Szczelina odbytu – przyczyny, objawy, dieta, leczenie, powikłania

Szczelina odbytu to drobne uszkodzenia i pęknięcia skóry w okolicy odbytu. Jej przyczyną są częste biegunki, uporczywe zaparcia, a także seks analny. Do „pęknięcia” odbytu dochodzi wtedy, gdy przekroczona zostanie możliwość rozciągania jego śluzówki. Leczenie szczeliny obejmuje stosowanie maści i diety z wysoką podażą błonnika. Czasem stosuje się operację, tzw. dywulsję. Powikłania szczeliny odbytu obejmują np. pojawienie się ropnia czy przetoki okołoodbytnicznej.

Szczelina odbytu – co to jest i jakie są przyczyny?

Co to jest szczelina odbytu? Mianem tym określa się podłużny ubytek nabłonka wyściełającego kanał odbytu (anodermy). Zazwyczaj sięga on aż do ujścia zewnętrznego odbytu.

To częsta choroba, która może w znacznym stopniu utrudnić normalne funkcjonowanie. Może mieć ona postać ostrą – wtedy zazwyczaj dochodzi do pękania odbytu przy oddawaniu stolca lub przewlekłą, gdy przy niedokrwieniu ściany jelita szczelina nie goi się w ciągu kilku dni. Leczenie jest głównie zachowawcze.

Na powstanie szczeliny narażone są szczególnie osoby cierpiące na przewlekłe zaparcia, skarżące się na utrudnioną defekację. Szczelina odbytu powstaje częściej u osób uprawiających seks analny.

Dwoma najistotniejszymi przyczynami szczeliny odbytu są: zaburzenia motoryki (zaparcia, uporczywe biegunki, utrudnione oddawanie stolca) i niedokrwienie ściany odbytu.

Do zaburzeń motoryki wpływających na powstanie szczeliny odbytu należą:

  • nadmierny skurcz lub brak relaksacji zwieracza wewnętrznego odbytu,
  • reakcja skurczowa (paradoksalna) zwieraczy podczas parcia,
  • duża aktywność zwieracza wewnętrznego,
  • zaburzenia czucia trzewnego w obrębie bańki odbytnicy.

W takich przypadkach występuje zwiększone ciśnienie spoczynkowe zwieracza wewnętrznego odbytu, co może prowadzić do zaburzenia przepływu krwi przez błonę śluzową oraz jej uszkodzenia. Pęknięcie odbytu jest możliwe, gdy możliwości rozciągnięcia błony śluzowej są przekroczone.

Szczelina odbytu – objawy pęknięcia odbytu

Najczęściej do lekarza zgłaszają się chorzy z przewlekłą szczeliną odbytu, choć objawy ostrej szczeliny odbytu mogą być bardzo nasilone. Najczęstszym, a czasem jedynym objawem jest ból, występujący zwykle przy wypróżnieniu. Mogą wystąpić krwawienia z odbytu, które są bolesne lub występują bez jakichkolwiek dolegliwości. Podczas badania per rectum pacjent może odczuwać przeszywający ból. Niekiedy szczelina odbytu przebiega całkowicie bezobjawowo.

Szczelinie odbytu mogą towarzyszyć hemoroidy. Ważne jest także wykluczenie innych chorób. W tym celu bywa konieczne rozszerzenie diagnostyki o takie badania jak rektoskopia czy sigmoidoskopia oraz wizyta u proktologa.

Szczelina odbytu u dzieci jest najczęstszą przyczyną krwawienia z odbytnicy u małych pacjentów i jedną z częstszych przyczyn u dorosłych. Na wystąpienie szczeliny odbytu narażone są przede wszystkim kobiety podczas porodu, niemowlęta w wyniku zaparć, każdy po trudnej defekacji czy stosunku analnym.

W zapobieganiu powstawania szczeliny w odbycie może pomóc odpowiednia, bogatoresztkowa dieta, unikanie zaparć i natężonego parcia, a także stosowanie lubrykantu podczas seksu analnego.

Szczelina odbytu – leki bez recepty

W przypadku ostrej szczeliny w znacznej większości przypadków wystarczające jest leczenie zachowawcze. Przewlekłe szczeliny odbytu zazwyczaj goją się gorzej, głównie ze względu na niedokrwienie ściany odbytu.

W leczeniu pęknięcia odbytu (śluzówki) stosuje się środki zmiękczające stolec oraz preparaty łagodzące (w czopkach). Przeciwbólowo wystarczające są leki działające miejscowo. Stosuje się leki zmniejszające napięcie zwieracza wewnętrznego. Są to głównie nitrogliceryna i diltiazem. Nitrogliceryna w maści jest bardzo skuteczna w leczeniu szczeliny odbytu. Lek może u niewielkiego odsetka chorych (są to zazwyczaj mężczyźni) powodować jako działanie uboczne bóle głowy. Diltiazem jest stosowany zarówno w postaci doustnej, jak i w żelu i również może dawać dobry efekt leczniczy.

W leczeniu szczeliny odbytu można zastosować również toksynę botulinową (w zastrzykach, na receptę), która zmniejsza napięcie zwieracza wewnętrznego.

Szczelina odbytu – leczenie – operacja

Jak leczyć szczelinę odbytu? Leczenie chirurgiczne konieczne jest tylko w wypadku utrzymującego się krwawienia i/lub dolegliwości bólowych mimo stosowania leczenia zachowawczego. W przeszłości najczęściej stosowanym zabiegiem operacyjnym w przypadku szczeliny była dywulsja odbytu. Jest to prosta, niepozostawiająca rany metoda, po której chory nie wymaga opieki. Niestety może ona powodować nietrzymanie stolca.

Zabieg przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym. Do rozszerzenia odbytu używa się specjalnych kalibrowanych rozszerzadeł. Zazwyczaj pacjent bardzo szybko po zabiegu odczuwa ulgę – zmniejszenie dolegliwości bólowych. Podczas zabiegu czasowo (do około tygodnia) porażone są zwieracze odbytu i może występować wtedy nietrzymanie stolca.

Metoda jest skuteczna i w porównaniu z innymi powoduje mniejsze uszkodzenie tkanek i rzadziej powikłania ze strony rany. Niestety częściej niż po innych metodach występują nawroty choroby. Nieco lepsze wyniki daje tzw. precyzyjna dywulsja zwieraczy odbytu, którą wykonuje się wprowadzając do odbytnicy i esicy specjalny balon i napompowując go przez czas około 5 min. Według badań naukowych aż 95 proc. szczelin odbytu goi się w ciągu 3 miesięcy. Po zastosowaniu tej metody nie występuje czasowe nietrzymanie stolca.

Innym sposobem leczenia operacyjnego szczeliny jest nacięcie zwieracza odbytu wewnętrznego (sfinkterotomia boczna). Stosuje się go zazwyczaj w przypadku przewlekłej szczeliny odbytu. Zabieg można przeprowadzić w warunkach ambulatoryjnych, w znieczuleniu miejscowym. Jest on bezkrwawy. Daje równie dobre wyniki jak dywulsja – nawet 97 proc. wyleczeń. Powikłania w postaci nietrzymania stolca są niezwykle rzadkie.

Można również wykonać wycięcie szczeliny odbytu. Operacja polega na wycięciu szczeliny oraz tzw. trójkąta skórnego anodermy. Czasem stosuje się płaty anodermy, którymi pokrywa się ubytek. Pooperacyjna rana na odbycie jest w przypadku wycięcia szczeliny dość duża i ma niekorzystną lokalizację. Czas gojenia się może być przedłużony. W takich przypadkach możliwe jest późniejsze nietrzymanie stolca.

Szczelina odbytu – dieta

Najczęstszą przyczyną opisywanej choroby odbytu są problemy z wypróżnianiem spowodowane przez zaparcia. Badania naukowe wykazały, że częstość występowania nawracającej szczeliny odbytu zależy od diety – ilości spożywanego błonnika (włókna pokarmowego). W przypadkach, kiedy pacjent stosuje się do zaleceń lekarza i rozpoczyna dietę bogatą w błonnik, odsetek nawrotów wynosi około 15 proc. W przypadkach, kiedy chory nie modyfikuje swojego jadłospisu, nawroty występują aż w 70 proc. Dietę bogatą w błonnik powinno się stosować na stałe, ponieważ powrót do dawnych zwyczajów żywieniowych w krótkim czasie doprowadza do ponownego pękania odbytu.

Należy unikać ostrych potraw, które mogą podrażniać odbyt. W menu powinna znaleźć się większa ilość owoców, warzyw, a także produktów pełnoziarnistych. Bardzo ważne jest odpowiednie nawadnianie organizmu. Należy wypijać około 8 szklanek wody dziennie. Warto zadbać też o utrzymywanie odpowiedniej wagi ciała.

Szczelina (pęknięcie) odbytu – leczenie domowe

Pomocne w łagodzeniu objawów pęknięcia odbytu mogą być nasiadówki w ciepłej wodzie. Warto stosować też okłady z naparów z kory dębu. Pomocna może być też maść z hydrokortyzonem, krem z witaminą A i D przyspieszający procesy gojenia oraz żel z zawartością gliceryny.

Pacjent powinien powstrzymać się od drapania okolic odbytu, co dodatkowo podrażnia uszkodzoną błonę śluzową. Należy wybierać delikatny papier toaletowy, bezzapachowy i miękki. Zamiast papieru można stosować nawilżane chusteczki do higieny intymnej z wyciągiem z rumianku czy aloesu.

Trzeba pamiętać o dokładnej higienie okolic odbytu i odpowiednim ich osuszaniu po prysznicu. Ulgę w bólu spowodowanym przez podrażnienia przyniesie stosowanie pudrów czy zasypek dziecięcych po każdym oddaniu stolca czy kąpieli.

Szczelina odbytu powikłania

Zaniedbana szczelina, która nie jest leczona, może prowadzić do powikłań. Należy wymienić tu m.in. schorzenia wpływające na funkcje zwieraczy. Pierwsze z nich to ropień okołoodbytniczy (objawy to m.in. świąd, ból odbytu, uczucie osłabienia i zgrubienie w okolicy zmiany). Drugie powikłanie stanowi przetoka okołoodbytnicza. Symptomem jest ból przy oddawaniu stolca czy w trakcie kaszlu.

Leczenie zachowawcze nie wiąże się z ryzykiem wystąpienia powikłań. Jak już wspomniano, w przypadku operacji możliwe jest wystąpienie nietrzymania stolca. Ten skutek uboczny leczenia chirurgicznego stwierdza się częściej u kobiet.

Aby uniknąć nieprzyjemnych skutków, jakie są związane z „pękającym” odbytem, warto pamiętać, że samo domowe leczenie czy dieta bywają niewystarczające. Z lekarzem należy skontaktować się jak najszybciej, gdy szczelina występuje ponad 6 tygodni lub można zaobserwować śluzowo-ropną wydzielinę z okolic zmiany, co świadczy o infekcji.

Opublikowano: ; aktualizacja: 03.08.2018

Oceń:
4.3


Może cię

Co na zaparcia – jaka jest najlepsza dieta przy zaparciach?

Przyczyną częstych i uporczywych zaparć są najczęściej błędy dietetyczne oraz zbyt mała ilość ruchu, który ...

Choroby odbytu – rodzaje, przyczyny, leczenie schorzeń odbytu

Schorzenia dotykające końcowy odcinek przewodu pokarmowego stanowią często poważny problem, przede wszystkim ze względu na ...

Leczenie hemoroidów

To dolegliwość, o której raczej wstydzimy się mówić, a jest jedną z najczęściej występujących. Szacuje ...

Uczucie niepełnego wypróżnienia – co to znaczy?

Problemy z oddawaniem stolca często niepokoją pacjentów, którzy skarżą się na: bolesne wypróżnianie, krwawienia z ...

Pełzakowica (ameboza) – co to jest, jak można się zarazić, jakie są objawy i czy można leczyć?

Ameboza (pełzakowica) to choroba pasożytnicza wywoływana przez pełzaka czerwonki, czyli Entamoeba histolytica. Ta choroba pasożytnicza ...

Swędzenie odbytu – jakie są przyczyny swędzenia odbytu?

Przyczyny swędzenia odbytu są zróżnicowane. Kiedy odbyt swędzi u dziecka, a dolegliwości nasilają się w ...

Śluz z odbytu i wydzielina z odbytu – co jest przyczyną?

Śluz z odbytu oraz wydzielina z odbytu o innym niż śluzowy charakterze mogą być pierwszym ...

Krew w stolcu – jakie są przyczyny krwi w kale?

Krew w stolcu jest objawem mogącym sugerować choroby końcowego odcinka przewodu pokarmowego. Smoliste stolce, zawierające ...

Choroby jelit

Choroby jelit obejmują dużą grupę schorzeń, które jako jedne z najczęstszych powodują nieprzyjemne dla pacjenta ...

Krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego

Krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego najczęściej jest następstwem chorób jelita grubego, rzadziej chorób jelita ...

Krwawienie z przewodu pokarmowego – co to znaczy, jakie są przyczyny?

Krwawienie z przewodu pokarmowego to obecność krwi w świetle przewodu pokarmowego. W zależności od lokalizacji ...

Leki na biegunkę

Biegunka (łac. diarrhoea) potrafi skutecznie pokrzyżować plany i zepsuć każdy wakacyjny wyjazd. Jest problematyczna zwłaszcza ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon