Wychowanie dzieci a stosowanie kar

Wychowanie dzieci jest jedną z najważniejszych i najtrudniejszych ról życiowych. Celem podejmowanych zabiegów wychowawczych jest stopniowe przygotowanie dzieci do samodzielnego życia w dorosłym świecie. Aby osiągnąć ten cel, potrzebny jest odpowiedni klimat panujący w środowisku rodzinnym: zapewnienie dzieciom miłości, szacunku i poczucia bezpieczeństwa.

Kara w wychowaniu dziecka

Metody wychowawcze często są powieleniem schematu wyniesionego z domu rodzinnego. Najczęściej należą do nich nagrody i kary. Funkcję kary może pełnić każdy bodziec, który prowadzi do zmiany lub zaniku określonego zachowania. Kara jest tym, co sprawia dziecku przykrość, budzi niezadowolenie i utrudnia zaspokojenie jego potrzeb. Jej przeciwnicy podkreślają fakt, że kara nie uczy nowych zachowań i nie daje nic w zamian, dlatego powinna być stosowana tylko wtedy, kiedy inne metody zawiodą. Nie jest skuteczna, jeżeli dziecko nie jest świadome złego czynu i powodów, dla których zostało ukarane.

Rodzaje kar:

  • słowna (groźby i krzyki, wyrażenie dezaprobaty lub rozczarowania i smutku),
  • niewerbalna (wyrażona za pomocą gestu, mowy ciała, ostentacyjnego milczenia),
  • wyrażana za pomocą ograniczenia dóbr osobistych lub wolności dziecka (nakazy i zakazy, pozbawienie przywilejów, nakładanie obowiązku rekompensaty za niewłaściwe zachowanie),
  • fizyczna (bicie, poszturchiwanie).

Kara cielesna

Zgodnie ze starą, „czarną” pedagogiką uważano, że kara fizyczna kształtuje charakter i tłumi zło w zarodku; obowiązywał pogląd, aby dla dobra dziecka „nie żałować rózgi”. Z kolei Janusz Korczak stał na stanowisku, że: „Ten kto bije dziecko jest oprawcą”. Obecnie większość psychologów wyraża pogląd, że kara fizyczna jest metodą antywychowawczą, ponieważ odziera dziecko z godności, jest dla niego poniżająca, a w efekcie budzi w nim nienawiść do osoby karzącej i skłonność do okrucieństwa i agresji wobec osób słabszych.

Dzieci, które są bite, uczą się kłamać i oszukiwać żeby uniknąć kary, często stają się niewrażliwe na łagodne środki dyscyplinujące. Uczą się od swoich karzących rodziców, że trudne sprawy rozwiązuje się w sposób siłowy i zazwyczaj powielają ten wzorzec w swoich rodzinach.

Kary cielesne często są wynikiem potrzeby rozładowanie napięcia frustracji opiekunów, złego humoru i osobistych problemów. Prawie zawsze są objawem bezsilności i bezradności.

Częste stosowanie kar fizycznych prowadzi do nadmiernego podporządkowywania się autorytetom w przyszłości, sztywności myślenia i rygorystycznego przestrzegania zasad moralnych. W ten sposób kształtuje się osobowość autorytarna.

Psychologowie i pedagodzy podkreślają, że bicie dzieci łamie ich osobowość; uczy nietolerancji i postrzegania świata w kategoriach władzy i siły. Mogą być tez przyczyną lęków, nerwic, fobii i wyzwalać chęć ucieczki od sytuacji trudnych.

Alce Miller w swojej książce: „Kiedy runą mury milczenia” dowodzi, że bicie dzieci jako metoda wychowawcza przyczynia się do powstania zaburzeń psychicznych w ich dorosłym życiu. Dzieci karane fizycznie odczuwają złość w stosunku do karzącego rodzica, która jest ukryta pod postacią pozornego szacunku i prowadzi do chęci zemsty w przyszłości. Stłumiona złość nie znika, chyba, że jej przyczyny zostaną uświadomione. Według autorki totalitarne ideologie są odzwierciedleniem opartych na przemocy metod wychowawczych, zgodnie z którymi posłuszeństwo i porządek są największymi wartościami. Każdy kto nie chce się podporządkować i krytykuje system, zostaje dotkliwie ukarany. Miller stawia tezę, że dzieci uczą się poprzez naśladownictwo poglądów i postaw rodziców. Dzieci otoczone szacunkiem będą w sposób automatyczny szanować innych, a te z nich, które są kochane takimi jakimi są, uczą się tolerancji i życzliwości dla drugiego człowieka.

Uraz psychiczny może wywołać nie tylko kara fizyczna ale także zastraszanie, poniżanie, wyzwiska i izolacja. Tak zwane ciche dni są bardzo dotkliwą karą, odbieraną przez dzieci jako emocjonalne odrzucenie.

Decydując się na stosowanie kar należy zatem pamiętać, aby nie odbierać dzieciom godności i nie poniżać ich. Aby kara była skuteczna, trzeba samemu być autorytetem dla dziecka, należy również wysłuchać wcześniej jego wyjaśnień na temat tego, co się zdarzyło i starać się zrozumieć motywy postępowania.

Kary przynoszą efekty niepożądane, kiedy są stosowane zbyt często.

Stosowanie kar a ich skuteczność

Jeżeli rodzice i opiekunowie zdecydują się stosować kary, powinni je łączyć z nagradzaniem.

Po ukaraniu złego zachowania bardzo ważne jest, aby nauczyć dziecko alternatywnych i akceptowanych społecznie zachowań, a następnie nagradzać i chwalić je, kiedy zachowa się właściwe. Najskuteczniejsze są łagodne kary połączone z intensywnym nagradzaniem.

Należy również pamiętać o różnicach indywidualnych pomiędzy dziećmi. Każde z nich ma inny układ nerwowy, temperament i próg wrażliwości. Dla jednego dziecka dotkliwą karą jest zwrócenie uwagi i podniesiony ton głosu, inne potrzebuje silniejszych bodźców, aby zmieniło niepożądane nawyki.

Kara powinny być:

  • stosowana bezpośrednio po zdarzeniu,
  • poprzedzona wytłumaczeniem dziecku, dlaczego zostaje ukarane,
  • adekwatna do czynu,
  • wymierzana sprawiedliwie i proporcjonalnie do winy,
  • konsekwentna i stosowana jednomyślnie (nie powinno być tak że intensywność kary zależy na przykład od złego lub dobrego humoru rodziców albo że jedno opiekunów ukarze dziecko, a drugie będzie się starało te karę złagodzić),
  • umiarkowana (zbyt dotkliwe kary często przynoszą skutki przeciwne do pożądanych),
  • elastyczna i różnorodna (stosowanie zawsze tej samej kary, na przykład „szlabanu na wyjścia z domu” po jakimś czasie przestaje robić wrażenie).

Nie należy karać dzieci pod wpływem silnych emocji: złości, bezsilności chęci dominacji.

Za pomocą kar nie można wyeliminować niepożądanego zachowania, można je tylko stłumić na pewien czas. Dzieje się tak szczególnie w przypadku kar dotkliwych, naruszających godność dziecka. Bardzo ważne jest, by samemu być autorytetem, o wiele bardziej niż karanie skuteczne jest nagradzanie zachowań pożądanych i wychowywanie dzieci poprzez naśladownictwo.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.2


Może cię

Mobbing w szkole

Ofiarami mobbingu padają zwykle uczniowie, którzy pod jakimś względem wyróżniają się w klasie. W klasach, ...

Bunt u dziecka

Kiedy mały człowiek napotyka na opór i przeszkodę przeżywa frustrację. Odkrywa, że świat nie jest ...

Kreatywne dziecko

Kreatywność to zdolność wychodzenia poza schemat i tworzenia czegoś nowego, ale jednocześnie użytecznego. Kilkulatki są ...

Komunikacja emocjonalna z dzieckiem

Uczenie dzieci rozpoznawania i nazywania emocji to ważne zadanie dla rodziców. Mogą oni robić to ...

Opiekunka do dziecka

Poszukiwania opiekunki do dziecka powinny być staranne i przemyślane. Dziecko szybko przywiąże się do niani, ...

Dziecko a wspólne posiłki

Wspólne posiłki z dzieckiem to sposób na tworzenie i podtrzymanie więzi z maluchem. Dzieci spożywające ...

Bezpieczeństwo w sieci

Rodzice najbardziej obawiają się, że ich dziecko natrafi w sieci na szkodliwe treści lub nawiąże ...

Jak zachęcić dziecko do jedzenia?

Rzadko zdarza się, że brak apetytu u najmłodszych jest objawem choroby. Wszystkie dzieci chcą jeść ...

Dziecko i przyjaźń

Dzięki przyjaźniom dzieci uczą się, że różne sytuacje i różni ludzie wymagają różnego typu zachowań. ...

Zajęcia socjoterapeutyczne dla dzieci

Socjoterapia to zajęcia grupowe, które mogą przynieśćdzieciom wiele korzyści. Uczą postaw i zachowań prospołecznych, pomagają ...

Błędy wychowawcze rodziców

Każdy rodzic musi na bieżąco uczyć się rodzicielstwa. Wychowanie dziecka to proces, podczas którego zdarzają ...

Powtarzanie klasy w szkole podstawowej

Dzieci, które zostają na drugi rok w tej samej klasie, nie muszą postrzegać tego jako ...

Komentarze (0)