Dlaczego dym tytoniowy szkodzi?

Dym tytoniowy zawiera substancje o działaniu uzależniającym (nikotyna), szkodliwym, upośledzającym utlenowanie komórek (tlenek węgla), drażniącym (np. amoniak), a także substancje o działaniu promieniotwórczym (np. polon).

Co to jest dym tytoniowy?

Pojęcie dymu tytoniowego to szerokie określenie, uwzględniające nie tylko dym z papierosów, ale także ten z palenia cygar, fajki czy cygaretek. Niezależnie jednak od źródła pochodzenia, z punktu widzenia fizyko-chemicznego jest to aerozol, w którym wyróżnia się fazę gazową oraz cząsteczkową. Powstaje on podczas procesu niecałkowitego spalania tytoniu.

Z uwagi na fakt, iż tytoń charakteryzuje się wysoką temperaturą żarzenia (sięgającą ok. 900ºC), w procesie palenia papierosów dochodzi do wydzielenia znacznych ilości ciepła, co skutkuje licznymi przemianami chemicznymi niemal każdego składnika dymu. Prowadzi to w efekcie do powstania kolejnych, nowych związków chemicznych.

Co decyduje o składzie dymu tytoniowego?

Wyróżnia się kilka czynników wpływających na chemiczny skład dymu tytoniowego. Jako najważniejsze z nich wskazuje się:

  • tytoń użyty jako surowiec. Istotny jest przy tym zastosowany gatunek i jego jakość,
  • stopień wilgotności. Wraz z jej wzrostem zwiększa się co najmniej dwukrotnie ilość emitowanej nikotyny,
  • technika palenia. Częste, szybkie i głębokie zaciąganie się prowadzi do wzrostu temperatury żarzenia, co bezpośrednio przedkłada się na większą emisję substancji chemicznych o szkodliwym działaniu,
  • źródło palonego tytoniu – papieros, fajka czy cygaro. Ocenia się, iż podczas palenia fajki temperatura żarzenia osiąga ok. 600ºC, podczas gdy w trakcie palenia papierosa to niemal 900ºC,
  • zastosowanie filtrów, ustników oraz dodatków chemicznych do tytoniu, czyli aromatów i konserwantów.

Co zawiera dym tytoniowy?

Zbadano, iż dym tytoniowy zawiera ponad 4000 różnych substancji, w tym blisko 40 cechuje się udowodnionym działaniem kancerogennym czyli rakotwórczym. Transformacja tak dużej liczby składników odbywa się poprzez różne procesy, m.in.: utlenianie, redukcję czy hydrolizę. Dym tytoniowy w niemal 85-95% swojej masy składa się z tlenu, dwutlenku węgla i azotu. Z uwagi na swoje działanie na organizm składniki w nim zawarte dzieli się na główne grupy substancji:

  • o działaniu uzależniającym. Taki efekt wywołuje nikotyna, która oddziałuje na wszystkie komórki organizmu. Podnosi ciśnienie tętnicze krwi, prowadzi do przyśpieszenia akcji serca oraz zwężenia naczyń obwodowych, w układzie oddechowym zwiększa częstość oraz głębokość oddechów. W małych dawkach przyśpiesza perystaltykę jelit, a w większych ją spowalnia. Podobnie oddziałuje na komórki układu nerwowego – pobudza w mniejszych ilościach, a w dużych dawkach blokuje proces przewodzeni impulsów nerwowych na skutek trwałego łączenia się z receptorami nikotynowymi,
  • o ogólnym działaniu szkodliwym – np. tlenek węgla (prowadzący do niedotlenienia komórek wskutek tworzenia karboksyhemoglobiny), cyjanowodór (blokujący proces transportu tlenu do komórek),
  • o działaniu rakotwórczym, czyli kancerogennym. Udowodniono taki efekt dla blisko 40 substancji chemicznych zawartych w dymie tytoniowym, m.in. dla benzenu, nikotyny, chlorku winylu, niklu, toluidyny, arsenu, pirenu, dibenzoakrydyny czy naftyloaminy. W dymie tytoniowym obecne są także substancje, które nie prowadzą bezpośrednio do powstania nowotworu, ale inicjują ten proces poprzez aktywację uśpionych ognisk (np. uretan, toluen),
  • o działaniu drażniącym, głównie wywołujące negatywny wpływ na pracę układu oddechowego (poprzez zaburzenie ruchu rzęsek nabłonka wyściełającego drogi oddechowe oraz zwężenie oskrzeli), czyli np. tlenek siarki, amoniak, formaldehyd,
  • o działaniu promieniotwórczym. W dymie tytoniowym stwierdza się bowiem obecność np. ołowiu czy polonu.

Ważny składnik dymu tytoniowego to znajdujące się w jego fazie cząsteczkowej tzw. substancje smoliste. Mianem tym określa się szereg substancji chemicznych o silnym toksycznym wpływie na komórki organizmu, m.in. węglowodory aromatyczne, związki azotu i siarki, aldehydy, kwasy, fenole oraz ich estry.

Jak dzieli się dym tytoniowy?

Dym tytoniowy składa się z dwóch strumieni – głównego oraz bocznego. Cechują się one nieco innym składem chemicznym, a co się z tym wiąże, także odmiennym stopniem toksyczności. Główny strumień dymu tytoniowego prowadzi do głębszej ekspozycji palacza na działanie substancji w nim zawartych, ale jednocześnie jest nieco mniej toksyczny w porównaniu z bocznym strumieniem. Potwierdzono bowiem obecność niektórych związków chemicznych w stężeniach nawet kilkakrotnie wyższych niż w głównym strumieniu. Dotyczy to m.in. tlenku węgla, tlenku azotu, cyjanowodoru, amoniaku czy benzenu. W związku z powyższym warto pamiętać, iż wdychanie dymu tytoniowego (czyli tzw. „palenie bierne”) jest równie szkodliwe dla organizmu jak świadome palenie wyrobów tytoniowych. Od wielu lat systematycznie wzrasta liczba odnotowywanych przypadków chorób odtytoniowych u osób niebędących palaczami.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.8


Może cię

Czy i jak palenie papierosów wpływa na seks?

Większość palaczy ma świadomość niekorzystnego wpływu palenia papierosów na zdrowie. Rzadko dostrzegany jest jednak inny ...

Co to jest cytyzyna?

Rzucanie palenia staje się modne. Dziś nie zastanawiamy się już, czy to zrobić, ale jak ...

Palenie papierosów a nowotwory

Palenie tytoniu, w tym papierosów wywiera niezwykle niekorzystne oddziaływanie na organizm. Przyczynia się do wystąpienia ...

Kaszel palacza

Kaszel jest odruchem obronnym. Jego zadaniem jest ochrona dróg oddechowych przed czynnikami szkodliwymi i drażniącymi. ...

Skutki palenia papierosów

Negatywne skutki palenia papierosów wynikają nie tylko z siły uzależniającej jaką posiada nikotyna, ale także ...

POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc) – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie

POChP, czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc to nieuleczalne schorzenie, w przebiegu którego występują problemy z ...

Palenie papierosów a choroby serca

Palenie papierosów jest jednym z czynników nie tylko zagrażającym zdrowiu, ale nawet życiu. Obecnie znanych ...

Co jest w dymie papierosowym?

Papierosy to jedna z najczęściej stosowanych i powszechnie dostępnych używek. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) informuje, ...

Czy e-papieros uzależnia?

Elektroniczne papierosy traktowane są często jako potencjalnie mniej szkodliwe od tradycyjnych, ponieważ nie wydzielają substancji ...

Palenie a choroby układu oddechowego

Nałóg palenia papierosów należy niewątpliwie do najpoważniejszych wyzwań medycyny w ostatnich latach i jednocześnie jest ...

Przyczyny i rodzaje nowotworów płuc

Bezsprzecznym i głównym sprawcą odpowiedzialnym za rozwój nowotworu płuc jest palenie papierosów. Inne przyczyny to ...

Elektroniczny papieros

Elektroniczne papierosy cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem palaczy, którzy uwierzyli, że można palić i nie truć ...

Komentarze (0)