Zapalenie otrzewnej – objawy, przyczyny, rokowania, powikłania

Zapalenie otrzewnej jest ciężkim stanem bezpośrednio zagrażającym życiu. Rozwija się w wyniku przedostania się do jamy otrzewnej bakterii (bakteryjne zapalenie otrzewnej) bądź substancji drażniących tę błonę: żółci, soku trzustkowego, krwi, moczu czy soku żołądkowego (chemiczne zapalenie otrzewnej). Chory wymaga hospitalizacji oraz pilnej interwencji chirurgicznej.

Co to jest otrzewna, jaka jest jej budowa?

Otrzewna to cienka błona surowicza zbudowana z tkanki łącznej włóknistej, wysłanej nabłonkiem, pokrywająca narządy jamy brzusznej (część trzewna) oraz od wewnątrz ścianę jamy brzusznej (część ścienna). U mężczyzn szczelnie pokrywa narządy, natomiast u kobiet posiada połączenie z przestrzenią zewnętrzną przez ujścia jajowodów.

Pomiędzy obiema częściami otrzewnej znajduje się szczelinowata przestrzeń – zawierająca nieznaczną ilość płynu jama otrzewnej. Płyn ten zapobiega uszkodzeniu organów podczas ich wzajemnego przemieszczania się wewnątrz jamy brzusznej. Otrzewna pełni również rolę ochronną – jeśli w jamie brzusznej toczy się proces zapalny, ogranicza jego zasięg, zapobiegając rozprzestrzenieniu się zapalenia na całą jamę brzuszną.

Ze względu na pokrycie narządów otrzewną można wyróżnić ich położenie wewnątrzotrzewnowe i zewnątrzotrzewnowe. Podział ten ma znaczenia dla powstania i szerzenia się zapaleń otrzewnej. Krezka okrężnicy dzieli jamę otrzewnej na dwa piętra.

Unerwienie otrzewnej ściennej jest bardzo obfite, co umożliwia bardzo dokładne wskazanie lokalizacji bólu. Natomiast część trzewna jest unerwiona przez układ wegetatywny, co nie daje możliwości konkretnego wskazania bólu. Objawy zapalenia otrzewnej są dość charakterystyczne – dla doświadczonego lekarza rozpoznanie takie nie stanowi problemu.

Otrzewna jest błoną bardzo aktywną fizjologicznie. Charakteryzuje się dużą odpornością na zakażania, ale w przypadku działania niektórych czynników może dojść do jej zakażenia i zapalenia.

Zapalenie otrzewnej – przyczyny

Zapalenie otrzewnej jest ciężkim powikłaniem wielu chorób toczących się w jamie brzusznej. Przyczyną może być perforacja (przedziurawienie) ściany przewodu pokarmowego i przedostanie się treści do otrzewnej. W przewodzie pokarmowym znajduje się bogata flora bakteryjna, dlatego przedostanie się jej do jałowej jamy otrzewnej spowoduje ostry stan zapalny – mówimy wtedy o tzw. ostrym brzuchu. Może on powstać wskutek perforacji wrzodu żołądka i dwunastnicy, uchyłka okrężnicy (jelita grubego), martwicy jelita czy urazu drążącego jamę brzuszną. Jedną z częściej diagnozowanych przyczyn ostrego brzucha jest także pęknięcie torbieli jajnika.

W niektórych chorobach, pomimo zachowanej ciągłości ściany, bakterie mogą przedostać się przez nią. Dochodzi do tego np. w ostrym zapaleniu wyrostka robaczkowego czy ostrym zapaleniu pęcherzyka żółciowego.

Chemiczne zapalenie otrzewnej rozwija się np. wskutek przedziurawienia pęcherzyka żółciowego w przebiegu zapalenia – dochodzi do żółciowego zapalenia otrzewnej.

Do zakażania może dojść również poprzez przemieszczenie bakterii bez przedziurawienia narządu miąższowego, np. we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, ostrym zapaleniu wyrostka robaczkowego, niedokrwieniu krezki jelita. Rzadziej notuje się zakażenie krwiopochodne, m.in. w przypadku posocznicy.

Zapalenie otrzewnej – rodzaje

Lekarze, ze względu na przyczynę, dokonują podziału zapaleń otrzewnej na:

  • ostre zapalenie otrzewnej,
  • przewlekłe zapalenie otrzewnej.

Ze względu na zajęty obszar możemy wyróżnić:

  • ograniczone zapalenie otrzewnej,
  • rozlane zapalenie otrzewnej.

Ze względu na rodzaj wysięku zapalenie otrzewnej można określić jako: surowicze, włóknikowe, żółciowe, kałowe, ropne.

Jak wygląda ostre zapalenie otrzewnej?

Zapalenie otrzewnej może przebiegać gwałtownie, wówczas objawy zapalenia otrzewnej zaostrzają się z godziny na godzinę, a gdy leczenie nie zostanie podjęte, może nastąpić zgon.

Objawy każdego przypadku rozlanego zapalenia otrzewnej to:

  • znaczny wysięk płynu do jamy otrzewnej – płyn ten może być ropny albo surowiczy, może wytrącać się włóknik, może też być zabarwiony żółcią lub kałem,
  • niedrożność porażenna jelit – wzdęcia jelit, niesłyszalna perystaltyka jelit,
  • wchłanianie toksyn bakteryjnych – do ich wytworzenia dochodzi w zakażonym płynie otrzewnowym i w świetle porażonych pętli jelit.

Przebieg zapalenia otrzewnej może być dwojaki. Gdy siły obronne otrzewnej okazują się niewystarczające do ograniczenia stanu zapalnego, proces rozciąga się na cały narząd – rozwija się tzw. rozlane zapalenie otrzewnej. Natomiast ograniczone zapalenie otrzewnej powstaje, gdy proces chorobowy rozwija się tylko w miejscu zadziałania czynnika wywołującego.

Bez względu na przyczynę zapalenia otrzewnej, obraz choroby jest podobny. Objawy rozlanego zapalenia otrzewnej rozwijają się nagle i są burzliwe.

Objawy zapalenia otrzewnej

Z lekarskiego punktu widzenia, spośród opisanych niżej symptomów, do rozpoznania zapalenia otrzewnej nie jest konieczne rozpoznanie wszystkich objawów. Najczęstsze i typowe objawy to:

  • silny ból brzucha – rozlany ból brzucha, nasilany przez każdy, nawet najmniejszy ruch,
  • gorączka i dreszcze,
  • obrona mięśniowa – w badaniu stwierdza się tak zwany „deskowaty brzuch” – mięśnie brzucha są bardzo napięte, lekarz nie może swobodnie uciskać brzucha,
  • objaw Blumberga,
  • cisza w brzuchu – nie wysłuchuje się perystaltyki, następuje zatrzymanie stolca i gazów,
  • powiększenie obwodu brzucha (późny objaw) spowodowane wzdęciem jelita gazami oraz wysiękiem płynu do jamy otrzewnej,
  • mdłości i wymioty,
  • suchy język – ustanie tworzenia śliny,
  • szybka akcja serca i przyspieszone oddechy,
  • zatrzymanie gazów i stolca,
  • zaostrzone rysy twarzy – pacjent bardzo cierpiący,
  • skąpomocz.

Zapalenie otrzewnej – powikłania

Wyjaśnieniem takiego stanu pacjenta jest kilka różnych mechanizmów. W wyniku stanu zapalnego w jamie otrzewnej gromadzi się duża ilość płynu – z tego wynika powiększenie obwodu brzucha. Płyn ten jest przesączany z krwi, dlatego też finalnie zmniejsza się objętość krwi krążącej. Główną rolą krwi jest dostarczanie tlenu wszystkim komórkom organizmu.

W warunkach niewystarczającej ilości krwi komórki byłyby niedotlenione. Organizm próbuje zrekompensować tę stratę szybszą pracą serca (a tym samym szybszym krążeniem krwi) oraz częstszymi oddechami (co zwiększa podaż tlenu). Próba zachowania jak największej ilości płynów w naczyniach skutkuje zmniejszoną filtracją nerkową, a w konsekwencji zmniejszoną ilością oddawanego moczu. Równocześnie dochodzi do zahamowania pracy jelit – rezultatem jest zatrzymanie wiatrów i stolca, a zalegająca w przewodzie pokarmowym treść pokarmowa zostaje zwymiotowana.

Jeśli siły obronne otrzewnej są w stanie poradzić sobie z zapaleniem, rozwija się ograniczone zapalenie otrzewnej. Chory potrafi wtedy dokładnie zlokalizować ból, a nasilenie pozostałych objawów jest zdecydowanie mniejsze. Czasem jednak jest to stadium przejściowe przed wystąpieniem rozlanego zapalenia otrzewnej.

Jak rozpoznać zapalenie otrzewnej?

Przeprowadzone przez lekarza badanie kliniczne ma kluczowe znaczenie w rozpoznaniu zapalenia otrzewnej. W praktyce nie zawsze zdarza się, że występują wszystkie wymienione wyżej objawy.

W czasie diagnostyki lekarze wykorzystują tak zwane objawy otrzewnowe. Typowym symptomem w badaniu lekarskim jest tzw. objaw Blumberga, czyli brak bolesności przy powolnym, delikatnym naciskaniu brzucha oraz pojawienie się silnego, ostrego bólu po gwałtownym oderwaniu ręki. Uwagę zwraca również deskowaty brzuch.

Objaw Blumberga to jeden z podstawowych testów wykonywanych w praktyce lekarzy chorób wewnętrznych. Jest prosty do wykonania i daje charakterystyczne objawy.

W przypadkach o niepełnym obrazie klinicznym w postawieniu diagnozy pomocne są badania dodatkowe:

  • badania laboratoryjne – wskaźniki stanu zapalnego: wzrost i wysoka liczba krwinek białych, wysokie CRP,
  • RTG jamy brzusznej – ujawnia cechy wskazujące na pęknięcie przewodu pokarmowego – obecność powietrza w jamie brzusznej,
  • USG, tomografia komputerowa – badania te ujawnią toczące się w brzuchu procesy chorobowe, które mogą powodować zapalenie otrzewnej, np. ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego,
  • punkcja jamy otrzewnej – pobrany płyn poddawany jest ocenie chemicznej i mikrobiologicznej.

Leczenie zapalenia otrzewnej

Ze względu na bezpośrednie zagrożenie życia pacjenta leczenie musi być wdrożone natychmiast. Przed wykonaniem operacji niezbędne jest przetoczenie dużej ilości płynów (nawet powyżej 5 l). Celem jest wypełnienie naczyń i przywrócenie sprawności układu krążenia.

Rozpoczyna się również dożylną antybiotykoterapię. Postępowanie takie ma za zadanie ograniczyć rozprzestrzenianie się zakażenia. Zabieg polega na płukaniu jamy brzusznej oraz chirurgicznym usunięciu przyczyny, która wywołała zapalenie otrzewnej, np. wycięciu wyrostka robaczkowego czy zszyciu przedziurawionego wrzodu żołądka lub dwunastnicy.

Zapalenie otrzewnej – rokowania

Rokowanie w rozlanym zapaleniu otrzewnej zależy od zaawansowania choroby w momencie rozpoczęcia leczenia, wieku chorego oraz chorób towarzyszących. Zagrożenie życia wynika z rozwijającej się sepsy, uszkodzenia nerek, układu krążenia i układu oddechowego. Średnio śmiertelność wynosi ponad 50 proc. Rokowanie w ograniczonym zapaleniu otrzewnej jest znacznie lepsze.

Bibliografia

  • Kulig J., Nowak W., Ostry brzuch. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.
  • Bartlett J. G., Leczenie chorób infekcyjnych. Wydawnictwo Czelej, Lublin 2006.
Opublikowano: ; aktualizacja: 28.01.2019

Oceń:
4.4


Może cię

Ból brzucha w okolicy pępka – jakie przyczyny są możliwe?

Ból brzucha w okolicy pępka to dość częsty objaw. Przyczynami bólu brzucha w okolicy pępka ...

Ostre zapalenie wyrostka robaczkowego

Ostre zapalenie wyrostka robaczkowego jest jednym z najczęstszych powodów operacji brzusznych, wykonywanych na oddziałach chirurgii ...

Ból brzucha u dziecka – co oznacza?

Ból brzucha u dziecka ma bardzo wiele przyczyn. Ból może obejmować cały brzuch, być ostry, ...

Objawy otrzewnowe – co to jest, przyczyny, badanie

Objawy otrzewnowe polegają na odczuwaniu przez chorego bólu brzucha w czasie badania przedmiotowego. Zapalenie otrzewnej ...

Niedrożność jelit – przyczyny, objawy, badania, leczenie, dieta, powikłania

Wyróżnia się czynnościową i mechaniczną niedrożność jelit. W chorobie treść jelitowa nie może swobodnie przedostawać ...

Język geograficzny – przyczyny, objawy i leczenie

Język geograficzny to nazwa łagodnego zapalenia języka (rumień wędrujący języka). Przyczynę języka geograficznego stanowi podłoże ...

Objaw Blumberga – co to jest, co wykrywa, jak się bada?

Objaw Blumberga to tak zwany objaw otrzewnowy. Jest diagnozowany jako dodatni w momencie wystąpienia zapalenia ...

Objaw Rovsinga – na czym polega i jakie są przyczyny?

Objaw Rovsinga to jeden z objawów otrzewnowych, których nie należy lekceważyć. Ból po prawej stronie ...

Ból brzucha u dziecka

Ból brzucha u dziecka jest jednym z najczęściej zgłaszanych objawów. Wymaga on szerokiej diagnostyki różnicowej, ...

Ból podbrzusza u kobiet – przyczyny ginekologiczne

Bóle podbrzusza to częsta dolegliwość na jaką skarżą się kobiety. Podczas stawiania diagnozy wymagana jest ...

Zapalenie przydatków – objawy, przyczyny, badania, leczenie stanu zapalnego

Zapalenie przydatków definiuje się jako stan zapalny jajnika i jajowodów. Objawy w ostrej odmianie choroby ...

Objaw Jaworskiego – dodatni oznacza zapalenie wyrostka robaczkowego

Dodatni objaw Jaworskiego wskazuje na zapalenie wyrostka robaczkowego. To jeden z kilku objawów otrzewnowych wykorzystywanych ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon