Wpływ alkoholu na psychikę

Zarówno długotrwałe, jak i krótkie, intensywne spożywanie alkoholu wywołuje zmiany w psychice człowieka. Alkoholizm może prowadzić do zmian czynnościowych lub organicznych w mózgu, a te z kolei bardzo słabo poddają się leczeniu. Tylko zaprzestanie nadużywania alkoholu może zatrzymać proces degeneracji układu nerwowego.

Zaburzenia psychiczne związane z piciem alkoholu

Alkohol wpływa bezpośrednio na układ nerwowy, powodując nie tylko zmiany czynnościowe mózgu. Pociąga też za sobą zmiany organiczne. W Europie i Stanach Zjednoczonych jest najczęściej używaną substancją psychoaktywną. Wszystkie zaburzenia psychiczne związane z piciem alkoholu są opisane w klasyfikacji ICD-10 (Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów – ang. International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems) pod kodem F10 – zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane używaniem alkoholu jako:

  • ostre zatrucie (np. stan ostrego upojenia alkoholem),
  • następstwa szkodliwego używania substancji (np. wtórne epizody depresyjne wobec spożycia dużej ilości alkoholu),
  • zespół abstynencyjny (mogący być powikłanym drgawkami) z majaczeniem,
  • zaburzenia psychotyczne (przewlekła halucynoza, paranoja),
  • zespół amnestyczny (zespół Korsakowa),
  • rezydualne i późno ujawniające się zaburzenia psychotyczne (otępienie alkoholowe, encefalopatia alkoholowa, rezydualne zaburzenia afektywne, osobowości lub zachowania).

Ostre zatrucie alkoholem

Ostra intoksykacja alkoholem jest przemijającym stanem przejawiającym się zaburzeniami świadomości, nastroju, zachowania, funkcji poznawczych i odczuwania bodźców.

Jednym z pierwszych objawów zatrucia jest upośledzona koordynacja ruchów spowodowana zaburzeniem funkcjonowania móżdżku. Większe ilości spożytego alkoholu powodują kolejno zmniejszenie funkcji intelektualnych, aż do ilościowych zaburzeń świadomości, ze śpiączką włącznie. Najgroźniejszym powikłaniem zatrucia alkoholem jest porażenie ośrodka oddechowego znajdującego się w pniu mózgu.

Mimo iż alkohol wywiera depresyjne (hamujące) działanie na układ nerwowy, osoby po jego spożyciu, czasem nawet po relatywnie niskich dawkach, sprawiają wrażenie pobudzonych, a często również agresywnych. Z czasem podwyższony nastrój, obniżenie krytycyzmu wobec własnej osoby ulega zmniejszeniu, a chory oprócz zaburzonej percepcji bodźców odczuwa w końcu senność i znużenie.

Depresja a działanie alkoholu

Depresje alkoholowe są bardzo częstym powikłaniem zespołu zależności alkoholowej (uzależnienia od alkoholu). Podobną frekwencję zaburzeń nastroju spotyka się także u osób pijących w sposób szkodliwy. Czas trwania takiej reakcji depresyjnej nie przekracza zazwyczaj dwóch tygodni, ale czasami może ulec wydłużeniu i sprawiać problem w różnicowaniu z depresją pochodzenia endogennego.

Depresja alkoholowa stanowi istotny czynnik ryzyka samobójstwa. Chorzy z obniżonym nastrojem, niemożnością cieszenia się z rzeczy, które do tej pory sprawiały przyjemność, a także z poczuciem wyczerpania i utraty energii, a jednocześnie przewlekle spożywający alkohol, powinni zostać objęci opieką medyczną i psychoterapeutyczną.

Zespół abstynencyjny

Alkoholowy zespół abstynencyjny (AZA) jest zespołem objawów somatycznych i psychicznych, występujących kilka godzin po zaprzestaniu lub znacznym zredukowaniu długotrwałego spożywania alkoholu w wysokiej dawce. Objawy utrzymują się przez kilka godzin lub dni, a następnie spontanicznie mijają. Zespół abstynencyjny może być powikłany napadem drgawek lub stanem majaczeniowym.

Sam AZA przebiega pod postacią:

  • drżeń mięśniowych (np. wyciągniętych rąk), z towarzyszącym pobudzeniem układu autonomicznego:
    • nadmierna potliwość,
    • nudności i/lub wymioty,
    • tachykardia,
    • podwyższone ciśnienie tętnicze,
  • ogólnego złego samopoczucia,
  • bólu głowy,
  • rozbicia i osłabienia.

Osoba wykazuje pobudzenie psychoruchowe, lęk, niepokój, a także nadwrażliwość na bodźce. Mogą pojawić się przemijające złudzenia lub iluzje wzrokowe, słuchowe. Ponadto chory skarży się na bezsenność.

Majaczenie alkoholowe (delirium tremens) to ostra psychoza przebiegająca z zaburzeniami świadomości, spostrzegania, pobudzeniem psychoruchowym i lękiem, którym towarzyszą iluzje i omamy (głównie wzrokowe, słuchowe i/lub dotykowe). Taki stan może trwać od kilku godzin do kilku dni i stanowi zagrożenie dla życia. Najczęściej jest poprzedzony objawami AZA. Chorzy w stanie majaczenia alkoholowego mają:

  • zaburzenia świadomości z dezorientacją co do czasu i miejsca, w którym się obecnie znajdują (allopsychiczna), z względnie zachowaną orientacją co do własnej osoby (autopsychiczna);
  • obserwuje się u nich silne drżenie mięśniowe;
  • zaburzenia świadomości wykazują charakter falujący, nasilają się w nocy;
  • podobnie iluzje i omamy osiągają większe natężenie wieczorem.

Osoby takie mogą interpretować drżenie mięśni jako gryzienie przez robaki (iluzje czuciowe), a cienie w dali opisywać jako czyhających na nich prześladowców (iluzje wzrokowe). Wizja obrazów z daleka może wydawać się nieproporcjonalnie duża do rzeczywistości (makropsja) lub odwrotnie (mikropsja). U chorych można często stwierdzić tzw. objaw białej kartki – pacjent po odpowiedniej sugestii przez lekarza czyta z niezapisanej, białej kartki. Poprzez uciśnięcie gałek ocznych można wyzwolić również omamy wzrokowe.

Podtypem majaczenia alkoholowego jest ostra halucynoza alkoholowa, która objawia się przede wszystkim omamami słuchowymi. Chorzy słyszą głosy o treściach często przerażających jego osobę. Mogą mu grozić, wulgarnie się wyrażać, a także spiskować za jego plecami. Omamom towarzyszą także urojenia prześladowcze (zaburzenia treści myślenia).

Majaczenie alkoholowe wymaga pilnej interwencji medycznej.

Przewlekłe alkoholowe zaburzenia psychotyczne

Czasem w wyniku długotrwałego spożywania alkoholu rozwijają się psychozy, które mogą trwać miesiącami, a często latami. Do przewlekłych zaburzeń psychotycznych zaliczamy:

  • halucynozę alkoholową,
  • paranoję alkoholową.

Przewlekła halucynoza alkoholowa przebiega najczęściej pod postacią omamów słuchowych (głosów), które rozmawiają o chorym w trzeciej osobie. Często krytykują go i wypowiadają się negatywnie na jego temat. Głosy mogą także doprowadzić chorego do urojeń prześladowczych.

Paranoja alkoholowa (inaczej alkoholowy zespół Otella lub alkoholowy obłęd zazdrości) obejmuje urojenia zdrady małżeńskiej połączone z agresją, które często okazują się absurdalne. Chory opisuje zarzuty niewiary współmałżonka, któremu towarzyszy podejrzliwość, śledzenie tej osoby, kontrolowanie torebek, bielizny itd. Wraz z urojeniami współwystępują zachowania agresywne, które mają na celu wymuszenie przyznania się do winy osoby podejrzanej o zdradę.

Zespół amnestyczny

Alkoholowy zespół amnestyczny (zespół Korsakowa) ma związek z organicznym uszkodzeniem mózgu spowodowanym alkoholem. W tej chorobie dominują najczęściej zaburzenia pamięci świeżej z nieprawidłowym, fałszywym wypełnianiem luk pamięci, tzw. konfabulacje. Chorzy okres pokryty niepamięcią uzupełniają sytuacjami, które w rzeczywistości nie miały miejsca.

Encefalopatia i otępienie alkoholowe stanowią ciężkie zaburzenia psychiczne związane z wieloletnim piciem alkoholu. W obrazie tych schorzeń dominują zmiany osobowości pod postacią rozwlekłości, gubienia wątków podczas rozmowy, impulsywności, agresywności, zmian nastroju, a także niestosowania się do ogólnie przyjętych norm społecznych. Otępienie alkoholowe z kolei obejmuje dodatkowo istotne obniżenie intelektu.

Alkohol i zmiany w psychice – można temu zapobiec?

Zarówno długotrwałe, jak i krótkie, intensywne spożywanie alkoholu wywołuje zmiany w psychice człowieka. W zależności od czasu trwania picia może dochodzić do zmian czynnościowych lub organicznych w mózgu, a te z kolei bardzo słabo poddają się leczeniu. Tylko zaprzestanie nadużywania alkoholu może zatrzymać proces degeneracji układu nerwowego. Należy jednak pamiętać, że zarówno nagłe odstawienie alkoholu, jak i duża redukcja spożywanej dawki może wywołać abstynencyjny zespół alkoholowy (AZA). Dlatego tak ważna jest wczesna interwencja medyczna i specjalistyczna opieka psychoterapeutyczna chorego z zespołem zależności alkoholowej (ZZA), aby ograniczyć występujące u niego zaburzenia psychiczne.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.5


Może cię

Jak postępować z alkoholikiem?

Alkoholizm to zaburzenie psychiczne i zaburzenie zachowania polegające na utracie kontroli nad ilością spożywanego alkoholu. ...

Dlaczego trudno rzucić palenie?

Nie każda próba rzucenia palenia kończy się sukcesem. Trudność w zerwaniu z nałogiem wynika z ...

Leczenie alkoholizmu

Problem nadmiernego spożywania alkoholu jest powszechny wśród społeczeństwa. Dane statystyczne mówią o ponad 800 tysiącach ...

Choroba alkoholowa

Choroba alkoholowa (czyli alkoholizm, uzależnienie od alkoholu, zespół zależności alkoholowej) to niezwykle istotny problem społeczny ...

Metoda awersyjna na rzucenie palenia

Zgodnie z teorią behawioralną palenie papierosów jest zachowaniem wyuczonym. Aby je pokonać, niezbędna jest zmiana ...

Palenie wśród nastolatków – jakie są skutki w okresie dojrzewania?

Skutki palenia u nastolatków nie ograniczają się jedynie do znacznie większego ryzyka uzależniania od nikotyny ...

Nadużywanie alkoholu

Nadużywanie alkoholu prowadzi do uzależnienia, czyli alkoholizmu. Regularne picie wyniszcza inne układy poza nerwowym. Skutki ...

Jak szybko rzucić palenie?

Nawet najsilniejsza motywacja do rzucenia palenia może okazać się niewystarczająca w starciu z silnym uzależnieniem ...

Jak działa alkohol?

Alkohol jest depresantem, co oznacza, że jest substancją psychoaktywną, spowalniającą funkcje układu nerwowego. W tym ...

Alkoreksja – co to jest, na czym polega, jakie są przyczyny i skutki, jak wygląda leczenie?

Alkoreksja (drunkoreksja) to niezaklasyfikowana jak dotąd choroba (EDNOS), która polega na rezygnacji z pełnowartościowych posiłków ...

Czy e-papieros to dobry sposób na rzucanie palenia?

Czy elektroniczny papieros pomaga w rzuceniu palenia? Niezależnie od czasu trwania nałogu nikotynowego, u każdego ...

Alkohol a choroby serca i naczyń

Uzależnienie od alkoholu ma negatywny wpływ na większość narządów człowieka, najczęściej powoduje schorzenia trzustki, wątroby ...

Komentarze (0)