencję. Niewygaszony odruch ATOS może wywoływać trudności z przekraczaniem linii środkowej ciała, słabą koordynacja ręka–oko, problemy z rozpoznawaniem kierunku. Dzieci z niezintegrowanym asymetrycznym tonicznym odruchem szyjnym mają też słabszą równowagę oraz trudności z łapaniem i rzucaniem piłki. To wszystko może rzutować na rozwój społeczny dziecka i jego wyniki w nauce.

Istnieje dziś cała gama terapii, które wychodzą z założenia, że wygaszanie odruchów przetrwałych może poprawić funkcjonowanie dziecka. Najbardziej popularna to metoda MNRI (znana również jako metoda Masgutovej). Nie istnieją dobrej jakości badania, które wykazałyby skuteczność takich interwencji. Dlatego należy do nich podchodzić sceptycznie, zawsze w porozumieniu z lekarzem. W przypadku podejrzeń, że dziecko nie rozwija się prawidłowo, należy się skontaktować z pediatrą. Jeśli uzna to za konieczne, skieruje dziecko do innego specjalisty, najczęściej będzie to neurolog dziecięcy.

Bibliografia

  1. Pediatria t. 1-2, Redakcja naukowa: Wanda Kawalec, Ryszard Grenda, Marek Kulus, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, wydanie I, Warszawa 2016
  2. Asymmetric tonic neck reflex. Its presence and significance in the newborn. DOI: 10.1177/000992288302200804
  3. Asymmetric Tonic Neck Reflex: A Review of the Literature and a Study of its Presence in the Neonatal Period, F. Vassella B. Karlsson, https://doi.org/10.1111/j.1469-8749.1962.tb03191.x
Opublikowano: ; aktualizacja: 16.05.2019

Oceń:
4.7


  • Tagi:

Może cię

Wideo – Wole noworodkowe

Wole noworodkowe to powiększenie tarczycy. Najczęstszą przyczyną wola okresu noworodkowego, jest niedobór jodu w pożywieniu ...

Wideo – Kiedy występuje pierwsza laktacja?

Organizm matki dostosowuje skład oraz ilość mleka w poszczególnych fazach rozwojowych dziecka i zmienia się ...

Wideo – Martwicze zapalenie jelit u wcześniaków

Powikłaniem występującym u wcześniaków jest również martwicze zapalenie jelit. Schorzenie to może wystąpić również u ...

Wideo – Prawidłowa masa urodzeniowa noworodka

Aby mówić o prawidłowej urodzeniowej masie ciała, należy przede wszystkim wiedzieć, w którym tygodniu ciąży ...

Pierwsze owoce i warzywa w diecie niemowlaka

Warzywa i owoce to pokarmy stałe, które wprowadza się do diety niemowlaka zazwyczaj jako pierwsze ...

Wideo – Sapka u noworodka

Sapka to utrudnione oddychanie spowodowane obrzękiem błony śluzowej nosa. Nosek zostaje zapchany katarem, śluzem, łzami, ...

Wideo – Korzyści z karmienia piersią

Korzyści dla matki, wynikające z karmienia piersią, to przede wszystkim przyspieszenie rekonwalescencji w okresie połogu. ...

Jakie mleko modyfikowane jest najlepsze?

Mleko modyfikowane nie jest w stanie całkowicie zastąpić natury ale obecnie jego skład jest zbliżony ...

Przewijanie noworodka

Zmienianie pieluszki dziecku jest tak samo często wykonywaną czynnością, jak jego karmienie. Na początku każdy ...

Trądzik niemowlęcy

Trądzik niemowlęcy jest zjawiskiem bardzo częstym. Trądzik może być obecny w chwili urodzin, lecz częściej ...

Sterylizacja butelek

Układ odpornościowy małego dziecka nie jest w pełni rozwinięty, dlatego szczególnie ważne jest przestrzeganie w ...

Pierwsze dni życia dziecka

Pierwsze dni życia dziecka są szczególnie ważne nie tylko dla malucha, który dopiero co przyszedł ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon