Alkohol a depresja

Alkohol i depresja występują najczęściej obok siebie. Czasami za stany depresyjne odpowiedzialny jest alkoholizm, innym razem, by zniwelować objawy depresji, pacjenci uzależniają się od alkoholu. Powszechna dostępność sprawia, że jest on najczęstszym środkiem, po który sięga społeczeństwo w celu „samoleczenia” zaburzeń nastroju.

Uzależnienie od alkoholu czy depresja – co jest pierwsze?

Alkohol jest najczęściej używaną substancją psychoaktywną w Europie i Stanach Zjednoczonych. Niejednokrotnie naukowo udowodniono związek zespołu zależności alkoholowej (ZZA) z zaburzeniami psychicznymi pod postacią zespołu depresyjnego. Depresje alkoholowe okazują się w praktyce lekarskiej częstym powikłaniem ZZA.

Problem nadmiernego spożywania alkoholu i reakcji typu depresyjnego można rozpatrywać z dwóch stron. Osoby chorujące na depresję często popadają w nałóg picia, który traktują z reguły jako alternatywną ucieczkę od codziennych kłopotów. Alkohol, pomimo powszechnie znanego poglądu o jego pozytywnym wpływie na nastrój, jest jednak typowym „depresantem”. W przypadku, gdy zespół zależności alkoholowej rozwija się na podłożu wcześniej rozpoznanej depresji, mówimy o tzw. alkoholizmie wtórnym (objawowym).

Inaczej jest w przypadku, gdy zaburzenia nastroju rozwijają się na podłożu zespołu zależności alkoholowej. Według Jellinka wyróżnia się 4 fazy uzależnienia od alkoholu:

  • I stadium: przedalkoholowe (początkowe),
  • II stadium: ostrzegawcze (zwiastunowe),
  • III stadium: krytyczne (ostre),
  • IV stadium: końcowe (przewlekłe).

Na każdym z tych etapów może rozwinąć się tzw. depresja alkoholowa. Czas trwania takiej reakcji depresyjnej nie przekracza zazwyczaj dwóch tygodni, ale czasami może ulec wydłużeniu i sprawiać problem w różnicowaniu z depresją pochodzenia endogennego.
Rozpoznanie alkoholizmu objawowego i depresji alkoholowej sprawia często duży kłopot. Chorzy czasem nie potrafią sprecyzować, który czynnik pojawił się pierwszy w kolejności – alkohol czy depresja. Obie sytuacje wymagają jednak odpowiedniego leczenia farmakologicznego i postępowania psychoterapeutycznego.

Alkoholizm objawowy

Powszechna dostępność alkoholu sprawia, że jest on najczęstszym środkiem, po które sięga społeczeństwo w celu „samoleczenia” zaburzeń nastroju. W tym przypadku zarówno dorośli, jak i młodzież są jednakowo narażeni na możliwość uzależnienia się od niego. Osoby z zaburzeniami afektywnymi (nastroju, emocji, aktywności) popadają w nałóg picia, który „chwilowo” poprawia ich samopoczucie. Z czasem jednak dochodzi do pogarszania się nastroju i w najgorszym wypadku powoduje tendencje samobójcze. Dlatego tak ważne jest, aby chorzy z rozpoznaną depresją byli odpowiednio wcześnie objęci opieką lekarską i psychoterapeutyczną.

Bardzo duży odsetek ludzi, którzy nie są leczeni przeciwdepresyjnie, uzależnia się od alkoholu. Stanowi to ogromny problem, gdyż terapia musi być w tym momencie „podwójna”, tzn. nastawiona zarówno na zaburzenie afektywne, jak i na rozwijający się wtórnie zespół zależności alkoholowej.

Aby móc mówić w ogóle o depresji, muszą zostać spełnione odpowiednie warunki. Kryteria rozpoznania tego typu zaburzeń nastroju są uwzględnione w klasyfikacji ICD-10 (Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych). Podstawowymi opisywanymi objawami depresji są:

  • obniżenie nastroju, z towarzyszącym często osłabieniem w wyrażaniu emocji,
  • utrata zainteresowań lub niemożność cieszenia się życiem i rzeczami, które do tej pory sprawiały przyjemność (anhedonia),
  • poczucie wyczerpania i utraty energii lub zwiększona męczliwość.

Obecność jednego z wyżej wymienionych objawów jest niezbędna do rozpoznania depresji, która może przebiegać dodatkowo z zaburzeniami somatycznymi i/lub psychicznymi pod postacią:

  • zaburzeń snu (np. przerywany, nieefektywny sen),
  • zaburzeń aktywności ruchowej (spowolnienie ruchowe),
  • zaburzeń łaknienia i masy ciała (często zmniejszenie łaknienia i spadek masy ciała),
  • zaburzeń toku myślenia (np. spowolnienie tempa myślenia),
  • zaburzeń treści myślenia (np. urojenia winy, grzeszności, kary),
  • tendencji samobójczych.

Wymagany minimalny czas do stwierdzenia epizodu depresji wynosi 14 dni.

Pacjenci z „podwójnym” rozpoznaniem (tj. depresja z wtórnym ZZA) mają gorszy przebieg choroby i są dodatkowo obciążeni wysokim ryzykiem samobójstwa. Często wśród nich dochodzi do ciężkich zaburzeń w relacjach społeczno-zawodowych. Znacznie trudniej też osiąga się u nich sukces terapeutyczny, ponieważ niechętnie współpracują z lekarzem, a także nie są konsekwentni w regularnym przyjmowaniu leków. Chorzy przyjmują często leki przeciwdepresyjne i w dalszym ciągu spożywają alkohol. Tego typu zachowanie jest bardzo ryzykowne, gdyż powoduje wiele działań niepożądanych, a także zwiększa ryzyko zatrucia i problem lekooporności.

Depresja alkoholowa

Obniżenie nastroju może pojawić się na każdym etapie rozwoju zespołu zależności alkoholowej, a także w przypadkach tzw. picia szkodliwego (sposób picia alkoholu szkodliwie wpływający na zdrowie). Reakcja typu depresyjnego trwa zwykle nie dłużej niż 2-3 tygodnie. Czasem jednak może ulec wydłużeniu i rozwinąć się w tzw. depresję alkoholową.

Problem długotrwałego nadużywania alkoholu często maskuje zaburzenia nastroju i utrudnia w ten sposób ich rozpoznanie, a w konsekwencji opóźnia podjęcie odpowiedniego leczenia. Depresja może pojawić się również w alkoholowym zespole abstynencyjnym (AZA), czyli w momencie nagłego przerwania lub znacznej redukcji ilości spożywanego alkoholu.

Uważa się, że mechanizmy, które odgrywają największą rolę w rozwoju depresji alkoholowej, obejmują bezpośredni toksyczny wpływ samego alkoholu na ośrodkowy układ nerwowy. W czasie jego długotrwałego spożywania dochodzi do zmian w obrębie przekaźnictwa nerwowego, a także zmniejszenia stężenia niektórych witamin (głównie grupy B), odgrywających dużą rolę w prawidłowym funkcjonowaniu mózgu.

Zespół zależności alkoholowej a depresja – rokowanie i leczenie

Depresja może występować jednocześnie z zespołem zależności alkoholowej. Może także pojawić się, zanim rozwinie się uzależnienie lub też towarzyszyć wcześniej obecnemu alkoholizmowi. Zazwyczaj rozpoznanie nie sprawia kłopotu, gdyż chory jest w stanie określić pierwotną przyczynę swojej choroby. Zdecydowana większość pacjentów wskazuje na przemijające zaburzenia o typie depresyjnym, które pojawiają się wtórnie do problemu nadużywania alkoholu.

Każdy pacjent powinien być traktowany indywidualnie i dopiero w oparciu o dokładny wywiad lekarz psychiatra może zaplanować optymalną strategię leczenia, polegającą najczęściej na farmakoterapii (leki przeciwdepresyjne) i postępowaniu psychoterapeutycznym.

Duży wpływ na przebieg terapii ma także udział i zaangażowanie rodziny, a także sama wola podjęcia przez chorego walki z problemem. Nierozpoznanie uzależnienia u pacjenta ze zdiagnozowaną dodatkowo depresją prowadzi do nieskuteczności podjętego leczenia.

Wybór metody postępowania u osób z dominującymi zaburzeniami afektywnymi zależy od ciężkości objawów samej depresji. W łagodnych przypadkach i w okresach remisji wystarcza leczenie farmakologiczne w połączeniu z psychoterapią.

Czasem u niektórych pacjentów w ciężkim stanie psychicznym uzasadnione jest zastosowanie leczenia biologicznego (elektrowstrząsy).

Dopiero kompleksowe podejście do pacjenta, czyli farmakologiczna redukcja zaburzeń nastroju w połączeniu z utrzymaniem abstynencji i systematyczna praca z terapeutą uzależnień, może przynieść ostatecznie korzystne efekty. W każdym przypadku niezbędne jest zachowanie ciągłości leczenia i współpraca chorego z lekarzem psychiatrą oraz praca z terapeutą.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.5


Może cię

Dieta w depresji i zaburzeniach nastroju

Liczne dowody wskazują na to, że pomiędzy sposobem żywienia a aktywnością umysłową i samopoczuciem człowieka ...

Dystymia - przewlekła depresja

Dystymią nazywamy stan przewlekle obniżonego nastroju i napędu. Można powiedzieć, że to stan nieprzerwanej depresji. ...

Choroba Alzheimera a depresja

W przebiegu choroby Alzheimera często diagnozuje się depresję. Objawy depresji w chorobie Alzheimera mogą być ...

Leki przeciwdepresyjne

Leki przeciwdepresyjne stosuje się w przypadku zaburzeń depresyjnych – zarówno w epizodzie depresyjnym, zaburzeniach depresyjnych ...

Leczenie depresji

W leczeniu depresji wykorzystywane są metody biologiczne, przede wszystkim leki przeciwdepresyjne i metody psychologiczne – ...

Depresja – leczenie

Leczenie depresji powinno opierać się na kompleksowej pomocy choremu, która stanowi połączenie metod farmakologicznych z ...

Dieta a ryzyko depresji

Odpowiedni styl życia w tym racjonalne żywienie ma udokumentowany wpływ na nasze samopoczucie. Prawidłowo skomponowany ...

Przyczyny depresji

Depresja stanowi bardzo niejednorodną jednostkę chorobową, zarówno pod względem przyczyn jak i objawów klinicznych. Jest ...

Cholesterol a alkohol

Czy alkohol obniża cholesterol? W licznych badaniach stwierdzono, że bardzo niewielkie ilości przyjmowanego alkoholu mogą ...

Jakie są objawy depresji?

Depresja stanowi bardzo niejednorodną jednostkę chorobową, zarówno pod względem przyczyn jak i objawów klinicznych. Choroba ...

Depresja

Depresja jest dosyć często występującą chorobą oraz powodem, dla którego wielu ludzi zgłasza się do ...

Depresja u mężczyzn

Depresja u mężczyzn jest trudniej wykrywalna. Panowie maskują przed otoczeniem wszelkie trudności czy gorsze samopoczucie. ...

Komentarze (0)