Zakupoholizm

Zakupoholizm to uzależnienie od kupowania. Przymus kupowania dla samego kupowania, często zupełnie niepotrzebnych rzeczy, naraża zakupoholika lub – częściej – zakupoholiczkę na koszty emocjonalne, społeczne i oczywiście finansowe.

Czym jest zakupoholizm?

Uzależnienie od zakupów, chociaż nie jest oficjalnie uznaną chorobą czy zaburzeniem psychicznym i jego istnienie jako problemu natury medycznej jest na razie dyskutowane, to jednak jest wartym podjęcia tematem. Przymus kupowania, który wymyka się spod kontroli osoby mu ulegającej i który w związku z tym negatywnie wpływa na różne obszary życia, można rozumieć jako:

  • problemy z kontrolowaniem impulsów – większość ludzi od czasu do czasu, rzadziej lub częściej, odczuwa impuls (silną chęć, pomysł, pragnienie), żeby sobie coś kupić. Jednak impuls ten może być powstrzymany – z powodu ograniczeń finansowych albo uświadomienia sobie, że posiadanie danej rzeczy nie jest konieczne. Zakupoholik nie ma możliwości powstrzymania tego impulsu,
  • obsesyjność – zjawisko podobne do objawów nerwicy natręctw, w której czynność – zrobienie jakiegoś zakupu – musi być wykonana w celu zmniejszenia nerwicowego napięcia i lęku,
  • sposób radzenia sobie z problemami – na przykład frustracją, konfliktami, okresami obniżonego nastroju; oczywiście nie jest to w żaden sposób korzystne rozwiązanie, przeciwnie, wraz z upływem czasu wytwarza się monotonny i bardzo ograniczony repertuar zachowań i rozwiązywanie problemów jest jeszcze bardziej utrudnione,
  • deficyt albo nieprawidłowości w systemach neuroprzekaźników (substancji obecnych w mózgu odpowiedzialnych między innymi za nastrój i emocje) – przede wszystkim serotoniny i noradrenaliny.

Możliwe, że każda z tych hipotez jest w jakimś stopniu prawdziwa i nie ma między nimi sprzeczności, natomiast od sposobu zrozumienia problemów pacjenta (tak po stronie pacjenta, jak i lekarza albo terapeuty) będzie zależeć wybór metody leczenia.

Objawy zakupoholizmu

Nadrzędnym objawem zakupoholizmu jest oczywiście nieustająca potrzeba robienia zakupów, często rzeczy zbędnych, zupełnie niepotrzebnych, do tego stopnia, że po przyniesieniu do domu nawet nie zostają rozpakowane. Nie chodzi o to, żeby daną rzecz posiadać czy mieć z niej jakąś przyjemność albo użytek. Objawem zakupoholizmu jest kupowanie dla samego kupowania.

Impuls (przymus) zrobienia zakupów pojawia się jako pierwszy. Kupowaniu towarzyszy bardzo silna ekscytacja – ten moment jest przyjemny. Potem jednak przychodzi rozczarowanie, żal i poczucie winy. Pomimo tego po pewnym czasie impuls powraca i cały cykl powtarza się od początku. Poza tym podstawowym mechanizmem typowe dla zakupoholizmu objawy to:

  • pożyczanie pieniędzy, zaciąganie kredytów, których nie można spłacić,
  • brak pieniędzy na inne potrzeby – na przykład zaleganie z comiesięcznymi rachunkami,
  • poświęcanie bardzo dużej ilości czasu na robienie zakupów, ich planowanie czy po prostu myślenie o nich,
  • kłamstwa w sprawie poczynionych zakupów,
  • konflikty z bliskimi osobami, spowodowane nadmiernymi wydatkami na niepotrzebne zakupy.

Przyczyny zakupoholizmu

Podobnie jak w przypadku większości chorób i zaburzeń psychicznych, przyczyny zakupoholizmu nie zostały ostatecznie poznane. Co więcej, nie jest jasne, czy w przypadku osób robiących zakupy w sposób przymusowy i destrukcyjny dla nich i dla ich bliskich mamy do czynienia z problemem medycznym, czy raczej z problemem społecznym i związanym z, ogólnie mówiąc, stylem życia.

Tak czy inaczej, zjawisko uzależnienia od kupowania, które prowadzi do poważnych życiowych problemów, na pewno istnieje i może być spowodowane czynnikami biologicznymi (wyżej wspomniane nieprawidłowości w układach serotoniny lub dopaminy), psychologicznymi i społecznymi.

Oprócz wymienionych wcześniej przyczyn psychologicznych (mała odporność na frustrację, niedostatek umiejętności radzenia sobie ze stresem) należy wspomnieć jeszcze o innych, dość częstych u zakupoholiczek problemach psychologicznych:

  • niepewność co do własnej atrakcyjności często zmusza do jej poprawiania za pomocą kolejnych kupowanych ubrań, butów, kosmetyków itd.,
  • zakupy mogą być substytutem zaspokajania innych potrzeb – jest to oczywiście substytut bardzo niedoskonały, dlatego potrzeba pozostaje nadal niezaspokojona; tak może się zdarzyć u osób, które otrzymały akurat taki niekorzystny wzorzec w swoim domu rodzinnym – gdzie na przykład przedmioty miały zastępować bliskość między ludźmi,
  • skoncentrowanie życia wokół zakupów może pełnić funkcję chroniącą przed konfrontowaniem się z przykrymi aspektami życia – na przykład przed uświadamianiem sobie samotności albo niepowodzenia w związku.

Otoczenie ma oczywiście wpływ na pojawienie się problemu zakupoholizmu (trudno wyobrazić sobie zakupoholika w bardzo biednym kraju, gdzie podstawowym problemem jest zdobycie czegokolwiek do zjedzenia). Wśród przyczyn społecznych można wymienić:

  • reklamy, promocje, zachęty do kupowania przedstawiane w przyjaznej atmosferze: „zasługujesz na to” albo „musisz to mieć”,
  • dostępność pożyczek, kredytów, kart debetowych i kredytowych,
  • łatwość dokonywania zakupów online,
  • wymagania grupy społecznej, która kieruje się najnowszymi trendami mody albo specyficznym kodem, w którym przynależność, a zarazem tożsamość i poczucie własnej wartości, są określane ubraniem, kosmetykami i tym co jest posiadane.

Leczenie zakupoholizmu

Najważniejszym warunkiem powodzenia leczenia zakupoholizmu jest świadomość problemu i motywacja do wprowadzenia zmian w dotychczasowych wzorcach i nawykach u osoby, która kupuje w sposób obsesyjny i powodujący w jej życiu wiele problemów. Wydaje się to oczywiste, jednak nie jest wcale takie proste. Podobnie jak w przypadku innych uzależnień, zakupoholicy często zaprzeczają problemowi, ukrywają zakupy i prawdę o problemach finansowych, racjonalizują kolejne nadmierne i zbędne wydatki, a troska i martwienie się są „przesunięte” na osoby z ich otoczenia.

Pacjentom zdecydowanym na skorzystanie z pomocy należy zaproponować psychoterapię uzależnień. Dla wprowadzenia zmian w utrwalonych niekorzystnych nawykach najbardziej przydatna jest terapia poznawczo-behawioralna – np.:

  • edukacja na temat leżących u podłoża zakupoholizmu mechanizmach psychologicznych,
  • określenie dziennego albo tygodniowego limitu pieniędzy przeznaczanych na zakupy,
  • rezygnacja z karty kredytowej,
  • nauka radzenia sobie z impulsami,
  • wprowadzenie jako zasady listy zakupów i „trening” kupowania tylko rzeczy wymienionych na tej liście,
  • unikanie reklam, promocji, wyprzedaży.

Leżące u podłoża zakupoholizmu problemy w strukturze osobowości będą wymagały skorzystania z innej formy psychoterapii – na przykład psychoanalitycznej albo psychodynamicznej. Osobom uzależnionym od kupowania często jest potrzebne również doradztwo finansowe.

Opublikowano: ; aktualizacja: 30.03.2017

Oceń:
4.4


Może cię

Leczenie uzależnień

W leczeniu uzależnień najważniejsze są oddziaływania psychologiczne – szeroko rozumiana psychoterapia, treningi umiejętności społecznych, eliminacja ...

Co jest w dymie papierosowym?

Papierosy to jedna z najczęściej stosowanych i powszechnie dostępnych używek. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) informuje, ...

Wpływ alkoholu na psychikę

Zarówno długotrwałe, jak i krótkie, intensywne spożywanie alkoholu wywołuje zmiany w psychice człowieka. Alkoholizm może ...

Leczenie alkoholizmu

Problem nadmiernego spożywania alkoholu jest powszechny wśród społeczeństwa. Dane statystyczne mówią o ponad 800 tysiącach ...

Uzależnienie od nikotyny – jak leczyć nikotynizm?

Nikotyna należy do jednej z najsilniejszych substancji psychoaktywnych. Uzależnia bardzo mocno, a co najważniejsze, bardzo ...

Nadużywanie alkoholu

Nadużywanie alkoholu prowadzi do uzależnienia, czyli alkoholizmu. Regularne picie wyniszcza inne układy poza nerwowym. Skutki ...

Dlaczego trudno rzucić palenie?

Nie każda próba rzucenia palenia kończy się sukcesem. Trudność w zerwaniu z nałogiem wynika z ...

Czy e-papieros uzależnia?

Elektroniczne papierosy traktowane są często jako potencjalnie mniej szkodliwe od tradycyjnych, ponieważ nie wydzielają substancji ...

Objawy zatrucia nikotyną – czy paląc papierosy można się zatruć?

Palenie papierosów to nie tylko niezwykle silny i trudny do zwalczenia nałóg, ale także przyczyna ...

Uzależnienie od tytoniu

W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Zaburzeń Psychicznych uzależnienie od tytoniu jest wymienione obok innych, spowodowanych ...

Jakie są skutki biernego palenia papierosów?

Palenie tytoniu to nałóg mający negatywne oddziaływanie nie tylko bezpośrednio dla osoby uzależnionej, ale także ...

Metoda awersyjna na rzucenie palenia

Zgodnie z teorią behawioralną palenie papierosów jest zachowaniem wyuczonym. Aby je pokonać, niezbędna jest zmiana ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon