Zapalenie jelit

Brak zdjęcia

7 października 2013

Stan zapalny jelita cienkiego może być wywołany szeregiem różnych przyczyn. Objawy, diagnostyka i leczenie zależne są od przyczyny inicjującej zapalenie odcinka jelita, w którym rozwija się proces chorobowy. Zapalenie jelit może wynikać z infekcji bakteryjnej, wirusowej lub pasożytniczej. Inną przyczyną zapaleń mogą być zespoły złego wchłaniania. Zapaleniem o niewyjaśnionej przyczynie jest np. choroba Leśniowskiego-Crohna.

Rodzaje zapaleń jelit

Jelito cienkie to najdłuższa część przewodu pokarmowego, ciągnąca się od żołądka do jelita grubego. Początek, jak i koniec ograniczone są zastawkami, by zapobiec cofaniu się treści pokarmowej do żołądka i z powrotem do jelita cienkiego. Ważne jest właściwe określenie przyczyn danej choroby zapalnej jelit, by wdrożyć właściwe leczenie.

Jelito cienkie możemy podzielić na trzy części (bez wyraźnych granic): dwunastnicę, jelito czcze i jelito kręte. Zapalenie jelita cienkiego może więc dotyczyć każdej z tych części osobno bądź obejmować dwie lub wszystkie jego części. Przyczyn zapalenia jelita cienkiego może być wiele. Możemy je podzielić następująco:

  • zakaźne zapalenia jelit o etiologii bakteryjnej, wirusowej, pasożytniczej;
  • tzw. zespoły złego wchłaniania, spowodowane zaburzeniami trawienia pokarmów i wchłaniania ich;
  • zapalenie o niewyjaśnionej do końca przyczynie, np. choroba Leśniowskiego-Crohna.

Zakaźne zapalenia jelit

Pierwsza grupę zapaleń jelita cienkiego jest wywołana przez:

  • bakterie – Salmonella, Campylobacter i E. coli,
  • wirusy – rotawirusy,
  • pasożyty – G. lamblia.

Do zakażenia dochodzi najczęściej w wyniku braku higieny rąk bądź spożywanego pokarmu. Drobnoustroje bądź toksyny, które one wydzielają, dostają się do organizmu ze spożywanym pokarmem. Dlatego tak ważne jest dokładne mycie rąk oraz pokarmu przed jego spożyciem.

Szczególną uwagę należy zwracać, gdy osoba ma obniżoną odporność – wtedy szanse na wystąpienie choroby są większe. Są to osoby starsze, dzieci, osoby przyjmujące antybiotyki, chemioterapię oraz kobiety w ciąży.

Wirusy, bakterie i pasożyty mogą powodować zarówno ostre, jak i przewlekłe zapalenie jelit. O ostrym mówimy wtedy, gdy w krótkim czasie dochodzi do wystąpienia gwałtownych objawów, a o przewlekłym, gdy wszystko toczy się wolniej.

Każda z tych grup powoduje zapalenie w nieco odmienny sposób. Wirusy uszkadzają nabłonek powierzchniowy jelita cienkiego i zaburzają funkcje absorpcyjne. Uszkodzony nabłonek nie może w pełni się regenerować, przez co niedojrzały nabłonek (enterocyt) zaczyna wydzielać więcej wody i elektrolitów do światła jelita, powodując biegunkę.

Bakterie mogą powodować zapalenie jelit poprzez swoje toksyny (które pobudzają komórkę jelita do wydzielania, zmieniając jej naturalne funkcjonowanie) lub same przylegając do nabłonka i powodując jego inwazję (co w konsekwencji prowadzi do śmierci komórki). Pasożyty także dokonują inwazji komórki i powodują jej śmierć, sprawiając, że komórka nie pełni już swoich funkcji.

Zespoły złego wchłaniania

Druga grupa przyczyn zapalenia jelit to cały szereg czynników powodujących złe wchłanianie pokarmu. Aby pokarm mógł być prawidłowo wchłonięty, przede wszystkim muszą być odpowiednie enzymy trawiące pokarm w jelicie, a komórka jelita musi prawidłowo działać, by go wchłonąć. Wzrost flory bakteryjnej w jelicie uszkadza komórki, o czym było wspomniane wyżej.

Jeśli chodzi o enzymy, najczęściej mamy do czynienia z nietolerancją laktozy, czyli brakiem laktazy – enzymu, który trawi laktozę obecną w produktach mlecznych.

Najważniejszą jednostką chorobową wśród tej grupy schorzeń jest celiakia, czyli choroba trzewna. W tym wypadku jako przyczynę choroby należy wskazać czynnik immunologiczny. W przebiegu choroby organizm wykazuje zwiększoną wrażliwość na gluten, który jest grupą białek obecnych w nasionach zbóż: pszenicy, życie, jęczmieniu.

Po spożyciu ziaren lub przetworów wyżej wymienionych zbóż i strawieniu ich organizm z racji obecnego w pożywieniu białka (glutenu) uruchamia wszystkie mediatory reakcji zapalnej, prowadząc do zaniku kosmków błony śluzowej jelita cienkiego (zwłaszcza w jego proksymalnej części). Choroba może pojawić się w każdym wieku, jednak najczęściej występuje u dzieci. Stwierdzono również, że nieco częściej występuje u osób z cukrzycą typu 1, autoimmunologiczną chorobą tarczycy, zespołem Downa.

Nieswoiste zapalenia jelit

Ostatnia grupa zapaleń jelit to nieswoiste zapalenia jelita cienkiego, czyli choroby bez jednej konkretnej przyczyny. Składa się na nie szereg czynników. Jej przedstawicielem jest choroba Leśniowskiego-Crohna.

Jest to coraz częściej występująca choroba i jednocześnie ważna jeśli chodzi o diagnostykę i leczenie. Choroba ta dotyczyć może każdego odcinka przewodu pokarmowego, począwszy od jamy ustnej, aż do odbytu. Najczęściej jednak lokalizuje się w jelicie cienkim. Przyczyna najczęściej jest genetyczna i immunologiczna. Wynika ona z mutacji jednego z białek oraz czynników immunologicznych. Chory nie ma wpływu na rozwój choroby – organizm ma predyspozycje do jej rozwoju lub ich nie ma.

W wyniku wspomnianych defektów genetycznych i immunologicznych dochodzi do ciągłego procesu zapalnego w obrębie komórek jelita cienkiego. W rezultacie prowadzi to do zapalenia obejmującego całą grubość ściany jelita, jej zniszczenia, zwłóknienia i w konsekwencji owrzodzenia, zwężenia i tworzenia przetok.

Choroba Leśniowskiego-Crohna może występować także w jelicie grubym, wówczas należy ją różnicować z drugą chorobą należącą do nieswoistych zapaleń jelit, a mianowicie wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego.

Objawy i rozpoznanie

Każda z tych podgrup charakteryzuje się nieco innymi objawami. Choroby jelita cienkiego, zarówno infekcyjne, jak i pasożytnicze najczęściej wywołują:

  • biegunkę, której mogą towarzyszyć:
    • kurczowy ból brzucha,
    • nudności i wymioty,
    • gorączka,
  • objawy odwodnienia: wzmożone pragnienie, suche błony śluzowe, podkrążone oczy, skąpomocz,
  • bolesność uciskową jamy brzusznej.

Rozpoznanie najczęściej ustala się na podstawie wywiadu i objawów. Biegunka najczęściej jest obfita, wodnista, krew w stolcu raczej nie jest obecna.

Zespoły złego wchłaniania (np. celiakia) wywołują szereg objawów ze strony układu pokarmowego, ale nie tylko:

  • układ pokarmowy: przewlekła biegunka, ból brzucha, zmniejszenie masy ciała, nawracające afty jamy ustnej, wymioty, zaparcia;
  • skóra: zapalenie opryszczkowe skóry;
  • układ krwionośny: osłabienie, męczliwość, upośledzenie koncentracji i uwagi, ból i zawroty głowy, bladość skóry i błon śluzowych;
  • układ moczowo-płciowy: opóźnione dojrzewanie płciowe;
  • układ nerwowy: padaczka, migrena, depresja.

Objawami choroby Leśniowskiego-Crohna są:

  • osłabienie,
  • gorączka,
  • zmniejszenie masy ciała (jako objawy nieswoiste).

Pozostałe objawy zapalenia jelit zależą od lokalizacji zmian. Najczęściej zajęty jest końcowy odcinek jelita krętego, a objawy ujawniają się skrycie. Czasem pierwszym objawem jest niedokrwistość i jej wcześniej wymienione objawy, może pojawić się trwająca bardzo długo gorączka o niewyjaśnionej przyczynie. Dominującym objawem jest biegunka i ból brzucha.

Diagnostyka i leczenie

W przypadku pierwszej grupy – zapalenia jelit o etiologii wirusowej, bakteryjnej i zakaźnej rozpoznanie ustala się na podstawie wywiadu. Pomocne może być też badanie mikrobiologiczne stolca, ocena leukocytów w stolcu, laktoferyny w stolcu oraz badanie biochemiczne krwi. Leczenie w tym przypadku polega na nawadnianiu (doustnym lub dożylnym), leczeniu żywieniowym i lekach przeciwbiegunkowych.

Jeśli chodzi o celiakię, to nie ma jednego konkretnego badania, które pozwoliłoby stwierdzić tę chorobę. Wykonuje się biopsję jelita cienkiego oraz oznacza się stężenie IgA we krwi. Badaniami pomocniczymi są badania laboratoryjne wykazujące niedokrwistość z niedoboru żelaza, zmniejszenie stężenia żelaza, kwasu foliowego, wapnia, witaminy D i B12. Poza tym bada się obecność odpowiednich autoprzeciwciał i przeprowadza badania genetyczne na obecność HLA-DQ2 i HLA-DQ8. Podstawą leczenia jest stosowanie przez całe życie diety bezglutenowej, czyli wyeliminowanie z diety produktów zawierających pszenicę, żyto i jęczmień. Wówczas zazwyczaj obserwuje się szybkie ustąpienie objawów. Należy także podawać preparaty żelaza, kwasu foliowego, wapnia.

Jeśli chodzi o chorobę Leśniowskiego-Crohna, rozpoznanie ustala się na podstawie badania endoskopowego, radiologicznego i histologicznego – potwierdzając w pobranym wycinku zmiany zapalne obejmujące całą grubość ściany i mające charakter ziarniniaków.

Dotychczas nie opracowano skutecznego sposobu wyleczenia tej choroby. Leczenie obejmuje głównie leczenie zachowawcze, a mianowicie unikanie czynników, które mogą zaostrzać objawy (np. niesteroidowe leki przeciwzapalne, nadmierny stres, palenie tytoniu). Ponadto uzupełnia się niedobory elektrolitowe, pierwiastków i nawadnianie. Leczenie obejmuje także leki przeciwzapalne i immunosupresyjne.

Podsumowując, zapalenie jelita cienkiego jest rozległym zagadnieniem, które obejmuje szereg różnych jednostek chorobowych. Są one bardzo odmienne, zarówno pod względem objawów, jak i leczenia. Bardzo ważne jest więc właściwe określenie danej choroby zapalnej jelita, by później wdrożyć stosowne leczenie.

Opublikowano: ; aktualizacja: 18.06.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Badanie proktologiczne (per rectum)

Badanie proktologiczne (badanie per rectum), czyli badanie odbytnicy i odbytu, jest wykonywane przez lekarza jako ...

Gluten w diecie dziecka

Wprowadzanie nowych składników do diety dziecka budzi wiele emocji wśród rodziców. Jednym z takich składników ...

Choroba Leśniowskiego-Crohna – dieta

Dieta w chorobie Leśniowskiego-Crohna jest uzależniona od stanu klinicznego pacjenta. Zupełnie inne zalecenia dietetyczne obowiązują ...

Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego

Obecność kamieni żółciowych stwierdza się w Polsce u 15–20% osób, 3 do 4 razy częściej ...

Zaburzenia trawienia i wchłaniania

Zaburzenia trawienia i wchłaniania stanowią relatywnie częsty problem wielu pacjentów. Mówi się o zespole złego ...

Dieta w celiakii

W celiakii długotrwałe nieprzestrzeganie zaleceń żywieniowych lub niesystematyczne leczenie dają obraz tzw. „celiakii zaniedbanej”. Dominują ...

Zapalenie błony naczyniowej a zapalenie jelit

Zapalenie błony naczyniowej może być wynikiem toczącego się w organizmie procesu zapalnego, zlokalizowanego w obrębie ...

Celiakia

Celiakia (choroba trzewna, glutenozależna choroba trzewna) jest przewlekłym jelitowym zespołem złego wchłaniania o podłożu immunologicznym. ...

Dieta a rak jelita grubego

Rak jelita grubego jest drugim wśród najczęściej występujących w Polsce nowotworów – po raku piersi ...

Nieswoiste zapalenie jelit – przyczyny, objawy, leczenie NZJ

Nieswoiste zapalenia jelit to przewlekłe stany zapalne jelit. Dotyczą one dwóch najważniejszych jednostek chorobowych, a ...

Wideo – Wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest chorobą z grupy nieswoistych zapaleń jelit. Charakteryzuje się występowaniem zmian ...

Zapalenie jelita cienkiego – objawy, rodzaje, leczenie, dieta

Zapalenie jelita cienkiego może być wywołane zarówno przyczynami bakteryjnymi, jak i wirusowymi. Do nieswoistych zapaleń ...

Komentarze (0)