Sedacja – co to jest, wskazania, rodzaje, leki, skutki uboczne, przeciwwskazania

Sedacja to proces obniżenia aktywności mózgu, który przeprowadza się za pomocą środków farmakologicznych. Efekt sedacyjny oznacza w istocie uspokojenie, zmniejszenie napięcia i lęku. Wskazaniem do sedacji płytkiej, umiarkowanej lub głębokiej są różnego rodzaju zabiegi diagnostyczne i lecznicze (np. kolonoskopia). Zależnie od rodzaju podawanych leków sedacyjnych wyróżnia się sedację dożylną oraz sedację wziewną. Jakie środki są stosowane i jakie mogą być ich skutki uboczne?

Sedacja – co to jest?

Sedacja polega na osłabieniu reakcji pacjenta na bodźce zewnętrzne. Podczas hospitalizacji powinno się kłaść duży nacisk na komfort pacjenta. W razie potrzeby przed zabiegami leczniczymi lub diagnostycznymi stosuje się leczenie przeciwbólowe i uspokajające, aby nie narażać pacjenta na niepotrzebny stres i ból.

Sedacja farmakologiczna stwarza też lepsze warunki dla lekarza przeprowadzającego zabieg, np. gastroskopii. Leki sedatywne mają także pewne działanie nasenne i przeciwbólowe. Mogą również powodować pewnego stopnia niepamięć wsteczną. Sedacja jest też składową znieczulenia ogólnego, stosowanego przed większymi zabiegami operacyjnymi.

Jest możliwe wykonanie sedacji na kilku różnych poziomach:

  • minimalna sedacja (sedacja płytka) – oznacza uspokojenie pacjenta, czyli ulgę w obawie przed zabiegiem; jednocześnie zachowane są czucie i odruchy;
  • sedacja umiarkowana – dochodzi w niej do pewnego ograniczenia świadomości, ale można jeszcze wywołać reakcję na bodziec słowny lub dotykowy;
  • głęboka sedacja – ograniczenie świadomości, zapadnięcie w sen; reakcja na powtarzające się lub bolesne bodźce może być jednak zachowana; dochodzi również do częściowej depresji spontanicznego oddechu, a praca układu sercowo-naczyniowego jest zachowana;
  • znieczulenie ogólne (potocznie zwane narkozą) – stan utraty świadomości, w którym pacjent nie wykazuje reakcji na bodźce bólowe; dochodzi do zatrzymania oddechu, dlatego pacjent musi być wentylowany mechanicznie.

Stopień sedacji zależy od rodzaju i dawki stosowanych leków sedacyjnych.

Lek uspokajający podaje się dożylnie lub domięśniowo. Efekt sedatywny w postaci uczucia senności i odprężenia pojawia się bardzo szybko. Działanie leków doustnych pojawia się po 30–60 minutach.

Sprawdź, jak działa gaz rozweselający u dentysty

Leki sedacyjne w sedacji wziewnej i dożylnej

Leki sedacyjne mają działanie przeciwlękowe, przeciwbólowe i powodujące niepamięć. Preparaty różnią się pod względem poszczególnych składowych. Wyróżnia się różne metody sedacji – dożylną, doustną lub wziewną.

W sedacji dożylnej stosuje się kilka grup leków. Mają one pewne dodatkowe działania, od których zależy ich zastosowanie.

  • Benzodiazepiny (np. midazolam, diazepam, lorazepam) – są stosunkowo bezpieczne, mają działanie zwiotczające, co jest przydatne przy niektórych procedurach.
  • Barbiturany (np. tiopental) – są rzadko stosowane ze względu na ryzyko bezdechu i negatywny wpływ na układ krążenia. Z drugiej strony wykazują działanie przeciwdrgawkowe i ochronne na ośrodkowy układ nerwowy, dlatego stosuje się je w przypadkach urazów czaszkowo-mózgowych.
  • Leki niebarbituranowe (np. propofol lub etomidat) – propofol jest powszechnie stosowanym lekiem, jego działanie przeciwwymiotne jest wykorzystywane przy wprowadzaniu pacjentów w znieczulenie ogólne. Natomiast etomidat nie wpływa negatywnie na układ krążenia, przez co może być stosowany u pacjentów ze zwiększonym ryzykiem, poza tym nie uwalnia histaminy, co zmniejsza ryzyko reakcji alergicznych.
  • Opioidy (głównie morfina i fentanyl) – charakteryzują się głównie działaniem przeciwbólowym. W celu wywołania sedacji często łączy się je z benzodiazepinami.
  • Nieopioidowe analgetyki – na przykład ketamina, która wykazuje działanie nasenne i przeciwbólowe, a jednocześnie nie wpływa negatywnie na oddech i układ krążenia, dlatego jest często stosowana w medycynie ratunkowej.

Środkiem stosowanym (obecnie rzadko) w sedacji wziewnej jest podtlenek azotu. Sedacja podtlenkiem azotu wykorzystywana jest głównie w przypadku indukcji znieczulenia ogólnego, drobnych zabiegów lub w czasie porodu. Wziewna sedacja w stomatologii może być wykorzystywana od 3. roku życia dziecka.

Zastosowanie sedacji – badania, zabiegi, operacje

Lekarz zajmujący się pacjentem po urazie lub podczas zabiegu musi brać pod uwagę potencjalne dolegliwości bólowe i dyskomfort pacjenta, aby możliwie załagodzić dolegliwości. Nie powinno się wstrzymywać potrzebnego leczenia przeciwbólowego i uspokajającego, o ile nie istnieją jasne przeciwwskazania. Sedację wykonuje się w salach zabiegowych, operacyjnych lub na oddziałach intensywnej terapii, gdzie jest możliwość stałego monitorowania pacjenta.

Istnieją liczne wskazania do sedacji. Procedury inwazyjne są często stresujące dla pacjentów, dlatego powinno się proponować podanie leków sedujących. Nawet mniejsze zabiegi, takie jak punkcja lędźwiowa, mogą okazać się łatwiejsze dla obu stron po zastosowaniu sedacji. Połączenie leków zwiotczających i sedacji jest stosowane np. w szybkiej intubacji dotchawiczej u pacjentów przytomnych.

Do stanów, przy których można lub należy stosować sedację, zalicza się:

  • procedury endoskopowe, takie jak kolonoskopia, gastroskopia, bronchoskopia, przezprzełykowe ECHO serca,
  • wprowadzenie do znieczulenia ogólnego,
  • zabiegi z użyciem znieczulenia zewnątrzoponowego lub podpajęczynówkowego, np. artroskopia, większe zabiegi ginekologiczne,
  • diagnostyka radiologiczna – sedacja sprawdza się zwłaszcza u dzieci oraz u dorosłych niewspółpracujących, kiedy konieczne jest pozostanie w bezruchu w trakcie badania, np. rezonansu MR,
  • angiografia, koronarografia,
  • zabiegi okulistyczne, laryngologiczne i stomatologiczne,
  • zabiegi chirurgii plastycznej,
  • zabiegi urologiczne i ginekologiczne,
  • niektóre stany pourazowe,
  • stan padaczkowy.

W onkologii zastosowanie znalazła sedacja paliatywna (terminalna), stosowana u pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową na schyłkowym etapie życia. Wykorzystywana jest jako rozwiązanie ostateczne jedynie wówczas, gdy wszystkie inne metody leczenia nie dają poprawy – ma na celu przynieść pacjentowi ulgę w bólu i cierpieniu.

Przed zastosowaniem sedacji chory powinien być odpowiednio przygotowany. Przygotowanie do sedacji obejmuje zebranie dokładnego wywiadu pod kątem chorób towarzyszących i alergii. Przykładowo uczulenie na rośliny strączkowe (w tym orzeszki ziemne i soję) uniemożliwia zastosowanie propofolu. Bardzo istotne są choroby układu krążenia i układu oddechowego. Lekarz musi uwzględnić wiek pacjenta, występowanie niewydolności serca, zaburzeń rytmu, nadciśnienia czy niewydolności oddechowej podczas wyboru leku i jego dawkowania.

Podczas sedacji konieczne jest monitorowanie podstawowych funkcji życiowych pacjenta. W tym celu zakłada się elektrody EKG, aparat do mierzenia ciśnienia i pulsoksymetr. Głębokość sedacji jest oceniana według różnych skal (skala Ramseya, Cambridge, Mackenziego). Pacjent może także sam oceniać poziom odczuwanego bólu w 10-stopniowej skali VAS.

Przeczytaj, czym jest znieczulenie nasiękowe

Powikłania i przeciwwskazania – czy sedacja jest bezpieczna?

Przeciwwskazania do stosowania sedacji są charakterystyczne dla danych leków. Przy stwierdzonym uczuleniu na daną grupę leków należy skorzystać z innej. Tiopental, podobnie jak inne barbiturany nie może być stosowany przy ciężkim uszkodzeniu wątroby i porfiriach. Etomidat, propofol i midazolam nie powinny być stosowane w ciąży i okresie karmienia. Midazolam może nasilić objawy miastenii. Ketamina jest przeciwwskazana w ciężkich chorobach układu krążenia, padaczce, niektórych stanach nagłych w położnictwie oraz zaburzeniach psychicznych.

Do najczęstszych objawów niepożądanych sedacji i leczenia przeciwbólowego należą:

  • niedrożność górnych dróg oddechowych,
  • zaburzenia oddychania i krążenia,
  • reakcje uczuleniowe,
  • ból w miejscu wstrzyknięcia (niektóre leki).

Pozostałe komplikacje sedacji dożylnej są charakterystyczne dla poszczególnych leków. Przykładowo etomidat może wywołać przejściową niewydolność kory nadnerczy i drżenia mięśniowe. Dla propofolu typowymi powikłaniami są spadek ciśnienia, bradykardia oraz tzw. zespół popropofolowy. Metabolity tego leku mogą także zabarwiać mocz na kolor zielony. Skutki uboczne midazolamu i innych benzodiazepin to amnezja (czasami jest to efekt pożądany) oraz paradoksalne pobudzenie, najczęściej u dzieci i osób starszych. Ketamina pobudza układ krążenia, co skutkuje wzrostem akcji serca i ciśnienia tętniczego. Dochodzi także do wzmożonej produkcji śliny.

Możliwe powikłania sedacji wziewnej stosowanej np. podczas zabiegów stomatologicznych to nudności i wymioty.

Bibliografia

  • Kamiński B., Kübler A. (red.), Anestezjologia i intensywna terapia, Wydanie 1. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014, s. 43–44, 149–156.
  • Weinert M. (red.), Anestezjologia Crash Course, Wydanie 1. Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2016, s. 15–19.
Opublikowano: ; aktualizacja: 26.04.2019

Oceń:
4.7


  • Tagi:

Może cię

Punkcja zagłębienia maciczno-odbytniczego – punkcja zatoki Douglasa

Punkcja zagłębienia maciczno-odbytniczego (punkcja zatoki Douglasa) to nakłucie tylnego sklepienia pochwy i pobranie treści najniżej ...

Endoskopia (badanie endoskopowe) – co to jest, rodzaje, wskazania, przebieg, przeciwwskazania, powikłania

Endoskopia to wszystkie procedury diagnostyczno-terapeutyczne pozwalające oglądać i wykonywać pewne zabiegi w przestrzeniach zlokalizowanych we ...

Biopsja piersi

Biopsja piersi, a ścisłej gruczołu sutkowego, to ważna metoda diagnostyczna stosowana powszechnie w wykrywaniu i ...

Znieczulenie ogólne (narkoza) – leki, przebieg, skutki uboczne, przeciwwskazania

Głównym celem wprowadzania pacjenta w stan anestezji jest zapewnienie mu jak największego bezpieczeństwa i komfortu ...

Zgłębnikowanie żołądka

Zgłębnikowanie żołądka służy do oceny czynności wydzielniczej żołądka. Wskazaniem do badania są m.in. wrzody żołądka ...

Mammotomia

Mammotomia to najnowocześniejsza metoda precyzyjnej diagnostyki zmian zlokalizowanych w obrębie gruczołu piersiowego. Badanie mammotomiczne polegają ...

Biopsja mammotomiczna piersi – badanie MMT

Biopsja mammotomiczna jest bardzo ważnym badaniem diagnostycznym pozwalającym na określenie rodzaju nieprawidłowości wykrytych w gruczole ...

Kolonoskopia

Kolonoskopia to badanie endoskopowe dolnego odcinka przewodu pokarmowego (jelito grube) za pomocą urządzenie (wziernika) o ...

Bronchoskopia płuc – na czym polega, wyniki, powikłania, cena

Bronchoskopia należy do grupy badań endoskopowych i podczas niej możliwe jest dokładne przyjrzenie się strukturom ...

Mediastinoskopia (wziernikowanie śródpiersia) – jak wygląda badanie, wskazania?

Mediastinoskopia jest inwazyjnym badaniem pozwalającym diagnozować choroby śródpiersia. Badanie mediastinoskopem umożliwia także przeprowadzenie zabiegów, takich ...

Biopsja serca – na czym polega i jak wygląda biopsja mięśnia sercowego?

Biopsja serca (biopsja mięśnia sercowego) to inwazyjne badanie, które może być wykonane przezskórnie lub podczas ...

Biopsja cienkoigłowa – wskazania, jak się przygotować, jak wygląda, ile czeka się na wynik, powikłania

Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BAC) to badanie inwazyjne, którego polega na pobraniu tkanek do badania histopatologicznego ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon