Jak rozwija się uzależnienie?

Uzależnienie to złożony zespół różnych zjawisk zachodzących w ciele i psychice człowieka. Dotyczy zjawisk fizjologicznych (czyli biologicznych funkcji organizmu), behawioralnych (czyli zachowań) oraz poznawczych (czyli sposobu myślenia).

Jak dochodzi do rozwoju uzależnienia?

Uzależnienie to złożony zespół różnych zjawisk zachodzących w ciele i psychice człowieka. Dotyczy zjawisk fizjologicznych (czyli biologicznych funkcji organizmu), behawioralnych (czyli zachowań) i poznawczych (czyli sposobu myślenia), dla których wspólnym mianownikiem jest to, że przyjmowanie substancji psychoaktywnej jest ważniejsze niż cokolwiek innego, niezależnie od tego, jak wielką miało wcześniej dla danego człowieka wartość.

Substancja psychoaktywna to substancja, która wpływa bezpośrednio na mózg i powoduje zmiany nastroju, spostrzegania, myślenia, motywacji, odczuwania, emocji, innymi słowy – wszystkiego, co składa się na całokształt nazywany ludzką psychiką.

Nałogowa regulacja uczuć to nieprawidłowy proces psychologiczny, który jest jednym z podstawowych zjawisk w powstawaniu i utrwalaniu się uzależnień. W przypadku niektórych substancji psychoaktywnych proces ten ma również podłoże biologiczne.

Dlaczego ludzie się uzależniają?

Zdrowy rozsądek podpowiada, że ludzie nie powinni się uzależniać. Utrata wszystkiego: zdrowia, rodziny, pracy i ludzkiej godności wydają się niewarte chwilowej przyjemności związanej z użyciem substancji psychoaktywnej. Prawdopodobnie jednak wszyscy znamy kogoś, kto nałogowo pali tytoń i większość z nas zna przynajmniej jedną smutną historię, w której głównym czarnym bohaterem był alkohol.

Nadal jest w tej sprawie więcej znaków zapytania niż jednoznacznych odpowiedzi. Jak zwykle w takich nie do końca wyjaśnionych sytuacjach pod uwagę bierze się zarówno przyczyny leżące po stronie osoby, u której doszło do powstania uzależnienia, jak i cechy uzależniającej substancji. Z pewnością jedno i drugie ma znaczenie.

Co w takim razie wiadomo o czynnikach leżących po stronie człowieka, który się uzależnił albo któremu uzależnienie grozi? Nadal niewiele.

Badano związek pewnych cech osobowości z ryzykiem rozwoju uzależnienia, jednak nie uzyskano jednoznacznych wyników. Wygląda na to, ze ludzie z bardzo różnymi cechami osobowości mogą być w podobny sposób narażeni na uzależnienie. Być może przyczyną tego jest wspólny dla wszystkich substancji psychoaktywnych cel ich używania. Człowiek nieśmiały potrzebuje dodać sobie odwagi, a zbyt impulsywny chce się uspokoić. Introwertyk w narkotyku będzie poszukiwał większej otwartości na ludzi i śmiałości, a ekstrawertyk będzie chciał się jeszcze lepiej bawić i chętnie weźmie udział we wspólnym narkotykowym doświadczeniu.

Do powstawania uzależnień przyczyniają się prawdopodobnie pewne czynniki genetyczne, nadal nie wiadomo dokładnie jakie, ale badania losów bliźniąt i dzieci adoptowanych wykazały, że czynnik genetyczny ma znaczenie. Okazało się, że dzieci uzależnionych rodziców, adoptowane przez rodziny, w których nie było osób uzależnionych, popadały w nałóg częściej, natomiast dzieci adoptowane do rodzin, w których rodzice adopcyjni byli uzależnieni, niekoniecznie same stawały się osobami uzależnionymi w swoim dorosłym życiu.

Badania te udowodniły, po pierwsze, istnienie jakiegoś czynnika genetycznego, który sprzyja uzależnieniom, po drugie wykazały przewagę cech uwarunkowanych biologicznie nad sposobem wychowania. Oczywiście nie oznacza to, że wzorce wyniesione z domu rodzinnego nie mają znaczenia. Dziecko wychowane w tak zwanym alkoholowym domu jest obciążone dużo większym ryzykiem uzależnienia niż jego rówieśnicy. Zazwyczaj jest to współudział genów i wpływów najbliższego otoczenia.

Uzależnienie a substancja psychoaktywna

Nieco więcej można powiedzieć o cechach uzależniających substancji psychoaktywnych:

  • działają na organizm człowieka, na komórki i zachodzące w nich procesy fizjologiczne,
  • wszystkie substancje psychoaktywne wywierają wpływ na komórki układu nerwowego – mózgu,
  • wchodzą w interakcje z naturalnymi neuroprzekaźnikami albo z receptorami reagującymi na naturalne dla człowieka neuroprzekaźniki (neuroprzekaźniki to substancje chemiczne wytwarzane w organizmie człowieka, których funkcją jest regulowanie wszystkich procesów zachodzących w układzie nerwowym, poczynając od podstawowych popędów, takich jak głód i pragnienie, a kończąc na skomplikowanych działaniach, abstrakcyjnym i twórczym myśleniu czy zjawiskach tak złożonych, jak zdolność do empatii),
  • doprowadzają do zmiany nastroju, spostrzegania i zachowania,
  • efekt działania substancji psychoaktywnej jest odczuwany jako przyjemny, dlatego dalsze zażywanie substancji jest często pożądane i na początku powstawania uzależnienia wydaje się być aktem własnej woli.

Nałogowa regulacja uczuć

Z używaniem substancji psychoaktywnych związane jest zjawisko powstawania tolerancji. W skrócie można opisać je jako potrzebę zwiększania dawki substancji dla uzyskania oczekiwanego efektu. Innymi słowy, chęć zażywania substancji coraz częściej i w coraz większych ilościach nasila się wraz z upływem czasu. Wynika to z trzech powodów:

  • efekt użycia substancji psychoaktywnej jest przyjemny (cokolwiek to znaczy: jedna z hipotez tłumaczących powstawanie uzależnień mówi o próbach „samoleczenia” u ludzi, którym być może brakuje jakiegoś neuroprzekaźnika. Oznaczałoby to, że substancja psychoaktywna usuwa albo łagodzi to, co na co dzień jest nieprzyjemne. Z drugiej strony uzależniają się również osoby, o których nie można powiedzieć, że wcześniej czuły się źle, wręcz przeciwnie, wszystko w ich życiu było w jak najlepszym porządku, a dopiero eksperymentowanie z narkotykami albo alkoholem doprowadziło do uzależnienia i cierpienia),
  • z używaniem substancji psychoaktywnych jest związane zjawisko tolerancji afektywnej. Ta sama substancja przyjęta w tej samej co wcześniej dawce traci swoją moc, natomiast potrzeba uzyskania przyjemnego stanu pozostaje bez zmian albo narasta. Z tego powodu wraz z rozwojem uzależnienia ludzie sięgają po coraz większe dawki narkotyku, jest to mechanizm błędnego koła,
  • skoro stan po zażyciu substancji był przyjemny, to sytuacja, kiedy substancji zaczyna brakować, jest odczuwana jako nieprzyjemna i tym większa jest chęć jej uniknięcia. Niektóre substancje, na przykład alkohol, nikotyna i heroina, wywołują to zjawisko na poziomie biologicznym. Z innymi substancjami, ich przedstawicielem może być na przykład marihuana, związane są przede wszystkim zjawiska psychologiczne.

Uzależnienie a przymus

Wraz z upływem czasu poszukiwanie kolejnego przyjemnego odczucia zamienia się w przymus uwarunkowany koniecznością pozbywania się uczuć nieprzyjemnych, wynikających z braku substancji. Klasycznym przykładem jest picie na kaca albo konieczność zapalenia kolejnego papierosa – u nałogowego palacza nie chodzi o to, żeby poczuć się dobrze. Odwrotnie, kiedy spada stężenie nikotyny w organizmie, samopoczucie robi się złe i nadrzędna jest potrzeba pozbycia się tego nieprzyjemnego stanu.

W ten sposób życie uzależnionego człowieka staje się coraz bardziej wypełnione stanami bezpośrednio związanymi z używaną substancją: albo jest nieprzyjemnie, bo narkotyku brakuje, albo jest chwilowo przyjemnie, bo właśnie został zażyty. To właśnie nazywa się nałogową regulacją uczuć. O ile wcześniej procesy psychologiczne człowieka były regulowane jego własnymi neuroprzekaźnikami (co w codziennym doświadczeniu oznacza, że człowiek ten w miarę dobrze i normalnie na co dzień sobie radził), to u osoby uzależnionej wszystko, co składa się na pojęcie „życie”, staje się zależne od pochodzącej z zewnątrz substancji psychoaktywnej, a wcześniejsze umiejętności stopniowo są tracone.

Nałóg wypełnia stopniowo całe życie, które staje się podporządkowane zdobywaniu substancji, jej używaniu, byciu pod wpływem albo dochodzeniu do siebie po użyciu i tak w kółko. W tym momencie można zapytać, czy utrzymanie abstynencji pozwala wyjść z nałogu. Niestety, nie jest to takie proste. Po pierwsze, samo utrzymanie abstynencji jest dla większości ludzi bardzo trudne. Po drugie, dochodzenie do siebie zajmuje bardzo długi czas. Po trzecie, pewne skojarzenia i zjawiska związane z uzależnieniem są trwałe – pozostają na zawsze. Z tego powodu nie można przestać być alkoholikiem albo narkomanem. Jest to stan przewlekły i nieuleczalny. Jedyną możliwością jest nieustające powstrzymywanie się od sięgania po substancję, która uzależniła (jak i po inne – człowiek uzależniony od heroiny, który zaczyna pić alkohol, jest nadal tak samo czynnie uzależniony jak wcześniej, tyle że zmienił substancję psychoaktywną). Jedyne rozsądne rozwiązanie to po prostu nie zaczynać.

Opublikowano: ; aktualizacja: 30.03.2017

Oceń:
4.3


Może cię

Wideo – Uzależnienia

Uzależnienia bardzo często na pierwszą myśl przywodzą alkohol bądź narkotyki. Mogą one jednak dotyczyć również ...

Cytyzyna (cytisinum) a rzucenie palenia – jak działa i jak stosować?

Leczenie uzależnienia od papierosów i tytoniu polega na zmniejszeniu głodu nikotynowego oraz łagodzeniu objawów odstawienia ...

Amfetamina

Amfetamina jest narkotykiem psychostymulującym, to znaczy takim, którego działanie polega na pobudzaniu ośrodkowego układu nerwowego. ...

Uzależnienie od leków uspokajających i nasennych

Uzależnienie od leków należy podejrzewać wtedy, gdy danej osobie zaczyna się wydawać, że bez „swojego” ...

Lekomania – przyczyny, objawy, skutki, leczenie

Lekomania polega na przyjmowaniu przez osobę uzależnioną nadmiernych ilości środków leczniczych. Przyczyn lekozależności może być ...

Uzależnienie od pornografii

Uzależnienie od pornografii to temat, coraz bardziej popularny. Nic dziwnego – ze wszystkich stron docierają ...

Uzależnienie od jedzenia, czyli kompulsywne objadanie się – przyczyny, objawy, skutki

Wiele osób podejmujących próby odchudzania miewa problemy z konsekwentnym stosowaniem ograniczeń żywieniowych. Trudności w kontrolowaniu ...

Objawy zatrucia nikotyną – czy paląc papierosy można się zatruć?

Palenie papierosów to nie tylko niezwykle silny i trudny do zwalczenia nałóg, ale także przyczyna ...

Dziecko a alkohol i narkotyki

Duża część młodych ludzi w okresie dorastania eksperymentuje z substancjami psychoaktywnymi. Narkotyki i dopalacze, a ...

Dlaczego jednoczesne picie alkoholu i palenie tytoniu jest bardzo szkodliwe?

Jednoczesne picie alkoholu i palenie tytoniu znacząco zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów w obrębie jamy ustnej ...

Marihuana jako lek – marihuana lecznicza

Marihuana jest szeroko znana jako narkotyk, natomiast same konopie mają wiele różnych zastosowań. Coraz częściej ...

Uzależnienie od seksu

Uzależnieni od seksu poszukują niebezpiecznych społecznie zachowań, nawet jeśli mogą one przynieść im i innym ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon