Nieswoiste zapalenie jelit – przyczyny, objawy, leczenie NZJ

Brak zdjęcia

12 lipca 2018

Nieswoiste zapalenia jelit to przewlekłe stany zapalne jelit. Dotyczą one dwóch najważniejszych jednostek chorobowych, a mianowicie choroby Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Za przyczyny zapalenia w jelitach uważa się czynniki autoimmunologiczne, środowiskowe i genetyczne. Do objawów nieswoistego zapalenia jelit zalicza się głównie ostra biegunka i bóle brzucha, a także obecność krwi w kale. 

Co to jest nieswoiste zapalenie jelit (IBD)?

Nieswoiste zapalenie jelit (ang. inflammatory bowel diseases, skrót – IBD, pol. NZJ) to przewlekłe i długotrwałe procesy zapalne w jelitach. Postępując, wyrządza powolne, ale bardzo trudne do opanowania i wyleczenia powikłania. Za jego powstanie i przebieg odpowiada bardzo duża grupa komórek, które poprzez wydzielanie wielu tzw. „mediatorów zapalenia” stymulują coraz większą liczbę nowych komórek odpornościowych i żernych. Efektem zaburzeń na podłożu immunologicznym, genetycznym i często też środowiskowym jest pełny rozwój przewlekłego zapalenia jelit. Występowanie stanu zapalnego odróżnia NZJ od innych chorób jelit, np. zespołu jelita drażliwego (IBS).

Do wielu chorób, w których dominującym czynnikiem jest proces zapalenia, należy wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz choroba Leśniowskiego-Crohna. Są to choroby o długoletnim i postępującym przebiegu, które mimo podobnych objawów klinicznych zasadniczo różnią się powikłaniami i rokowaniem. Należy pamiętać o czujności onkologicznej we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, gdyż choroba ta istotnie podnosi ryzyko wystąpienia raka jelita grubego.

Poza wymienionymi, do grupy nieswoistych zapaleń jelit zalicza si,ę również:

  • eozynofilowe zapalenie żołądka i jelit,
  • chorobę Behçeta,
  • kolagenowe zapalenie jelit,
  • niedokrwienne zapalenie jelita grubego.

Nieswoiste zapalenie jelit – objawy

Przy NZJ objawy, jakie pojawiają się u pacjenta, są niespecyficzne, mogą wskazywać na liczne choroby układu pokarmowego, dlatego poza wywiadem, konieczna jest dokładna diagnostyka obejmująca badania laboratoryjne. Do objawów przewlekłego procesu zapalnego w jelitach zalicza się przede wszystkim takie dolegliwości, jak:

  • bóle brzucha,
  • nawracająca, przewlekła biegunka,
  • brak apetytu,
  • krew w stolcu,
  • nudności,
  • zmiany w okolicach odbytu (ropnie, przetoki, szczeliny).

Do objawów problemów z jelitami przy NZJ należy zaliczyć utratę masy ciała, niedokrwistość, a także stany podgorączkowe. Wśród innych niespecyficznych objawów choroby, które mogą wystąpić także w przypadku nieswoistego zapalenia jelit u dziecka, zaliczają się gorączka bez przczyny, spowolnienie dojrzewanie płciowego, zahamowanie wzrostu czy afty w jamie ustnej.

Nieswoiste zapalenie jelit – wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG)

Choroba ta występuje na całym świecie, lecz częściej dotyka osoby rasy białej i mieszkańców wysoko rozwiniętych krajów Europy i Ameryki Północnej. Szczyt zachorowań przypada na wiek 20–40 lat i nie zależy od płci.

Przyczyny zapalenia jelita grubego są niejasne, gdyż bierze się pod uwagę czynniki:

  • genetyczne (stwierdzono rodzinne występowanie w około 7 proc. zdiagnozowanych przypadków),
  • środowiskowe (szczególnie zaburzenia flory bakteryjnej oraz – co jest dość kontrowersyjne – palenie tytoniu, które zmniejsza ryzyko rozwoju i ciężkość choroby),
  • immunologiczne (dochodzi do nadreaktywności limfocytów T, które stanowią początek w przekazywaniu sygnału w układzie odpornościowym).

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego dotyczy wyłącznie jelita grubego i nie przekracza błony śluzowej (nie ma ryzyka penetracji w głąb ściany jelita). Dolegliwość ta przebiega w postaci ostrych rzutów, które mogą trwać od kilku dni do paru tygodni. Czynnikami spustowymi wywołującymi rzut choroby mogą być:

  • stres,
  • leki (szczególnie niesteroidowe leki przeciwzapalne),
  • zakażenia (najczęściej bakteryjne).

Dominującym objawem zapalenia jelita grubego jest biegunka oraz obecność krwi w kale. W okresie zaostrzonego rzutu może dochodzić do 40 wypróżnień na dobę, do których dołącza się ból brzucha, gorączka, uczucie zmęczenia, osłabienie siły mięśniowej. Mogą pojawić się również objawy związane z odwodnieniem (skutek bardzo silnej biegunki). Ze względu na ograniczenie choroby tylko do jelita grubego możemy wyróżnić kilka postaci choroby: zapalenie odbytnicy, postać lewostronną, postać rozległą (najcięższą).

Stan zapalny jelit – rozpoznanie zapalenia jelita grubego

Rozpoznanie zapalenia jelita grubego stawia się w oparciu o wyniki badania endoskopowego jelita grubego oraz badania histopatologicznego pobranego wycinka podczas kolonoskopii. Wynik badania histopatologicznego wycinka jest decydujący w rozpoznaniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. W celu ułatwienia diagnostyki NZJ wykonuje się jeszcze dodatkowe badania obrazowe, jak RTG przeglądowe jamy brzusznej (może uwidocznić poszerzenie średnicy rozdętej okrężnicy), kontrastowy wlew doodbytniczy albo badanie tomografii komputerowej (TK) jamy brzusznej. Lekarz rodzinny, podejrzewając choroby jelita grubego, najczęściej zleca test na krew utajoną w kale.

Leczenie nieswoistego zapalenia jelit – leki na WZJG

Leczenie stanu zapalnego w jelicie grubym jest uzależnione od stanu chorego, ciężkości rzutu choroby oraz rozległości zmian. Stosuje się leki z grupy:

  • aminosalicylanów (5-ASA), takie jak sulfasalazyna, mesalazyna i inne;
  • glikokortykosteroidów (GKS) – stosowane miejscowo w postaci czopków lub wlewek doodbytniczych;
  • immunosupresantów – azatiopryna, cyklosporyna, merkaptopuryna, infliksymab oraz takrolimus.

Dodatkowo stosuje się leczenie niefarmakologiczne polegające na odpowiedniej diecie (przy zapaleniu jelita grubego dieta powinna szczególnie eliminować mleko), unikaniu stresu, zakażeń oraz antybiotykoterapii.

Alternatywnie rozważa się zabieg operacyjny według ścisłych wskazań (m.in. rak jelita), w którym usuwa się odbytnicę i okrężnicę z wytworzeniem stomii, co jest bardzo kaleczącym zabiegiem. Niestety leczenie nieswoistego zapalenia jelit w typie wrzodziejącym nie jest obojętne dla naszego organizmu, gdyż są to bardzo silne leki i mogą powodować dużo powikłań utrudniających pacjentowi codzienne funkcjonowanie.

Powikłania wrzodziejącego zapalenia w jelitach

Powikłania wrzodziejącego zapalenia jelita grubego mogą być jelitowe lub pozajelitowe. Do powikłań jelitowych zalicza się:

  • polipowatość zapalną,
  • ostre rozdęcie okrężnicy (łac. megacolon toxicum) – występuje u 3 proc. chorych,
  • rak jelita grubego – u 2 proc. pacjentów po 10 latach choroby i u 8 proc. po 20 latach,
  • perforację,
  • krwotok,
  • zwężenia jelita.

Do powikłań pozajelitowych należą powikłania ze strony innych narządów, które są mniej specyficzne i mogą wystąpić w różnym czasie trwania choroby podstawowej:

  • pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych,
  • zapalenia stawów,
  • rak dróg żółciowych,
  • zapalenie spojówek,
  • zakrzepica żylna,
  • zatorowość oraz wiele innych.

Rokowanie przy nieswoistym zapaleniu jelita jest w tym przypadku dobre, większość chorych (więcej niż 90 proc.) jest w pełni zdolna do pracy, poza pierwszym rokiem trwania choroby, a ogólna umieralność jest porównywalna do populacji ogólnej.

Nieswoiste zapalenie jelit – choroba Leśniowskiego-Crohna

Do nieswoistych zapaleń jelit zalicza się także chorobę Leśniowskiego-Crohna. Schorzenie to, tak samo jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, występuje częściej w krajach wysoko rozwiniętych. Zapadalność na tę chorobę jest nieco mniejsza w porównaniu do WZJG, a szczyt zachorowania przypada na wiek 15–25 lat i dotyczy częściej płci żeńskiej.

Przyczyny problemów z jelitami tego typu nie są wyjaśnione, bierze się pod uwagę te same czynniki, co we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego (genetyczny, immunologiczny i środowiskowy), jednakże palenie tytoniu istotnie zwiększa ryzyko i pogarsza przebieg choroby.

Choroba Leśniowskiego-Crohna ma postępujący, wieloletni przebieg ze stale utrzymującymi się objawami i niestety w 10-letnim przebiegu choroby większość pacjentów (ponad 60 proc.) wymaga zabiegu operacyjnego z powodu różnorakich powikłań. W porównaniu do wrzodziejącego zapalenia jelita grubego może być zajęty cały układ pokarmowy, zaczynając od jamy ustnej, a kończąc na odbycie. Ponadto choroba ta dotyka całej grubości ściany układu pokarmowego (wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest ograniczone tylko do śluzówki), z czego wynikają groźne powikłania.

Objawy zapalenia jelit w chorobie Crohna związane są z lokalizacją tej choroby:

  • postać klasyczna (40–50 proc. chorych) – lokalizacja zmian dotyczy końcowego odcinka jelita krętego; objawy przez długi czas są skryte, a pierwszym objawem może być niedokrwistość (utrata krwi przez przewód pokarmowy); dominującym objawem jest biegunka i ból brzucha, a postępująca choroba doprowadza do upośledzenia wchłaniania i niedożywienia z pełnymi objawami (wyniszczenie, obrzęki);
  • jelito grube – objawy bardzo przypominają wrzodziejące zapalenie jelita grubego z dominującą biegunką, ale bardzo rzadko występującą domieszką krwi;
  • jama ustna – bolące owrzodzenia i afty;
  • przełyk – odynofagia i dysfagia (ból i problemy związane z przełykaniem pokarmów);
  • żołądek i dwunastnica – głównym objawem jest ból, może przypominać chorobę wrzodową;
  • okolica odbytu – szczeliny i ropnie, które mogą być pierwszym objawem choroby.

DIagnostyka nieswoistego zapalenia jelit w chorobie Crohna

Rozpoznanie stanu zapalnego w jelitach ustala się na podstawie wycinka histopatologicznego pobranego podczas endoskopii oraz badań obrazowych wykazujących odcinkowe przewężenia będące wyrazem przewlekłych zmian zapalnych. Dodatkowo wykonuje się panel badań laboratoryjnych oraz przeciwciał, aby uściślić rozpoznanie.

Leczenie stanu zapalnego w jelitach

Leczenie zapalenia jelit Chrona jest bardziej objawowe niż przyczynowe, gdyż na razie nie opracowano postępowania przyczynowego. Stosuje się w zasadzie te same grupy leków co we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego (aminosalicylany, glikokortykosterydy, leki immunosupresyjne) oraz dodatkowo antybiotyk – metronidazol (szczególnie u pacjentów ze zmianami w okolicy odbytu).

W leczeniu objawowym wykorzystuje się leki przeciwbólowe z grupy opioidów, a leczenie przeciwbiegunkowe sprowadza się do podawania difenoksylatu lub loperamidu (lek przeciwcholinergiczny). Pacjenci z chorobą Leśniowskiego-Crohna niestety wymagają też zabiegów operacyjnych w określonych wskazaniach (do pilnych należy niedrożność i krwotok, ale również usuwanie często powstających przetok). Leczenie modyfikuje się w zależności od aktywności i lokalizacji choroby.

Powikłania choroby Crohna

Powikłania miejscowe choroby Leśniowskiego-Crohna występują najczęściej w postaci tworzenia się przetok zewnętrznych (komunikujących z powłokami brzusznymi) oraz wewnętrznych (np. przetoka jelitowo-trzustkowa). Częstość występowania wynosi 30–40 proc. Ponadto tworzą się ropnie, zwężenia światła jelita (mogące doprowadzić do niedrożności). Jednakże ryzyko wystąpienia raka jelita grubego jest bardzo małe w porównaniu do wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Do powikłań pozajelitowych zaliczamy te same powikłania, co we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego.

Rokowanie jest niepomyślne, rzadko udaje się osiągnąć pełną lub częściową remisję choroby; ponad 50 proc. chorych musi przebyć zabieg operacyjny, który dodatkowo obciąża organizm, a częstość nawrotów zapalenia jelit wynosi w chorobie Crohna powyżej 70 proc.

Opublikowano: ; aktualizacja: 23.07.2018

Oceń:
4.2


Może cię

Enteropatyczne zapalenie stawów

Enteropatyczne zapalenie stawów jest schorzeniem, które występuje w przebiegu tzw. nieswoistych chorób zapalnych jelit – ...

Leki na nieswoiste zapalenie jelit

Do nieswoistych zapaleń jelit należą dwie duże jednostki chorobowe – choroba Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie ...

Leki biologiczne a zapalenie jelit

Leki biologiczne są nowoczesną metodą leczenia nieswoistych zapaleń jelit. Leki biologiczne uzyskano stosując metody oparte ...

Leczenie nieswoistych zapaleń jelit

Nieswoiste zapalenia jelit to grupa chorób o dotychczas niewyjaśnionej etiologii, do których zalicza się wrzodziejące ...

Badanie proktologiczne (per rectum)

Badanie proktologiczne (badanie per rectum), czyli badanie odbytnicy i odbytu, jest wykonywane przez lekarza jako ...

Pentasa (Ulotka) 500 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu

Pentasa (tabletki, granulat) - Mesalazinum - zastosowanie i działanie lecznicze

Zapalenie błony naczyniowej a zapalenie jelit

Zapalenie błony naczyniowej może być wynikiem toczącego się w organizmie procesu zapalnego, zlokalizowanego w obrębie ...

Kalprotektyna w kale – norma, wyniki, interpretacja

Kalprotektyna to białko, które jest biomarkerem. Stężenie kalprotektyny wzrasta w przypadku wystąpienia stanów zapalnych przewodu ...

Ileostomia – pielęgnacja, dieta, powikłania

Ileostomia to wytworzone – na drodze zabiegu operacyjnego – połączenie jelita cienkiego ze skórą. Wykonuje ...

Wideo – Wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest chorobą z grupy nieswoistych zapaleń jelit. Charakteryzuje się występowaniem zmian ...

Które choroby jelit mogą być przyczyną bólu brzucha i podbrzusza?

Częstą przyczyną bólu brzucha i bólu w podbrzuszu są choroby jelit. Ból brzucha często pojawia ...

Co to jest leczenie biologiczne?

Leczenie biologiczne to jedna z najnowszych metod terapeutycznych, która zrewolucjonizowała współczesną medycynę. Stanowi alternatywę dla ...

Komentarze (0)