Uzależnienie od tytoniu

W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Zaburzeń Psychicznych uzależnienie od tytoniu jest wymienione obok innych, spowodowanych używaniem substancji psychoaktywnych chorób i zaburzeń psychicznych – jest zaliczone do jednej kategorii m.in. z uzależnieniem od alkoholu, heroiny czy kokainy.

Uzależnienie od tytoniu jako choroba

Jest to o tyle zastanawiające, że tytoń w powszechnym rozumieniu raczej nie jest uznawany za narkotyk – być może dlatego, że jest legalnie dostępny i pomimo pewnych zmian, jakie zaszły na przestrzeni ostatnich lat, nadal istnieje dość duże społeczne przyzwolenie na jego używanie.

Jednak z medycznego punktu widzenia uzależnienie od tytoniu niczym nie różni się od innych uznawanych za bardzo niebezpieczne uzależnień, a poważne następstwa zdrowotne palenia papierosów wydają się powszechnie znane. Podobnie jak w przypadku innych uzależnień, uzależnienie od tytoniu jest chorobą przewlekłą i nawracającą.

Objawy uzależnienia od tytoniu

Tytoń jest substancją psychoaktywną, to znaczy taką, której używanie zmienia stan psychiczny człowieka: nastrój, postrzeganie wydarzeń i sytuacji oraz reagowanie na nie. Do objawów uzależnienia od tytoniu należą:

  • odczuwanie przyjemności w związku z wypaleniem papierosa – jest to jednak przyjemność dość przewrotna; pobudzenie receptorów nikotynowych w mózgu powoduje chwilowe ożywienie i koncentrację, problem w tym, że człowiek uzależniony od tytoniu musi wypalić papierosa, żeby osiągnąć poziom koncentracji, który dla osób niepalących jest zwykłym, codziennym stanem umysłu,
  • tolerancja – wraz z upływem czasu i ilością wypalonych papierosów zwiększa się ilość receptorów nikotynowych w mózgu; dla uzyskania pożądanego efektu konieczne staje się przyjmowanie coraz większych dawek nikotyny – wypalanie większej ilości tytoniu.

Objawy abstynencje, czyli głód nikotynowy, to objawy związane ze zmniejszeniem dostarczonej do mózgu nikotyny. Mogą pojawić się już w kilka godzin od wypalenia ostatniego papierosa. Należą do nich:

  • zaburzenia snu,
  • nudności,
  • bóle głowy,
  • zwiększenie apetytu,
  • drażliwość,
  • niepokój,
  • zaburzenia koncentracji,
  • drżenie rąk,
  • przyspieszona akcja serca.

Objawy głodu nikotynowego zmniejszają się albo ustępują po przyjęciu kolejnej dawki dymu tytoniowego. W ten sposób wytwarza się mechanizm błędnego koła. O ile na początku wypalenie papierosa mogło służyć tak czy inaczej rozumianemu osiągnięciu lepszego niż wyjściowy stanu psychicznego, to po pewnym czasie nie chodzi o to, żeby poczuć się lepiej, lecz o to, by uniknąć czucia się źle – wypalanie kolejnych papierosów zaczyna służyć usuwaniu nieprzyjemności związanej z odczuwaniem objawów abstynencyjnych.

Używanie substancji psychoaktywnej dłużej i częściej, niż to było planowane, również jest cechą uzależnienia – większość palaczy wielokrotnie postanawiało albo obiecywało sobie, że rzuci palenie, jednak nie znajduje to zazwyczaj pokrycia w rzeczywistym podjęciu decyzji albo możliwości wytrwania w swoim postanowieniu. Nieudane próby odstawienia albo zmniejszenia ilości wypalanych papierosów są kolejnym kryterium diagnozowania uzależnienia.

Uzależnienie od nikotyny zmusza do podejmowania nieracjonalnych działań i decyzji – pomimo wiedzy o złych konsekwencjach zdrowotnych i finansowych człowiek uzależniony od tytoniu dalej pali. Siła nałogu jest większa niż zdrowy rozsądek, a nawet instynkt samozachowawczy – palacze papierosów często dalej palą pomimo rozpoznanej choroby wieńcowej albo astmy.

Przyczyny uzależnienia od tytoniu

Ludzie sięgają po papierosy z powodów psychologicznych, związanych z ich osobowością i społecznych. Czasami chodzi o przynależność do grupy i sposób na nawiązywanie kontaktów, ekstrawertycy poszukują stymulacji, a introwertycy dzięki paleniu papierosów zmniejszają napięcie i niepokój. Jednak pomimo licznych przeprowadzonych w tej sprawie badań nie określono jednak jakichś szczególnych cech osobowości, odróżniających palaczy od ludzi, którzy nigdy nie uzależnili się od tytoniu.

Zawarta w dymie tytoniowym nikotyna stymuluje receptory w mózgu, na zawsze zmieniając funkcje układu nerwowego. Zmiany na poziomie biologicznym dotyczą funkcji receptorów w mózgu, z pewnością receptora nikotynowego, którego pobudzanie może być związane z uzyskiwaniem stanu ożywienia i lepszej koncentracji, jak i prawdopodobnie receptora dopaminowego (dopamina jest neuroprzekaźnikiem – substancją obecną w mózgu, od której zależy między innymi nastrój, myślenie i odczuwanie przyjemności), zlokalizowanego w tak zwanym układzie nagrody. Mówiąc na skróty, z punktu widzenia mózgu palacza wypalenie papierosa to ogromna gratyfikacja.

Z pewnością jedną z najbardziej istotnych przyczyn uzależnienia od papierosów jest konieczność usuwania nieprzyjemnych objawów abstynencyjnych kolejnymi dawkami nikotyny. O ile przed rozpoczęciem palenia papierosów stan psychiczny był raz lepszy, raz gorszy, w zależności od różnych czynników związanych z codziennym życiem, to u nałogowego palacza stan psychiczny pozostaje w ścisłym związku z kolejnymi dawkami nikotyny.

Skutki zdrowotne uzależnienia od dymu tytoniowego

Powszechnie wiadomo, że konsekwencje palenia papierosów są bardzo niebezpieczne dla zdrowia. Z pewnością skróceniu ulega czas życia, różne źródła podają, że od ośmiu do czternastu lat; tak czy inaczej jest to dużo.

Szkody powodowane paleniem papierosów dotyczą:

  • układu krążenia – nikotyna powoduje wzrost ciśnienia krwi i przyspieszenie akcji serca, z tego powodu mięsień sercowy zaczyna zużywać więcej tlenu. Jednak zawarty w dymie papierosowym tlenek węgla powoduje, że krwinki czerwone transportują mniej niezbędnego do życia tlenu – przy większym zapotrzebowaniu jego dostępność jest mniejsza; to właśnie staje się przyczyną choroby wieńcowej i niestety również zawału serca,
  • znacznie większego ryzyka występowania nowotworów, szczególnie złośliwych nowotworów płuc, gardła, krtani,
  • rozwijającej się niewydolności płuc – u palaczy bardzo często dochodzi do przewlekłej obturacyjnej choroby płuc i do rozedmy.

Leczenie uzależnienia od tytoniu

W leczeniu uzależnienia od nikotyny wykorzystuje się metody biologiczne – leki oraz metody psychologiczne – psychoterapię.

Leki stosowane w leczeniu uzależnienia od tytoniu znoszą objawy głodu nikotynowego. Dla wielu palaczy papierosów jest to konieczne, jeżeli plan rzucenia palenia ma się powieść. Do leków tych należą działające na receptor nikotynowy cytyzyna i wareniklina oraz działający na receptory dopaminowe bupropion.

Psychoterapia oferowana osobom uzależnionym od tytoniu dotyczy przede wszystkim zmiany związanych z paleniem nawyków i wypracowania umiejętności radzenia sobie z przyszłymi nawrotami – z przewidywaną chęcią zapalenia, która zapewne jeszcze niejeden raz pojawi się w życiu nałogowego palacza.

Podstawowe elementy psychoterapii dla osób uzależnionych od tytoniu to:

  • edukacja – dostarczenie wiedzy o mechanizmach uzależnienia,
  • budowanie motywacji – bilans plusów i minusów palenia papierosów,
  • nauka radzenia sobie z objawami głodu nikotynowego,
  • zmiana nawyków, związanych z odruchowym sięganiem po papierosa albo wynikających z kojarzenia pewnych miejsc i sytuacji z paleniem,
  • rozpoznawanie objawów zbliżającego się nawrotu i wypracowanie sposobów na unikniecie powrotu do palenia.
Opublikowano: ; aktualizacja: 30.03.2017

Oceń:
4.6


Może cię

Jakie są skutki palenia dla kobiet? Czy palenie jest bardziej niebezpieczne dla kobiet?

Palenie papierosów jest bardzo szkodliwym nałogiem, który negatywnie wpływa na zdrowie, płodność i urodę kobiety. ...

Uzależnienie od nikotyny – jak leczyć nikotynizm?

Nikotyna należy do jednej z najsilniejszych substancji psychoaktywnych. Uzależnia bardzo mocno, a co najważniejsze, bardzo ...

Leczenie uzależnień

W leczeniu uzależnień najważniejsze są oddziaływania psychologiczne – szeroko rozumiana psychoterapia, treningi umiejętności społecznych, eliminacja ...

Dziecko a alkohol i narkotyki

Duża część młodych ludzi w okresie dorastania eksperymentuje z substancjami psychoaktywnymi. Narkotyki i dopalacze, a ...

Wideo – Uzależnienia

Uzależnienia bardzo często na pierwszą myśl przywodzą alkohol bądź narkotyki. Mogą one jednak dotyczyć również ...

Objawy zatrucia nikotyną – czy paląc papierosy można się zatruć?

Palenie papierosów to nie tylko niezwykle silny i trudny do zwalczenia nałóg, ale także przyczyna ...

Co to jest cytyzyna?

Rzucanie palenia staje się modne. Dziś nie zastanawiamy się już, czy to zrobić, ale jak ...

Desmoxan – działanie, ulotka, skład, dawkowanie, szkodliwość, opinie, cena

Desmoxan to lek na rzucenie palenia z cytyzyną. Dzięki wspomnianej substancji skutecznie pomaga zwalczać głód ...

DDA (dorosłe dzieci alkoholików) – objawy, cechy, test, leczenie, jak pomóc

Alkoholizm to bardzo poważne uzależnienie, które według szacunków może dotyczyć nawet 4,5% Polaków powyżej 15. ...

Wideo – Leczenie uzależnień

O uzależnieniach można powiedzieć, że są to choroby przewlekłe, postępujące oraz śmiertelne. Brzmi to bardzo ...

Leczenie alkoholizmu

Problem nadmiernego spożywania alkoholu jest powszechny wśród społeczeństwa. Dane statystyczne mówią o ponad 800 tysiącach ...

Kaszel palacza

Kaszel jest odruchem obronnym. Jego zadaniem jest ochrona dróg oddechowych przed czynnikami szkodliwymi i drażniącymi. ...

Komentarze (0)