Żółtaczka pokarmowa – objawy, przyczyny, badania, leczenie, rokowanie, powikłania

Żółtaczka pokarmowa to potoczne określenie stosowane w odniesieniu do wirusowego zapalenia wątroby typu A (w skrócie WZW A). Zakażenie następuje drogą pokarmową przez spożycie skażonej żywności, wody lub poprzez kontakt z osobą chorą. Objawy żółtaczki pokarmowej to: dyskomfort w nadbrzuszu, nudności, wymioty, osłabienie i podwyższona bilirubina. Zapobiegać można poprzez stosowanie szczepionki na WZW A.

Żółtaczka pokarmowa WZW A

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) wywoływane jest przez wirusa A z rodziny pikornawirusów wykrywalnych w mikroskopie elektronowym (1973). Materiałem genetycznym jest w tym przypadku pojedyncza nić RNA (kwasu rybonukleinowego) otoczona przez płaszcz białkowy.

Niewielkie rozmiary wirusa sprawiają, że łatwo przenika on przez nabłonek przewodu pokarmowego do naczyń wrotnych wątroby. Namnażanie wirusa, czyli jego replikacja, odbywa się w cytoplazmie komórek wątrobowych (hepatocytów), powodując upośledzenie czynności wątroby, co objawia się dyskomfortem pod prawym łukiem żebrowym oraz żółtaczką.

Do tej pory ryzyko zakażenia żółtaczką pokarmową kojarzone było głównie z wyjazdami do krajów rozwijających się (Afryka, Azja). Jednak w ostatnim czasie niepokojąco wzrasta liczba nowych przypadków zachorowania w Europie, w tym w krajach Unii Europejskiej.

Można zapobiec tej chorobie i jej skutkom. Profilaktyka opiera się o dwa filary – szczepienia i przestrzeganie zasad higieny, co pozwala zapobiec zapaleniu wątroby.

Początkowo w zakażeniu mogą wystąpić objawy typowej infekcji żołądkowej. Drogą przenoszenia wirusa jest przewód pokarmowy, znaczna ilości antygenów znajduje się w stolcu. Zakażenie odbywa się przez kontakt ręka–ręka, kontakt z zanieczyszczonym pokarmem, rzadziej rezerwuarem może być woda.

Wirus, który znajduje się w wątrobie, wywołuje odpowiedź układu odpornościowego przez wytworzenie związków interferonu i swoistych przeciwciał. W badaniu mikroskopowym pobranych fragmentów wątroby w zakażeniu obserwuje się nacieki komórek zapalnych wokół uszkodzonych komórek wątroby.

Czy wirus zapalenia wątroby typu A powoduje raka wątroby? Ostre zapalenie wątroby w przebiegu hepatitis A nie przechodzi w przewlekłe, co wiąże się z brakiem zachorowalności na nowotwory i marskość wątroby w wieloletniej obserwacji.

Żółtaczka pokarmowa – objawy wirusowego zapalenia wątroby typu A

Okres inkubacji (wylęgania) wirusa WZW typu A trwa przeciętnie miesiąc. W tym czasie osoba, która jest źródłem infekcji, pozostaje bezobjawowa. Antygeny wirusa można wówczas wykryć w stolcu, a pierwsze przeciwciała wytwarzane są u gospodarza pod koniec okresu inkubacji.

Objawy żółtaczki pokarmowej są niespecyficzne i można je również wiązać ze zwykłym zatruciem pokarmowym po błędzie żywieniowym. Gdy dochodzi do rozwinięcia się infekcji, pojawić się mogą objawy ze strony przewodu pokarmowego:

  • nudności,
  • wymioty treścią pokarmową,
  • gorączka i dreszcze,
  • dyskomfort w nadbrzuszu środkowym po spożyciu posiłku,
  • osłabienie,
  • utrata apetytu,
  • wodnista biegunka,
  • krew w stolcu (występuje bardzo rzadko),
  • bóle mięśni i stawów (objawy grypopodobne).

WZW A u dziecka ma przebieg skąpoobjawowy lub asymptomatyczny. U starszych dorosłych występuje ryzyko świądu skóry i żółtaczka wątrobowa (stężenie bilirubiny powyżej 2 mg/dl), odbarwienia stolca i ściemnienia moczu. Odbarwianie stolca związane jest z blokadą odpływu żółci do jelita, a ściemnienie moczu wiąże się ze zwiększeniem w nim zawartości urobilinogenu.

Postać bezżółtaczkowa występuje częściej u dzieci. Opisane ostre objawy WZW A utrzymują się kilka dni, po tym czasie do 4–5 tygodni można obserwować podwyższone stężenia aminotransferaz (prób wątrobowych) we krwi.

Żółtaczka pokarmowa – gdzie można się zarazić?

Zapobieganie zakażeniu hepatitis A polega na dokładnym i częstym myciu rąk, unikaniu zbiorowisk ludzkich, spożywaniu pokarmów tylko z pewnych źródeł.

Antygeny wirusa można znaleźć w niesprawdzonych barach i kuchniach w krajach rozwijających się (przykładem może być Afryka Północna i jej kurorty turystyczne w Egipcie i Tunezji oraz kraje Azji południowo-wschodniej – Wietnam, Mjanma, Laos, Tajlandia). Tam ryzyko transmisji jest wysokie.

Pokarmy, które w sposób szczególny zwiększają ryzyko zachorowania na hepatitis A to: owoce morza (np. ostrygi i małże), niektóre pieczywo, mięso niedokładnie poddane obróbce termicznej.

Rzadkie epidemie WZW A występowały po zakażeniu zbiorników wodnych w krajach tropikalnych. Niemniej lokalne epidemie mogą zdarzyć się w każdym miejscu na świecie. W ostatnim czasie wzrasta liczba zdiagnozowanych przypadków na terenie Unii Europejskiej (najwięcej na terenie Słowacji).

Stosowanie swoistej szczepionki było zawsze najskuteczniejszą metodą zapobiegania rozwinięciu się choroby. Warto stosować szczepionkę na żółtaczkę pokarmową w przypadku planowanej podróży do krajów tropikalnych, w których zakażenia HAV są często opisywane (dobrym przykładem jest obecnie Egipt).

Szczepionka na WZW A

Obecnie na rynku dostępne są następujące szczepionki: Avaxim 160 U i Havrix Adult – 1440 jednostek. W aptekach jest też szczepionka na WZW A dla dziecka (Avaxim 80 U, Havrix Junior – 720 jednostek).

Osoby, które chcą zaszczepić się jednocześnie na dwa typy żółtaczki – wszczepienną (typu B) oraz opisywaną typu A, mogą skorzystać ze szczepionki skojarzonej – Twinrix.

Wszystkie preparaty zawierają inaktywowany wirus WZW typu A (HAV), należą do kategorii „nieżywych”. Wszystkie preparaty dostępne są na receptę. Wstępnej kwalifikacji do podania szczepionki może dokonać lekarz rodzinny.

Szczepionka na WZW A obejmuje dwie dawki szczepionki. W przypadku opisanych powyżej preparatów odstęp pomiędzy dwiema dawkami powinien wynieść 6 miesięcy, jednak nie więcej niż 12 miesięcy po podaniu pierwszej.

Zaszczepić się powinny nie tylko osoby wyjeżdżające do egzotycznych krajów. Wykonanie takiego zabiegu zaleca się u zawodowo pracujących przy produkcji i dystrybucji żywności, usuwaniu odpadów komunalnych i płynnych nieczystości oraz przy konserwacji urządzeń służących do tego celu. Należy wspomnieć także o personelu medycznym oraz wojskowych wyjeżdżających na misje zagraniczne.

Ciąża i karmienie piersią nie są przeciwwskazaniem do szczepienia. W ciągu tygodnia po wystąpieniu objawów klinicznych chory nie powinien przygotowywać posiłków dla pozostałych domowników.

Jaka jest cena szczepienia na WZW A? Jedna dawka (ampułkostrzykawka) to koszt około 200 złotych.

Żółtaczka pokarmowa – badania na hepatitis A

Podstawą diagnozy zapalenia wątroby typu A jest dobrze zebrany wywiad u osoby z żółtaczką i świądem skóry, w kierunku odbywanych podróży do 2 miesięcy przed pojawieniem się objawów.

W badaniach dodatkowych z pobranej krwi pacjenta obserwujemy podwyższone wartości bilirubiny i prób wątrobowych. W postaci cholestatycznej (z zastojem żółci) w moczu występuje podwyższone stężenie urobilinogenu.

Wirus może być zbadany na różne sposoby. Najdokładniejsza jest metoda z użyciem mikroskopii elektronowej, ale nie stosujemy jej rutynowo. Aby potwierdzić wirusowe zapalenie wątroby A wystarczy wykonać oznaczenie całkowitego miana przeciwwirusowych przeciwciał anty-HAV w klasie IgM (faza ostra). Przeciwciała IgG świadczą o przebytym zakażeniu i nie mają znaczenia klinicznego.

Przeciwciała anty-HAV total (całkowite) to suma klasy IgG i IgM i są one podwyższone w ostrym i przewlekłym zakażeniu. W diagnostyce uzupełniającej można wykonać USG jamy brzusznej głowicą konweksową 3,5 MHz do wykluczenia zmian guzowatych w miąższu wątroby.

W zakażeniu HAV obserwujemy mierne powiększenie wątroby bez zmian ogniskowych, wzmożony przepływ naczyniowy, możliwe jest również powiększenie śledziony. Oznaczenia antygenów wirusa w kale nie ma znaczenia praktycznego i stosuje się je głównie do badań naukowych.

W różnicowaniu z innymi chorobami czasami potrzebne jest wykonanie profilu wirusologicznego w kierunku wirusa B i C. Chorzy z HAV w początkowym okresie choroby stosują leki przeciwgorączkowe, antybiotyki potencjalnie hepatotoksyczne, które mogą nieco zawyżać wyniki prób wątrobowych.

Ostre wirusowe zapalenie wątroby typu A – leczenie i dieta

W przypadku zakażenia HAV nie ma leczenia przyczynowego, tzn. nie dysponujemy preparatem, który blokuje działanie wirusa. Sama infekcja ma natomiast przebieg samoograniczający się. Zakażenie ostre nigdy nie przechodzi w przewlekłe. Objawy ostre, w tym żółtaczka, utrzymują się od kliku do kilkunastu dni.

W przypadku świądu i zatrzymania żółci w drogach żółciowych można stosować specjalne leki przeciwświądowe, rzadko protezowanie dróg żółciowych.

Podwyższone wyniki prób wątrobowych kilka tygodni po objawach nie dziwią i są czymś akceptowalnym. Powrót do aktywności zawodowej w większości przypadków następuje do pół roku od rozpoznania.

Leczenie jest objawowe i polega na uzupełnianiu płynów, ograniczeniu aktywności fizycznej, unikaniu leków uszkadzających wątrobę. Hospitalizację można zakończyć w 2 tygodnie od pojawienia się objawów. Monitorowanie choroby polega na oznaczeniu prób wątrobowych i czasu krzepnięcia INR. Miarą żółtaczki jest stężenie bilirubiny w surowicy krwi.

Dieta przy WZW A polega na zbilansowanym żywieniu z unikaniem pokarmów smażonych i bogatych w cukry proste. Zapotrzebowanie kaloryczne jest standardowe i obejmuje 2000–2500 kcal. Powrót do diety podstawowej zalecamy po kilku miesiącach od remisji objawów. Należy bezwzględnie unikać alkoholu.

Żółtaczka pokarmowa – rokowanie, powikłania

Rokowanie w wirusowym zapaleniu wątroby jest dobre. Zawsze dochodzi do ustąpienia fazy ostrej. U części chorych przebieg ostry może przebiegać ze znaczną żółtaczką i świądem skóry.

U starszych pacjentów może dojść również do nadostrego przebiegu z ostrą dysfunkcją wątroby i pojawienia się objawów skazy małopłytkowej. Do objawów dołączają się wówczas zmiany neurologiczne związane z obrzękiem mózgu (tzw. encefalopatia wątrobowa).

Przebieg nadostry jest rzadką sytuacją i u chorych po 50. roku życia występuje w 0,2 proc. przypadków. Ostra reakcja zapalna może być również związana z nadmierną odpowiedzią immunologiczną, czego przejawem jest odkładanie się związków antygen–przeciwciało w nerkach, co skutkuje niewydolnością nerek.

W odróżnieniu do wirusowego zapalenia wątroby typu B i C zakażenie HAV nie powoduje zapalenia przewlekłego, a co za tym idzie, nie ma ryzyka raka pierwotnego wątroby i marskości wątroby.

Bibliografia:

  1. Rymer W., Wroczyńska A., Piszko P., Medycyna podróży. 27-letni mężczyzna i 23-letnia kobieta z żółtaczką po powrocie z Egiptu. Internetowe wydanie Medycyny Praktycznej, Kraków 2011.
  2. Maynard J. E., Hepatitis A. Yale J. Biol. Med., 1976, 49, 3: 227–233.
  3. Pegah K. E., Seyed-Moyayed A., Prevention of Hepatitis A Virus infection, Need to vaccinate or not? Int. J. Prevent. Med., 2013, 4, 8: 863–865.
  4. Chironna M. i wsp., Outbreak of Infection with Hepatitis A Virus (HAV) Associated with a Foodhandler and Confirmed by Sequence Analysis Reveals a New HAV Genotype IB Variant. J. Clin. Microbiol., 2004, 42, 6: 2825–2828.
  5. Virella G., Mikrobiologia i choroby zakaźne, Wydanie I polskie pod redakcją Piotra B. Heczko, Urban & Partner, Wrocław 2000.
  6. Szczeklik A., Gajewski P., Interna Szczeklika 2015. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2015.
  7. Zuckerman A. J., Medical microbiology. 4th edition. Chapter 70: Hepatitis Viruses. University of Texas Medical Branch at Galveston, Galveston 1996.
Opublikowano: ; aktualizacja: 06.11.2017

Oceń:
4.7


Może cię

Nudności po jedzeniu – jakie są przyczyny nudności po posiłku?

Nudności po jedzeniu mają wiele potencjalnych przyczyn. Najbardziej charakterystyczną jest ciąża, jednak dolegliwości mogą wynikać ...

Ból pod piersiami – co oznacza ból pod piersią z lewej strony i z prawej strony?

Ból pod piersiami może mieć różne przyczyny i dawać różne objawy. Ten zlokalizowany pod piersią ...

Stłuszczenie wątroby – leczenie i dieta

Stłuszczenie wątroby to stan, który charakteryzuje się gromadzeniem tłuszczu w komórkach wątroby. Leczenie stłuszczenia wątroby ...

Higiena przy hemoroidach

Żylaki odbytu, inaczej hemoroidy, są bardzo popularnym problemem. Oprócz leczenia przeciwbólowego w trakcie ostrych objawów ...

Wodniak pęcherzyka żółciowego – jakie są przyczyny, objawy i leczenie wodniaka

Wodniak pęcherzyka żółciowego to powiększony, zwykle niebolesny pęcherzyk powstający jako powikłanie zapalenia tego narządu. Do ...

Badania przy wirusowym zapaleniu wątroby

Wirusowe zapalenie wątroby to wbrew pozorom nie jedna choroba, chociaż najczęściej mówi się o wirusowym ...

Hepatosplenomegalia – powiększona wątroba i śledziona – przyczyny, objawy, leczenie

Hepatosplenomegalia to termin, który określa jednoczesne powiększenie wątroby i śledziony. Jest to poważny stan wymagający ...

Szczepionka WZW A – jak długo jest ważna, ile kosztuje, gdzie kupić, czy występują skutki uboczne?

Wirusowe zapalenie wątroby typu A występuje na całym świecie. Na żółtaczkę pokarmową, bo również takim ...

Uczulenie na gluten – objawy i leczenie alergii na gluten

Uczulenie na gluten to rodzaj alergii pokarmowej, która może występować zarówno u dzieci, jak i ...

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) to schorzenie, w którym w komórkach wątroby kumuluje się nadmierna ...

Wideo – Przyczyny choroby wrzodowej żołądka

Choroba wrzodowa żołądka jest to schorzenie charakteryzujące się powstawaniem ubytków błony śluzowej żołądka. Najczęściej jest ...

Wideo – Biegunka

Biegunka, według definicji, jest to oddawanie powyżej trzech luźnych stolców na dobę o zwiększonej objętości. ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon