Drugie dziecko w rodzinie

Kiedy na świat przychodzi drugie dziecko, w rodzinie wszystko się zmienia. W szczególnej sytuacji jest dotychczasowy jedynak. Od tej pory musi dzielić się z rodzeństwem uwagą i czasem rodziców. Zdarza się, że na tę zmianę reaguje smutkiem, złością lub cofaniem się do wcześniejszych etapów rozwoju. Wiele zależy tu od rodziców.

Pojawienie się rodzeństwa

Coraz mniej par obecnie decyduje się na dwoje lub więcej dzieci. Upowszechniony jest model rodziny 2+1, czyli dwoje rodziców i dziecko, a coraz częściej również 1+1 czyli dziecko i samotny rodzic. Sytuacja jedynaków jest specyficzna: nie muszą one z nikim dzielić się czasem i uwagą mamy lub taty. Mają rodziców na wyłączność. Jedynak nie musi dzielić się z bratem lub siostrą zabawkami ani przestrzenią w pokoju. Z nikim też nie rywalizuje o czas spędzany na oglądaniu telewizji lub przed komputerem.

Kiedy jednak rodzice zdecydują się na drugie dziecko, struktura rodziny ulega znacznym przeobrażeniom. Zmienia się organizacja dnia i przestrzeni w domu, zmianie ulegają również zadania i obowiązki członków rodziny. Wszystko to prawdopodobnie najbardziej odczuwa pierworodne dziecko. O ile bowiem rodzice pozostają rodzicami, a niemowlęciem będą się opiekować kolejny raz, o tyle jedynak po raz pierwszy w życiu zostaje czyimś bratem lub siostrą. Jego sytuacja ulega diametralnej zmianie, pod każdym względem.

Narodziny drugiego dziecka sprawiają, że uwaga rodzica nie jest już poświęcana wyłącznie temu pierwszemu. Dotychczasowy jedynak najbardziej dotkliwie odczuwa tę zmianę w pierwszym roku życia rodzeństwa. W tym czasie matka wiele czasu spędza z niemowlakiem. Dla pierworodnego często jest to źródłem silnego stresu. W drugim roku życia nowy brat lub siostra zaczynają coraz sprawniej się poruszać i komunikować z otoczeniem. Dla pierwszego dziecka czasem jest to zmiana na lepsze – zyskuje wtedy kompana do wspólnych zabaw. Zdarza się jednak, że w tym okresie nasila się niechęć starszego dziecka do młodszego, ponieważ to drugie zaczyna przeszkadzać w samotnych zabawach.

Syndrom detronizacji

Objawy stresu przeżywanego przez pierwsze dziecko po pojawieniu się rodzeństwa, przez specjalistów często nazywane są syndromem detronizacji. Pierworodny traci swoją dotychczasową, uprzywilejowaną pozycję. Przeżywa lęk o utratę miłości rodziców, a także smutek i złość z powodu pojawienia się konkurencji. Często do głosu dochodzi silna zazdrość o niemowlaka, a raczej o czas i uwagę, jaką poświęcają mu rodzice.

Trzeba jednak zaznaczyć, że syndrom detronizacji nie jest regułą i nie pojawia się zawsze, gdy na świat przychodzi brat lub siostra. Niektóre dzieci nie przejmują się zbytnio narodzinami rodzeństwa. Jeśli dodatkowo rodzice dołożą starań, by rytm dnia starszego dziecka nie uległ znaczącym zmianom, syndrom detronizacji nie pojawi się. Inne dzieci z kolei raczej cieszą się, niż martwią narodzinami rodzeństwa. Tutaj znowu, starania rodziców, by dziecko nie odczuło, że mniej się nim zajmują, mogą sprawić, że syndrom detronizacji i związane z nim objawy nie ujawnią się.

Zachowania regresywne

Niemniej jednak, po narodzinach rodzeństwa starsze dzieci często prezentują tzw. zachowania regresywne, czyli takie, z których teoretycznie już dawno wyrosły. Pierworodny zaczyna domagać się karmienia piersią, chce być noszony na rękach i wożony w wózku albo zaczyna gaworzyć po dziecinnemu. Takie zachowania spełniają kilka funkcji:

  • pierwsze dziecko próbuje wrócić do czasów wczesnego dzieciństwa, gdy brata lub siostry jeszcze nie było, a jemu samemu żyło się wygodniej i bezpieczniej;
  • w ten sposób zwraca na siebie uwagę. Domaga się zainteresowania ze strony rodziców, zwłaszcza matki;
  • pod wpływem obserwacji dochodzi do wniosku, że kluczem do odzyskania zainteresowania rodziców jest zachowywanie się w dokładnie taki sam sposób, co niemowlę.

W tym okresie bardzo ważna jest rola rodzica, który nie powinien karcić starszego rodzeństwa za regresywne zachowania. Powinien bardziej niż do tej pory podkreślać, że bardzo kocha pierwsze dziecko. Szczególną rolę do odegrania ma tutaj matka, ponieważ to właśnie jej „utratę” pierworodny przeżywa najbardziej. Jeśli opiekę nad niemowlakiem częściowo przejmie ojciec, matka może poświęcić swój czas starszemu dziecku, a to znacząco wpłynie na zanik zachowań regresywnych.

Rola rodziców

Rodzice mają znaczny wpływ na sposób, w jaki starsze rodzeństwo będzie postrzegało młodsze. Mogą przygotowywać jedynaka na pojawienie się rodzeństwa już w momencie, kiedy matka jest w ciąży. Ważne jest podkreślanie doniosłej roli, jaką będzie miał do odegrania starszy brat lub siostra. Stanie się bowiem pierwszym wzorem do naśladowania, pierwszym kolegą i towarzyszem zabaw. Podkreślanie tych faktów możne ułatwić zaistnienie pozytywnej relacji między dziećmi.

Nie należy jednak przekazywać dziecku nieprawdziwych, wyidealizowanych informacji o tym, jak będzie wyglądało życie z niemowlakiem. Trzeba przygotować starsze dziecko na to, że młodsze nieraz będzie płakało, że trzeba będzie je przewijać i pielęgnować.

Bardzo ważne jest, podkreślane wyżej, poświęcanie starszemu dziecku znacznej ilości czasu, zainteresowania i uwagi. Dzięki temu maleją szanse na to, że młodsze rodzeństwo zacznie być postrzegane jako wróg i konkurent. W sytuacjach, kiedy rodzic całkowicie skupia uwagę na nowo narodzonym i traci zainteresowanie starszym dzieckiem, staje się ono dokuczliwe, a nieraz również agresywne wobec niemowlaka.

Negatywny wpływ na relacje między rodzeństwem ma również porównywanie rodzeństwa przez rodziców. Przez dzieci porównania te są odbierane jako preferowanie lub zaniedbywanie ich przez rodziców, a to rodzi długotrwałe konflikty między nimi.

Warto pamiętać, w jak dużym stopniu można wpływać na nastawienie starszych dzieci do młodszych. Odpowiednie działania mogą zapobiec, naturalnym skądinąd, zachowaniom regresywnym i syndromowi detronizacji. Dzięki temu pojawienie się nowego członka rodziny przebiegnie bez niepotrzebnych wstrząsów i napięć.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.0


Może cię

Dziecko a telefon komórkowy

Telefon komórkowy staje się wśród dzieci wyznacznikiem ich pozycji w grupie. To jeden z najbardziej ...

Co wpływa na zachowanie dzieci?

Na zachowanie dzieci wpływa wiele różnych czynników. Należą do nich nie tylko oddziaływania rodziców. Równie ...

Jak uniknąć złego towarzystwa?

Niewłaściwe grono znajomych dziecka spędza niejednym rodzicom sen z powiek. Nie tylko charakter dziecka ale ...

Jak myśli dziecko?

Dzięki rozwojowi badań psychologów prenatalnych rodzące się dziecko nie jawi się jako bezradne i niezdolne ...

Role i postawy rodzicielskie

Rola rodziców w życiu dzieci zmienia się wraz z ich wiekiem. Najważniejsza jest miłość i ...

Wychowywanie dziecka bez ojca

Wychowywanie dziecka bez ojca, czyli samotne macierzyństwo, to trudne zadanie: obciążenie codziennymi obowiązkami, ból po ...

Dziecko i sport

Warto zapewnić dzieciom prawidłowe wychowanie w duchu sportu. Sport to współdziałanie, walka, odpowiedzialność za siebie, ...

Skuteczne sposoby na chorobę lokomocyjną u dziecka

Jak zorganizować dziecku podróż, aby zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia choroby lokomocyjnej? Przede wszystkim należy zadbać o ...

Rozwój dziecka (3 – 5 lat)

Rozwój dziecka nie przebiega w harmonijny sposób. Okresy równowagi co około pół roku przeplatają się ...

Jak przygotować dziecko na rodzeństwo?

Niekiedy marzenia o kolejnym dziecku przyćmiewa strach o to jak jedynak przyjmie malucha. Rodzice boją ...

Opieka ojca nad dzieckiem

Najważniejszym zadaniem ojca jest współuczestniczenie w wychowaniu dziecka. Aktywny udział mężczyzny wzbogaca życie rodzinne i ...

Bunt u dziecka

Kiedy mały człowiek napotyka na opór i przeszkodę przeżywa frustrację. Odkrywa, że świat nie jest ...

Komentarze (0)