Zakupoholizm

Zakupoholizm to uzależnienie od kupowania. Przymus kupowania dla samego kupowania, często zupełnie niepotrzebnych rzeczy, naraża zakupoholika lub – częściej – zakupoholiczkę na koszty emocjonalne, społeczne i oczywiście finansowe.

Czym jest zakupoholizm?

Uzależnienie od zakupów, chociaż nie jest oficjalnie uznaną chorobą czy zaburzeniem psychicznym i jego istnienie jako problemu natury medycznej jest na razie dyskutowane, to jednak jest wartym podjęcia tematem. Przymus kupowania, który wymyka się spod kontroli osoby mu ulegającej i który w związku z tym negatywnie wpływa na różne obszary życia, można rozumieć jako:

  • problemy z kontrolowaniem impulsów – większość ludzi od czasu do czasu, rzadziej lub częściej, odczuwa impuls (silną chęć, pomysł, pragnienie), żeby sobie coś kupić. Jednak impuls ten może być powstrzymany – z powodu ograniczeń finansowych albo uświadomienia sobie, że posiadanie danej rzeczy nie jest konieczne. Zakupoholik nie ma możliwości powstrzymania tego impulsu,
  • obsesyjność – zjawisko podobne do objawów nerwicy natręctw, w której czynność – zrobienie jakiegoś zakupu – musi być wykonana w celu zmniejszenia nerwicowego napięcia i lęku,
  • sposób radzenia sobie z problemami – na przykład frustracją, konfliktami, okresami obniżonego nastroju; oczywiście nie jest to w żaden sposób korzystne rozwiązanie, przeciwnie, wraz z upływem czasu wytwarza się monotonny i bardzo ograniczony repertuar zachowań i rozwiązywanie problemów jest jeszcze bardziej utrudnione,
  • deficyt albo nieprawidłowości w systemach neuroprzekaźników (substancji obecnych w mózgu odpowiedzialnych między innymi za nastrój i emocje) – przede wszystkim serotoniny i noradrenaliny.

Możliwe, że każda z tych hipotez jest w jakimś stopniu prawdziwa i nie ma między nimi sprzeczności, natomiast od sposobu zrozumienia problemów pacjenta (tak po stronie pacjenta, jak i lekarza albo terapeuty) będzie zależeć wybór metody leczenia.

Objawy zakupoholizmu

Nadrzędnym objawem zakupoholizmu jest oczywiście nieustająca potrzeba robienia zakupów, często rzeczy zbędnych, zupełnie niepotrzebnych, do tego stopnia, że po przyniesieniu do domu nawet nie zostają rozpakowane. Nie chodzi o to, żeby daną rzecz posiadać czy mieć z niej jakąś przyjemność albo użytek. Objawem zakupoholizmu jest kupowanie dla samego kupowania.

Impuls (przymus) zrobienia zakupów pojawia się jako pierwszy. Kupowaniu towarzyszy bardzo silna ekscytacja – ten moment jest przyjemny. Potem jednak przychodzi rozczarowanie, żal i poczucie winy. Pomimo tego po pewnym czasie impuls powraca i cały cykl powtarza się od początku. Poza tym podstawowym mechanizmem typowe dla zakupoholizmu objawy to:

  • pożyczanie pieniędzy, zaciąganie kredytów, których nie można spłacić,
  • brak pieniędzy na inne potrzeby – na przykład zaleganie z comiesięcznymi rachunkami,
  • poświęcanie bardzo dużej ilości czasu na robienie zakupów, ich planowanie czy po prostu myślenie o nich,
  • kłamstwa w sprawie poczynionych zakupów,
  • konflikty z bliskimi osobami, spowodowane nadmiernymi wydatkami na niepotrzebne zakupy.

Przyczyny zakupoholizmu

Podobnie jak w przypadku większości chorób i zaburzeń psychicznych, przyczyny zakupoholizmu nie zostały ostatecznie poznane. Co więcej, nie jest jasne, czy w przypadku osób robiących zakupy w sposób przymusowy i destrukcyjny dla nich i dla ich bliskich mamy do czynienia z problemem medycznym, czy raczej z problemem społecznym i związanym z, ogólnie mówiąc, stylem życia.

Tak czy inaczej, zjawisko uzależnienia od kupowania, które prowadzi do poważnych życiowych problemów, na pewno istnieje i może być spowodowane czynnikami biologicznymi (wyżej wspomniane nieprawidłowości w układach serotoniny lub dopaminy), psychologicznymi i społecznymi.

Oprócz wymienionych wcześniej przyczyn psychologicznych (mała odporność na frustrację, niedostatek umiejętności radzenia sobie ze stresem) należy wspomnieć jeszcze o innych, dość częstych u zakupoholiczek problemach psychologicznych:

  • niepewność co do własnej atrakcyjności często zmusza do jej poprawiania za pomocą kolejnych kupowanych ubrań, butów, kosmetyków itd.,
  • zakupy mogą być substytutem zaspokajania innych potrzeb – jest to oczywiście substytut bardzo niedoskonały, dlatego potrzeba pozostaje nadal niezaspokojona; tak może się zdarzyć u osób, które otrzymały akurat taki niekorzystny wzorzec w swoim domu rodzinnym – gdzie na przykład przedmioty miały zastępować bliskość między ludźmi,
  • skoncentrowanie życia wokół zakupów może pełnić funkcję chroniącą przed konfrontowaniem się z przykrymi aspektami życia – na przykład przed uświadamianiem sobie samotności albo niepowodzenia w związku.

Otoczenie ma oczywiście wpływ na pojawienie się problemu zakupoholizmu (trudno wyobrazić sobie zakupoholika w bardzo biednym kraju, gdzie podstawowym problemem jest zdobycie czegokolwiek do zjedzenia). Wśród przyczyn społecznych można wymienić:

  • reklamy, promocje, zachęty do kupowania przedstawiane w przyjaznej atmosferze: „zasługujesz na to” albo „musisz to mieć”,
  • dostępność pożyczek, kredytów, kart debetowych i kredytowych,
  • łatwość dokonywania zakupów online,
  • wymagania grupy społecznej, która kieruje się najnowszymi trendami mody albo specyficznym kodem, w którym przynależność, a zarazem tożsamość i poczucie własnej wartości, są określane ubraniem, kosmetykami i tym co jest posiadane.

Leczenie zakupoholizmu

Najważniejszym warunkiem powodzenia leczenia zakupoholizmu jest świadomość problemu i motywacja do wprowadzenia zmian w dotychczasowych wzorcach i nawykach u osoby, która kupuje w sposób obsesyjny i powodujący w jej życiu wiele problemów. Wydaje się to oczywiste, jednak nie jest wcale takie proste. Podobnie jak w przypadku innych uzależnień, zakupoholicy często zaprzeczają problemowi, ukrywają zakupy i prawdę o problemach finansowych, racjonalizują kolejne nadmierne i zbędne wydatki, a troska i martwienie się są „przesunięte” na osoby z ich otoczenia.

Pacjentom zdecydowanym na skorzystanie z pomocy należy zaproponować psychoterapię uzależnień. Dla wprowadzenia zmian w utrwalonych niekorzystnych nawykach najbardziej przydatna jest terapia poznawczo-behawioralna – np.:

  • edukacja na temat leżących u podłoża zakupoholizmu mechanizmach psychologicznych,
  • określenie dziennego albo tygodniowego limitu pieniędzy przeznaczanych na zakupy,
  • rezygnacja z karty kredytowej,
  • nauka radzenia sobie z impulsami,
  • wprowadzenie jako zasady listy zakupów i „trening” kupowania tylko rzeczy wymienionych na tej liście,
  • unikanie reklam, promocji, wyprzedaży.

Leżące u podłoża zakupoholizmu problemy w strukturze osobowości będą wymagały skorzystania z innej formy psychoterapii – na przykład psychoanalitycznej albo psychodynamicznej. Osobom uzależnionym od kupowania często jest potrzebne również doradztwo finansowe.

Opublikowano: ; aktualizacja: 30.03.2017

Oceń:
4.4


Może cię

Tabletki na rzucenie palenia bez recepty i na receptę

Specjaliści polecają wiele metod na rzucenie palenia. Skutecznym sposobem na walkę z nałogiem nikotynowym są ...

Palenie papierosów a nowotwory

Palenie tytoniu, w tym papierosów wywiera niezwykle niekorzystne oddziaływanie na organizm. Przyczynia się do wystąpienia ...

Cytyzyna czy nikotyna – co jest lepsze na rzucanie palenia?

Cytyzyna to skuteczny sposób na rzucanie palenia. W przeciwieństwie do nikotyny, od której uzależnieni są ...

Metody na rzucenie palenia

Uzależnienie od nikotyny prowadzi do rozwoju szeregu groźnych dla zdrowia i życia zaburzeń, które zagrażają ...

Czy e-papieros uzależnia?

Elektroniczne papierosy traktowane są często jako potencjalnie mniej szkodliwe od tradycyjnych, ponieważ nie wydzielają substancji ...

Podjadanie po rzuceniu palenia

Duży odsetek osób rzucających palenie ma problem z przyrostem masy ciała. Pojawia się pytanie – ...

Po jakim czasie od rzucenia palenia organizm oczyszcza się i zmniejsza się ryzyko rozwoju raka?

Spośród tysięcy szkodliwych substancji obecnych w dymie tytoniowym część jest silnie kancerogenna – odpowiada za ...

Jak palenie papierosów wpływa na cerę?

Palenie papierosów jest przyczyną powstawania tak zwanych zmarszczek palacza. Negatywnie wpływa na cerę, prowadząc do ...

Jakie są objawy uzależnienia od nikotyny?

Nikotyna jest najczęściej i najbardziej rozpowszechnionym narkotykiem. Silnie uzależnia, a przy próbie rzucenia palenia odpowiada ...

Objawy zatrucia nikotyną – czy paląc papierosy można się zatruć?

Palenie papierosów to nie tylko niezwykle silny i trudny do zwalczenia nałóg, ale także przyczyna ...

Elektroniczny papieros

Elektroniczne papierosy cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem palaczy, którzy uwierzyli, że można palić i nie truć ...

Amfetamina

Amfetamina jest narkotykiem psychostymulującym, to znaczy takim, którego działanie polega na pobudzaniu ośrodkowego układu nerwowego. ...

Komentarze (0)