Edukacja seksualna dzieci i młodzieży

Edukacja seksualna jest najlepszą formą ochrony przed zagrożeniami związanymi ze sferą seksualną, pozytywnie wpływa na rozwój psychoseksualny, a poprzez to zwiększa szanse na satysfakcjonujące życie seksualne w dorosłości. Poniżej znajdują się wskazówki dla rodziców i opiekunów dotyczące tego jak rozmawiać z dzieckiem o seksie.

Wskazania do edukacji seksualnej

Wyniki analizy kilkudziesięciu badań pochodzących z wielu krajów, dokonanej w 1994 roku przez WHO (Światową Organizację Zdrowia), wskazują, że edukacja seksualna stanowi skuteczną formę profilaktyki ryzykownych zachowań seksualnych wśród młodzieży. Wprowadzenie edukacji seksualnej do szkół zwykle opóźnia lub zmniejsza aktywność seksualną młodzieży oraz skutkuje powszechniejszym stosowaniem antykoncepcji, przy czym stwierdzono wyższą skuteczność programów, które wyprzedzały moment rozpoczęcia życia seksualnego przez młodych ludzi oraz gdy rzetelne informacje o seksualności człowieka przekazywano wraz z wiedzą odnośnie postaw i norm społecznych.

Rozmowy o seksie z dziećmi

Niestety, w Polsce w większości domów nie występuje żadna forma edukacji dotyczącej seksualności. Według Zbigniewa Izdebskiego deklarowane poparcie dla edukowania młodzieży jest wysokie, natomiast zawodzi realizacja. Z badań Jacka Kurzępy wynika, że jedynie 6 procent chłopców i 12 procent dziewczyn rozmawiało z rodzicami na tematy związane z seksualnością. Dyskusji o wartościach i życiowych decyzjach doświadczyło 19 procent dziewcząt i 12 procent chłopców. Okazuje się, że jeśli rozmowy o seksualności w rodzinie w ogóle mają miejsce, to bardzo rzadko dotykają kwestii moralnych, aksjologicznych.

Niestety, brak wsparcia ze strony rodziców i nauczycieli, sprawia, że nastolatkom łatwo przyjmować normy podawane przez kolegów, podobnie jak przekazywaną w grupie wiedzę na temat współżycia i zapobiegania ciąży, która najczęściej nie jest zgodna z prawdą lub co najmniej niepełna. Wszystko to sprawia, że młodzież nie jest w stanie dostatecznie chronić siebie ani przed potencjalnymi zagrożeniami fizycznymi, ani emocjonalnymi.

Poziom wiedzy młodzieży w zakresie seksualności człowieka jest bardzo niski, a zakres zjawisk niepokojących, które dotyczą młodych ludzi - coraz większy, co dotyczy zarówno wczesnego rozpoczynania współżycia, kontaktów z przypadkowymi partnerami, jak i różnych form prostytucji.

Prawo do edukacji seksualnej

Potrzeba edukacji seksualnej została uznana na szczeblu międzynarodowym, m.in. podczas Światowej Konferencji na rzecz Ludności i Rozwoju (Kair, 1994) oraz IV Światowej Konferencji na rzecz Kobiet (Pekin, 1995). Polska była uczestnikiem obu konferencji i przyjęła ich dokumenty końcowe. Obradujące państwa uznały, że brak odpowiedniej wiedzy o życiu seksualnym wyrządza olbrzymie szkody młodzieży. Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1989 zobowiązała rządy do zapewnienia młodym ludziom edukacji, poradnictwa i świadczeń z zakresu zdrowia seksualnego. Każdy polski uczeń ma prawo do rzetelnej wiedzy seksualnej, a państwo jest zobowiązane do zagwarantowania takiej edukacji na mocy postanowień obowiązującej „Ustawy o planowaniu rodziny” oraz wielu przyjętych dokumentów międzynarodowych.

Według sygnatariuszy „Porozumienia na rzecz upowszechniania edukacji seksualnej dzieci i młodzieży w polskiej szkole” właściwie prowadzona edukacja seksualna stanowi najlepszy sposób zabezpieczenia przed przemocą seksualną, molestowaniem i gwałtem. Stwierdzono, że wiedza o własnej seksualności jest bardzo ważna dla jakości życia człowieka oraz dla ochrony przed wykorzystaniem, instrumentalizacją i przemocą seksualną, a młodzież, która otrzymała edukację seksualną jest świadoma konieczności ochrony własnych granic i tego, że odmowa udziału w czynnościach seksualnych jest częścią ich wolności i podmiotowości oraz potrafi odróżniać zaloty od napastowania.

Umiejętnie prowadzona edukacja seksualna sprzyja budowaniu postaw asertywnych i dzięki temu ułatwia obronę przed przemocą seksualną, a także wzmacnia szacunek do własnej cielesności, przeciwdziałając takim zachowaniom jak prostytucja lub udział w pornografii. Doświadczenia wielu krajów oraz wyniki badań potwierdzają, że edukacja seksualna przyczynia się do zmniejszenia liczby ryzykownych zachowań seksualnych. Niestety, prawo i stan wiedzy na temat roli edukacji seksualnej nie przekłada się na praktykę.

Przekazywanie wiedzy dotyczącej seksualności

Edukacja seksualna dotyczy dzieci i młodzieży na różnym etapie rozwoju. Można ją rozumieć w węższym lub szerszym zakresie – jako przekazywanie wiedzy lub ogólnie kształtowanie stosunku do seksualności. W tym drugim znaczeniu, dziecko zdobywa informacje odnośnie tej sfery życia poprzez to, jak rodzice i inne dorosłe osoby traktują jego cielesność, również obserwując, w jaki sposób odnoszą się do własnej seksualności, czy są otwarte na poruszanie tematów związanych z tą sferą życia, czy przeciwnie – czynią z niej obszar tabu. W najwcześniejszym okresie życia dominująca w edukacji seksualnej jest rola najbliższych, czyli głównych opiekunów, zwykle matki i ojca. Później rośnie znaczenie tzw. źródeł profesjonalnych, czyli nauczycieli, lekarzy, edukatorów, ponieważ stopień szczegółowości przekazywanych informacji wymaga specjalistycznej wiedzy, a także gotowość młodych ludzi do przyjmowania tego rodzaju informacji od rodziców maleje.

Dobra edukacja seksualna

Dobra edukacja seksualna to nie tylko przekazywanie wiedzy, ale również kształtowanie stosunku do swojego ciała, wartości, postaw, opartych na poszanowaniu własnych i cudzych granic, tolerancji, świadomości prawa i relacji pomiędzy seksualnością a sferą emocjonalną. Dotyczy to edukacji na każdym etapie życia. Ważne, aby informacje kierowane do dzieci i młodzieży były dostosowane do ich wieku, a dokładnie – do etapu rozwoju, co oznacza, że zarówno rodzice, jak i obce osoby zajmujące się edukacją, muszą wziąć pod uwagę dojrzałość człowieka, do którego się zwracają. W tym kontekście istotny jest zarówno zakres poruszanej tematyki, jak i szczegółowość wyjaśnień, odwołanie do abstrakcji, stosowana terminologia, jak i forma przekazu. W efekcie stosowania tych zasad, większość odpowiedzi na pytania zadawane przez dzieci, zostaje z czasem znacznie poszerzana i uszczegóławiana.

Dobierając zakres informacji zawartych w odpowiedzi, zawsze warto kierować się tym, czy dziecko poprzestaje na danym wyjaśnieniu, czy dopytuje (np. niektórym dzieciom wystarczy wyjaśnienie, że dzieci biorą się z brzucha matki, inne zapytają, kto je tam umieszcza). Podążanie za zainteresowaniem dziecka, reagowanie na jego potrzeby wyrażane w pytaniach jest podstawą edukacji w domu. Warto pamiętać, że zainteresowanie seksualnością przejawia się nie tylko w pytaniach formułowanych wprost, ale poprzez:

  • przysłuchiwanie się rozmowom dorosłych,
  • obserwacje, komentowanie zdarzeń,
  • wyrażanie obaw.

Zatem istotna jest tutaj czujność rodziców w rozpoznawaniu aktualnych potrzeb dziecka. Zawsze korzystne jest przyjęcie interakcji jako bazy dla edukowania, ponieważ uwzględnianie perspektywy młodych ludzi i stwarzanie im szansy do dyskusji daje najlepsze efekty.

Edukacja seksualna a ochrona młodzieży

Mimo, że istotnym motywem prowadzenia edukacji seksualnej jest ochrona młodzieży przed zagrożeniami związanymi z seksualnością, to jednak dominujący w sposobie komunikowania informacji, powinien być przekaz pozytywny. Ważne, aby informacje wyprzedzały okres rozwojowy, którego dotyczą, czyli np. wiedza dotycząca menstruacji powinna zostać przekazana przed pierwszą miesiączką, podobnie informacje o antykoncepcji zanim młodzież rozpoczyna kontakty seksualne.

Ponieważ ludzie są istotami seksualnymi od urodzenia i już jako małe dzieci interesują się swoim ciałem, doświadczają cielesności, odkrywają płeć i jej atrybuty, wchodzą w związki oparte na różnego typu więzi, angażują się w zachowania seksualne, zarówno w zabawie jak i podczas okazywania czułości, podstawową dobrej edukacji seksualnej jest uznanie, iż rozwój seksualny trwa całe życie i przebiega w sposób ciągły. Stąd edukacja seksualna nie powinna być pojmowana jako jednorazowe zdarzenie, przysłowiowa rozmowa o seksie z dorastającym dzieckiem, ale stała dostępność do rzetelnej wiedzy na różnych etapach życia.

Edukacja seksualna dzieci i młodzieży powinna zawierać zarówno informacje, czyli wyposażać w konkretną wiedzę, jak i uczyć zachowań oraz rozwijać postawy korzystne dla ich rozwoju i jakości funkcjonowania. Przykładowo, w rozmowach z dzieckiem około pięcioletnim powinny znaleźć się informacje o tym, jak nazywają się poszczególne części ciała, jaką mają one funkcję, jakie są różnice w zależności od płci, również wiedza dotycząca higieny osobistej. Natomiast w zakresie umiejętności, istotne, by dzieci potrafiły rozróżniać i prawidłowo nazywać części ciała, by trenowały utrzymanie higieny, wyrażały własne potrzeby, umiały w swoim zachowaniu szanować własną i cudzą potrzebę prywatności. Jeśli chodzi o postawy, edukacja dziecka w tym wieku powinna skupiać się na budowaniu pozytywnego podejścia do własnej tożsamości płciowej, swojego ciała i siebie, co wiąże się z kształtowaniem poczucia własnej wartości, a także na nauce, że obie płci są równe.

W rozmowach o seksualności człowieka z małym dzieckiem pomocne są wszelkie książeczki z obrazkami ułatwiającymi wyobrażenie sobie procesów, o których chcemy dziecku opowiedzieć. Należy pamiętać, że często dopiero konkretny rysunek pozwala mu zrozumieć przekaz. Oczywiście ilustracje muszą być dostosowane do wieku, czyli nie zawierać zbyt wielu informacji, które komplikują wyjaśnienie, a także być atrakcyjne wizualnie.

Zasady edukacji seksualnej

Podsumowanie dobrych zasad edukacji seksualnej:

  1. Prowadzona na każdym etapie rozwoju od narodzin dziecka, w sposób ciągły;
  2. Dostosowana do wieku dziecka, jego dojrzałości poznawczej i emocjonalnej;
  3. Z poszanowaniem potrzeb dziecka, podążająca za jego zainteresowaniem;
  4. Oparta na interakcji;
  5. Bazująca na przekazie pozytywnym;
  6. Wyprzedzająca okres rozwojowy, do którego się odnosi;
  7. Dotycząca trzech obszarów: wiedzy, umiejętności i rozwoju postaw;
  8. Łącząca informacje od rodziców i profesjonalistów w różnych proporcjach na każdym etapie rozwoju;
  9. Przekazująca wiedzę dotyczącą seksualności wraz z wiedzą odnośnie postaw i norm społecznych.

Edukacja seksualna jako odpowiedź na zagrożenia

Obecnie rola edukacji seksualnej jest niezwykle ważna, ponieważ nowoczesne media niosą wiele niebezpieczeństw związanych ze sferą seksualną – tworzą nowe formy zagrożeń (np. prezentowanie przez osoby nieletnie własnych aktów seksualnych w Internecie, inicjowanie erotycznych znajomości, szeroki dostęp do pornografii) oraz są źródłem nieprawdziwych informacji dotyczących seksualności. Niestety, przestrzeń społeczna z dominującą popkulturą sprzyja rozwojowi niekorzystnych zachowań wśród młodzieży. Zagrożeniem jest zarówno wszechobecność erotyki utrudniająca młodym ludziom radzenie sobie z własnym budzącym się napięciem seksualnym, jak i sam sposób przedstawiania w mediach seksualności człowieka jako wulgarnej, pozbawionej intymności, skomercjalizowanej, co, niestety, wiąże się z istnieniem wśród nastolatków norm, według których bycie „trendy” oznacza podtrzymywanie stylu życia zgodnego z taką nieprawdziwą wizją cielesności.

Błędy w wychowaniu seksualnym, w tym odmowa udzielania informacji lub informowanie niewystarczające, a zwłaszcza represjonowanie naturalnego zainteresowania sferą seksualną skutkuje przyjęciem wypaczonej wizji seksualności, w której zostaje ona oddzielona od emocji, służąc innym celom, jak budowanie pozycji w grupie, zarabianie pieniędzy, rozładowywanie potrzeb bez poszanowania partnera seksualnego, a z drugiej strony może prowadzić do zahamowań, które utrudniają lub uniemożliwiają satysfakcjonujące życie seksualne w dorosłym życiu, a co za tym idzie często również budowę trwałego udanego związku.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.3


Może cię

Jak rozmawiać o seksie?

Jesteśmy społeczeństwem wyluzowanym. Seksualność sama zagląda nam do okien, a jednak okazuje się, że wciąż ...

Jak rozmawiać z dzieckiem o seksie?

Tematy dotyczące seksu dla niektórych wydają się być niezwykle krępujące. Nawet najbardziej wyedukowany dorosły niekiedy ...

Skuteczne sposoby na chorobę lokomocyjną u dziecka

Jak zorganizować dziecku podróż, aby zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia choroby lokomocyjnej? Przede wszystkim należy zadbać o ...

Jak przygotować dziecko na rodzeństwo?

Niekiedy marzenia o kolejnym dziecku przyćmiewa strach o to jak jedynak przyjmie malucha. Rodzice boją ...

Szkoła czy edukacja domowa?

Edukacja domowa, czyli nauczanie dzieci w domu, ma coraz więcej zwolenników. Wciąż jest to jednak ...

Nastolatka w ciąży

Nastolatki w ciąży to problem społeczny. Młodzi ludzie nie zawsze myślą o konsekwencjach swoich czynów, ...

Integracja sensoryczna

Pojęcie integracja sensoryczna (SI) zostało spopularyzowane przez dr Annę Jean Ayres, która zainteresowała się zaburzeniem ...

Fantazje seksualne

Fantazje seksualne, zwane inaczej marzeniami na jawie, to nic innego jak wyobrażeniowe przedstawienie sobie sytuacji ...

Przemoc seksualna wśród rówieśników

Trudno jest oszacować, kiedy zostaje przełamana granica między przemocą a znęcaniem się, szczególnie jeżeli chodzi ...

Przemoc seksualna wśród rówieśników

Trudno jest oszacować, kiedy zostaje przełamana granica między przemocą a znęcaniem się, szczególnie jeżeli chodzi ...

Jak rozmawiać z dzieckiem o pieniądzach?

Rodzice z reguły starają się chronić dzieci przed uczestniczeniem w trudnych rozmowach dotyczących finansów domowych. ...

Opiekunka do dziecka – rozmowa kwalifikacyjna

Rozmowa kwalifikacyjna z kandydatką na opiekunkę powinna być starannie zaplanowana. Dobrze jest zastanowić się, jakie ...

Komentarze (0)