Znieczulenie ogólne

Brak zdjęcia

19 lutego 2014

Głównym celem wprowadzania pacjenta w stan anestezji jest zapewnienie mu jak największego bezpieczeństwa i komfortu – przede wszystkim poprzez podanie leków anestetycznych, które mają działanie przeciwbólowe i nasenne. Podczas trwania znieczulenia ogólnego, monitorowane są podstawowe parametry życiowe pacjenta. Nad prawidłowym przebiegiem znieczulenia oraz wybudzeniem pacjenta po zakończeniu zabiegu czuwa lekarz anestezjolog.

Co to jest znieczulenie ogólne (anestezja)?

Anestezja czyli znieczulenie ogólne (nieprawidłowa nazwa stosowana przez pacjentów to narkoza) polega na wprowadzeniu pacjenta w stan czasowej, całkowitej i w pełni odwracalnej utraty świadomości. W tym celu podaje się odpowiednie leki – anestetyki, których działania obejmują:

  • wywołanie snu (hipnozy),
  • zniesienie czucia bólu,
  • zniesienie odruchów (stan tolerancji chirurgicznej),
  • wywołanie niepamięci.

Osoba znajdująca pod działaniem anestetyków jest więc w stanie farmakologicznie wywołanego snu, nie odczuwa bólu, a po wybudzeniu nie pamięta zdarzeń związanych z zabiegiem i krótkiego okresu po wybudzeniu.

Zabiegi chirurgiczne były wykonywane już w starożytności. Najważniejszym problemem z jakim borykali się ówcześni chirurdzy był fakt, że wszystkie operacje musieli oni przeprowadzać u pacjentów, u których świadomość i odczuwanie bólu były w pełni zachowane. Z jednej strony stwarzało to konieczność maksymalnego skrócenia czasu trwania zabiegu, z drugiej zaś powodowało u pacjentów głęboką traumę pooperacyjną i utrudniało proces zdrowienia po operacji.

Odkrycie substancji „usypiających” zapoczątkowało erę nowej gałęzi medycyny – anestezjologii oraz stworzyło nowe możliwości dla rozwoju chirurgii i uczyniło zabiegi bardziej bezpiecznymi i mniej bolesnymi dla pacjentów. Dla wielu pacjentów obawa przed znieczuleniem ogólnym i strach, że mogą się już nie obudzić po zabiegu są większym problemem i budzą większy lęk niż sam zabieg operacyjny. Rola anestezjologa polega nie tylko na zapewnienie bezbolesności zabiegu ale także na zapewnieniu szeroko pojętej opieki znieczulonemu pacjentowi i przeciwdziałanie powikłaniom zabiegu.

Podział ze względu na rodzaj zastosowanych środków obejmuje:

  • znieczulenie wziewne,
  • znieczulenie dożylne,
  • znieczulenie złożone.

Znieczulenie ogólne a ból

Ból jest nie tylko bardzo nieprzyjemnym uczuciem doświadczanym przez pacjenta na poziomie emocjonalnym, ale również powoduje wystąpienie odpowiedzi ogólnoustrojowej i miejscowej na bodziec bólowy. Ogólnoustrojowa odpowiedź na ból wynika ze wzmożonej aktywności układu współczulnego, której skutkami są wzrost wytwarzania adrenaliny (zwanej hormonem stresu), przyspieszona czynności serca (tachykardia), przyspieszony oddech oraz inne zjawiska, które służą przygotowaniu organizmu do walki lub ucieczki. Nawet u osób ogólnie zdrowych, poddawanych zabiegowi operacyjnemu, ogólnoustrojowa odpowiedź na stres bólowy jest zjawiskiem niekorzystnym, u pacjentów ze współistniejącymi innymi chorobami, takimi jak niewydolność serca może prowokować wystąpienie stanu zagrożenia życia podczas trwania zabiegu.

Ból operacyjny przyczynia się również do silnej odpowiedzi miejscowej tkanek. Uszkodzenie lub nawet niewielkie podrażnienie tkanek powoduje uwolnienie z nich szeregu substancji takich jak miejscowe czynniki prozapalne. Przyczyniają się one do powstania procesu zapalnego, utrudniają prawidłowy przepływ krwi w tkance, opóźniają gojenie się rany i mogą być czynnikiem ryzyka wystąpienia zakażeń ran pooperacyjnych.

Bezpieczeństwo znieczulenia ogólnego

Nad bezpieczeństwem pacjenta podczas trwania znieczulenia ogólnego czuwają lekarz anestezjolog oraz pielęgniarka anestezjologiczna. Anestezjolog rozważa wszystkie czynniki ryzyka i ocenia czy proponowany zabieg u danego pacjenta może być bezpiecznie przeprowadzony, dlatego to do niego należy ostateczna decyzja czy i kiedy pacjent może zostać poddany zabiegowi i jaki rodzaj znieczulenia będzie dla niego najbezpieczniejszy i najodpowiedniejszy.

Jeżeli pacjent przyjmowany jest w trybie planowym (hospitalizacja następuje na jeden lub kilka dni przed planowaną operacją) przeprowadzana jest anestezjologiczna wizyta przedoperacyjna. Po zapoznaniu się z historią choroby, anestezjolog dobiera odpowiednią metodę znieczulenia, wyjaśnia na czym będzie ono polegało i jakie mogą być jego powikłania oraz instruuje chorego jak ma się przygotować do zabiegu.

Pokarmy stałe można spożywać do 6 godzin przed operacją. Płyny klarowne (takie jak woda) można spożywać do dwóch godzin przed operacją. Panujące powszechnie przekonanie, żeby nie jeść i nie pić już na dwanaście godzin przed zabiegiem jest błędne i nie wpływa korzystnie na stan pacjenta. Zaprzestanie jedzenia przed znieczuleniem ogólnym na12 godzin przed zabiegiem przyczynia się do odwodnienia i niedożywienia, a to z kolei zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań podczas i po zabiegu.

Leki stosowane do znieczulenia ogólnego

Podstawowy podział anestetyków dotyczy dróg ich podawania. Wyróżnia się leki anestetyczne wziewne i dożylne. Gazy anestetyczne (anestetyki wziewne) są podawane przez maskę zakładaną pacjentowi na twarz. Po kilku głębokich oddechach pacjent zasypia. Po intubacji gazy te w małym, stałym stężeniu razem z natlenowanym powietrzem są wtłaczane do płuc przez respirator. Anestetyki dożylne dzielą się ze względu na wywierany efekt na trzy główne grupy:

  • nasenne,
  • przeciwbólowo-uspokajające,
  • zwiotczające.

Jak przebiega znieczulenie ogólne

Pacjent jest przygotowywany do znieczulenia ogólnego. Przygotowanie to określa się jako premedykację farmakologiczną. Jej celem jest podanie pacjentowi leków uspokajających lub innych, które ułatwią zniesienie stresu związanego z operacją i przygotowujące pacjenta do zabiegu.

Znieczulenie ogólne podzielić można na trzy główne etapy.

  1. Indukcja znieczulenia – czyli wprowadzenie pacjenta w znieczulenie. Obejmuje podanie leków anestetycznych w dużej dawce celem wywołania utraty świadomości oraz intubację dotchawiczą. Pacjent podczas znieczulenia ogólnego nie może samodzielnie oddychać, konieczna jest intubacja dotchawicza. W tym celu anestezjolog musi umieścić giętką rurkę w tchawicy pacjenta. Do końcówki rurki podłącza się respirator, który podtrzymuje oddech i dostarcza utlenowane powietrze do płuc. Prawidłowo wykonana intubacja zabezpiecza przed zaaspirowaniem treści żołądkowej do płuc (zachłystowe zapalenie płuc).
  2. Podtrzymanie znieczulenia ogólnego: podawanie małej, stałej dawki leków anestetycznych (wziewnie lub dożylnie) w celu utrzymania pacjenta w znieczuleniu oraz ciągłe monitorowanie parametrów życiowych pacjenta. Monitorowane jest przede wszystkim ciśnienie krwi, tętno, stopień utlenowania krwi. Do monitora podłączone są również elektrody do EKG umożliwiające obserwowanie i wychwycenie ewentualnych zaburzeń rytmu serca.
  3. Wybudzenie ze znieczulenia: podanie leków odwracających działanie anestetyków, wyjęcie rurki dotchawiczaj (gdy stan pacjenta na to pozwala), przewiezienie pacjenta z bloku operacyjnego do oddziału pooperacyjnego na obserwację.

Znieczulenie ogólne a ryzyko

Samopoczucie pacjentów po wybudzeniu ze znieczulenia ogólnego jest bardzo zróżnicowane. Niektórzy pacjenci są w świetnej formie i odczuwają jedynie niewielkie zmęczenie i ból w okolicy rany pooperacyjnej, inni natomiast odczuwają silne nudności jeszcze w kilka dni po zabiegu. Przyczyn tego zjawiska jest wiele. Znaczenie ma zarówno rodzaj wykonywanego zabiegu, jak również rodzaj anestetyków których użyto podczas znieczulenia, a także indywidualne cechy każdego pacjenta. Do możliwych powikłań znieczulenia ogólnego należą:

  • podrażnienie górnych dróg oddechowych, gardła krtani, jest spowodowane intubacją, pacjenci skarżą się na uczucie drapania i dyskomfortu w gardle, objawy powinny stopniowo ustąpić w kilka pierwszych dni po operacji,
  • uczucie duszności – pacjent po wybudzeniu może mieć nieznaczne trudności z oddychaniem, uczucie ciężaru na piersiach,
  • pooperacyjne nudności i wymioty występują stosunkowo często, najważniejszymi czynnikami ryzyka ich wystąpienia są: płeć żeńska, nudności i wymioty po wcześniejszych znieczuleniach ogólnych lub choroba lokomocyjna w wywiadzie,
  • zachłyśnięcie i aspiracja treści żołądkowej do płuc – zagrożenie zachłyśnięciem występuje w trakcie intubacji, jest to poważne powikłanie ale zdarza się dość rzadko
  • utrudniona intubacja lub intubacja przełyku przedłuża okres niedotlenienia,
  • powikłania ze strony układu oddechowego i krążenia – niedotlenienie, zaburzenia rytmu serca, spadek ciśnienia tętniczego krwi,
  • uszkodzenia zębów podczas intubacji,
  • reakcja anafilaktyczna zdarza się rzadko (podczas 1:6000 do 1:20000 znieczuleń ogólnych) najczęstszą przyczyną silnej reakcji alergicznej są środki zwiotczające ale może być ona spowodowana podaniem w zasadzie każdego leku lub wystąpić po kontakcie np. z lateksem,
  • hipertermia złośliwa występuje niezmiernie rzadko (1:100000), szczególnie u osób z predyspozycją genetyczną.

Podczas operacji powrót świadomości z towarzyszącym odczuwaniem bólu i zachowaniem wspomnień tego zdarzenia po zabiegu zdarza się rzadko. Podwyższone ryzyko tego powikłania występuje u pacjentów, których ze względu na ciężki stan kliniczny (na przykład wstrząs, niewydolność serca czy uraz wielonarządowy) należy znieczulać jak najmniejszymi dawkami leków anestetycznych by ograniczyć ryzyko wystąpienia niewydolności wielonarządowej.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.3


Może cię

Hydrolaparoskopia

Przezpochwowa hydrolaparoskopia (THL) jest inwazyjnym badaniem endoskopowym, służącym do diagnostyki niepłodności u kobiet. Umożliwia również ...

Znieczulenie podpajęczynówkowe

Znieczulenie podpajęczynówkowe jest jednym z typów znieczuleń przewodowych stosowanych w anestezjologii. Lek znieczulający podaje się ...

Znieczulenie przy porodzie

Poród jest związany z ogromnym wysiłkiem, zarówno psychicznym jak i fizycznym. Ból porodowy jest przez ...

Laparoskopia ginekologiczna

Laparoskopia to zabieg coraz częściej wykonywany w ginekologii, zarówno w celach diagnostycznych jak i leczniczych. ...

Bronchoskopia

Bronchoskopia pozwala lekarzowi obejrzeć i ocenić błonę śluzową tchawicy, oskrzeli oraz strun głosowych. Podczas badania ...

Bronchofiberoskopia

Bronchofiberoskopia to zabieg pozwalający na oglądanie od wewnątrz dróg oddechowych, począwszy od strun głosowych i ...

Znieczulenie zewnątrzoponowe

Tokofobia jest zjawiskiem coraz częściej obecnym na salach porodowych. Jest to lęk przed skurczami porodowymi ...

Otoskopia – na czym polega wziernikowanie ucha?

Otoskopia należy do podstawowych badań laryngologicznych. Służy przede wszystkim do diagnostyki chorób ucha środkowego. Wziernikowanie ...

Biopsja mięśnia

Biopsja mięśni to inwazyjne badanie, które polega na nakłuciu mięśnia i pobraniu jego fragmentu do ...

Wideo – Znieczulenie w czasie porodu

Ból jest nieprzyjemnym odczuciem związanym z rzeczywistym lub zagrażającym uszkodzeniem tkanek. Stopień jego odczuwania zależy ...

Biopsja serca – na czym polega i jak wygląda biopsja mięśnia sercowego?

Biopsja serca (biopsja mięśnia sercowego) to inwazyjne badanie, które może być wykonane przezskórnie lub podczas ...

Kordocenteza

Kordocenteza to inwazyjne badanie prenatalne krwi polegającym na nakłuciu sznura pępowinowego u ciężarnej kobiety przez ...

Komentarze (0)