Enzymy trzustkowe – objawy niedoboru, badanie

Enzymy trzustkowe tworzą tak zwany sok trzustkowy, dzięki czemu możliwe jest prawidłowe trawienie tłuszczów. Najważniejsze enzymy trzustkowe to: lipaza, amylaza, trypsynogen oraz elastaza trzustkowa. Enzymy wydzielane przez trzustkę bada się w chorobach tego narządu, w tym przy podejrzeniu zapalenia trzustki oraz w nowotworach. Część z nich zleca się także przy chorobach dróg żółciowych i przewodów trzustkowych.

Czym to są enzymy trzustkowe?

Enzymy trzustkowe to enzymy trawienne produkowane w trzustce. Trzustka jest narządem położonym w obrębie jamy brzusznej, który pełni dwie funkcje: wewnątrzwydzielniczą oraz zewnątrzwydzielniczą.

Do funkcji zewnątrzwydzielniczej trzustki należy synteza enzymów trawiennych: proteolitycznych, lipolitycznych, glikolitycznych oraz nukleolitycznych, które uczestniczą w trawieniu pokarmu. Na funkcję wewnątrzwydzielniczą składa się wydzielanie hormonów, m.in. insuliny oraz glukagonu.

Enzymy trzustkowe są wytwarzane i wydzielane przez zewnątrzwydzielniczą część trzustki. Ich główną funkcją jest trawienie i rozkładanie składników pokarmowych na prostsze w celu ułatwienia wchłaniania do krwiobiegu w jelicie cienkim. Sok trzustkowy jest niezbędny do trawienia białka, tłuszczów oraz węglowodanów. W ciągu doby u zdrowego człowieka trzustka jest w stanie wyprodukować od 1do 4 litrów soku trawiennego. Choroby trzustki powodują zaburzenia w ich wydzielaniu.

Enzymy trzustkowe są podzielone pod względem budowy chemicznej:

  • enzymy proteolityczne – jest to największa grupa enzymów, stanowią ok. 80 proc. soku trzustkowego. Do tej grupy zalicza się: trypsynę, chymotrypsynę, karboksypeptydazę oraz elastazy,
  • enzymy lipolityczne – do tej grupy zalicza się lipazę, fosfolipazę oraz esterazę,
  • enzymy glikolityczne – do tej grupy zalicza się amylazę,
  • enzymy nukleolityczne – tutaj zalicza się nukleazy.

Zdaniem eksperta

Przeczytaj jakie są objawy zapalenia trzustki i czy do jej zdiagnozowania wystarczy zbadać enzymy trzustkowe.

Czytaj więcej

Enzymy trzustkowe – właściwości i funkcja

Wyprodukowane enzymy trzustkowe są transportowane do dwunastnicy. To tam zachodzi ostateczny proces trawienia związków pokarmowych. Sok trzustkowy ma charakter zasadowy, dzięki czemu możliwa jest neutralizacja kwaśnego odczynu pokarmu spływającego z żołądka. Alkalizacja (zobojętnienie kwasów) środowiska pozwala na uaktywnienie enzymów, a tym samym na dalsze trawienie. Trzustka produkując aktywne enzymy mogłaby doprowadzić do samostrawienia. Tylko niektóre enzymy wydzielane są w postaci aktywnej. Dlatego ważne jest, aby ten etap rozpoczął się dopiero w dwunastnicy.

Samo wydzielanie soków trzustkowych może się rozpocząć w chwili zadziałania bodźca wzrokowego, smakowego, węchowego (widok, zapach, smak pokarmu). Kolejnym ważnym bodźcem do wydzielania soku trzustkowego jest obecność pokarmu w żołądku i rozciągnięcie jego ścian.

Trzustka jest bardzo ważnym, gruczołowym narządem położonym w górnej części jamy brzusznej. Oprócz funkcji zewnątrzwydzielniczenej związanej z produkcją soku trzustkowego, trzustka pełni rolę wewnątrzwydzielniczą związaną z produkcją hormonów insuliny i glukagonu. Biorą one udział w regulacji gospodarki węglowodanowej.

Czym jest sok trzustkowy?

Produkt wydzielania trzustkowego to sok trzustkowy. Trzustka każdego dnia może produkować od 1 do nawet 4 litrów soku. Jest on wydzielany do dwunastnicy. Zawiera elektrolity, enzymy trawiące: białka, węglowodany, tłuszcze i kwasy nukleinowe. Sok trzustkowy ma charakter zasadowy, dzięki czemu neutralizuje on kwaśną treść żołądkową, która trafia do dwunastnicy. Zapewnia on również niezbędne warunki do działania trzustkowych enzymów trawiennych.

Komórki pęcherzykowe wydzielają enzymy trawienne w postaci nieaktywnej. Jest to niezwykle istotne, bowiem gdyby enzymy trawienne uaktywniły się już w obrębie trzustki, uległaby ona samostrawieniu (dzieje się tak w niektórych chorobach trzustki). Następnie enzymy te dostają się do dwunastnicy przez przewody trzustkowe i tam ulegają aktywacji.

Trzustka zaczyna wydzielać enzymy już w momencie zadziałania zmysłów wzroku, węchu, a następnie smaku. Gdy pokarm dostanie się do żołądka, jego ściany rozciągane są przez treść pokarmową, co stanowi kolejny bodziec do wydzielania enzymów trzustkowych. W okresie poposiłkowym ilość wydzielanego soku trzustkowego wyraźne wzrasta.

Zdecydowaną większość tych enzymów stanowią enzymy proteolityczne m.in. trypsyna, chymotrypsyna, elastaza, karboksypeptydaza A i B. Biorą one udział w trawieniu białek. W obrębie enzymów proteolitycznych dominują dwa enzymy, które wydzielane są przez trzustkę w postaci nieaktywnej. Jest to chymotrypsynogen (aktywowany następnie do chymotrypsyny) i trypsynogen (aktywowany następnie do trypsyny). Obydwa te enzymy ulegają aktywacji w świetle jelita. Trawią one białka do mniejszych cząstek (tzw. oligopeptydów). Gdy występuje niedobór enzymów proteolitycznych, trawienie białek w jelitach jest nieprawidłowe.

Przeczytaj więcej o enzymach wątrobowych, jaka jest ich funkcja i kiedy należy je badać.

Jakie enzymy wchodzą w skład soku trzustkowego?

Do soku trzustkowego produkowanego przez część zewnątrzwydzielniczą trzustki zalicza się enzymy:

  • trypsynogen – bierze udział podczas rozkładania białkowych pokarmów do oligopeptydów (podobnie działa chymotrypsyna); jest proenzymem, a to oznacza, że przetransportowany do dwunastnicy zostaje przekształcony na trypsynę, która bierze czynny udział podczas trawienia białek;
  • chymotrypsynogen – również jest wydzielany przez trzustkę w postaci nieaktywnej, przekształcając się dopiero w dwunastnicy w postać aktywną; podobnie jak trypsynogen bierze udział w trawieniu pokarmów białkowych;
  • karboksypeptydaza – prowadzi do rozpadu oligopeptydów do aminokwasów, poprzez rozerwanie łańcuchów peptydowych; oligopeptydy powstają w wyniku działania trypsyny i chymotrypsyny na pokarmy białkowe;
  • elastaza – wspomaga metabolizm białek poprzez rozkładanie wiązań peptydowych, przez trzustkę wydzielana jest w postaci proenzymu proelastazy, dopiero w zasadowym środowisku dochodzi do jej aktywacji, oprócz trzustki elastazę produkują granulocyty obojętnochłonne;
  • lipazę trzustkową – jej zadaniem jest trawienie związków tłuszczowych spożytych przez człowieka; produktem trawienia są wolne kwasy tłuszczowe oraz monoacyloglicerol. Do aktywacji tego enzymu dochodzi w dwunastnicy pod wpływem kwasów tłuszczowych oraz fosfolipidów. W tym przypadku ważna jest współpraca tego enzymu z solami żółciowymi pochodzącymi z wątroby. Prowadzą one do przekształcenia kropelek tłuszczu w specjalną emulsją, która ułatwia lipazie trawienie;
  • fosfolipaza – jej zadaniem jest wspomaganie rozkładu fosfolipidów, a także trawieniu związków tłuszczowych;
  • esteraza – prowadzi do rozkładu wiązań estrowych tłuszczy na kwasy oraz alkohole;
  • amylazę trzustkową – jej głównym zdaniem jest rozkład wielocukrów takich jak skrobia, gluten na cukry proste. Do dwunastnicy jest transportowana w postaci aktywnej;
  • nukleozy – są odpowiedzialne za przecinanie wiązań fosfodiestrowych w kwasach nukleinowych;
  • hydroliza estrów cholesterolowych – odpowiedzialna jest za metabolizm cholesterolu.

Enzym trzustkowy trypsynogen

Badanie immunoreaktywnego trypsynogenu (IRT) przesiewowo wykonuje się u noworodków w celu wykluczenia bardzo niebezpiecznej choroby, jaką jest mukowiscydoza. U noworodków chorych na tę chorobę poziom immunoreaktywnego trypsynogenu może być podwyższony we krwi przez kilka miesięcy.

Podwyższony poziom trypsynogenu we krwi występuje również w takich schorzeniach, jak zapalenie trzustki i nowotwór trzustki. Tkanka trzustki zostaje wówczas uszkodzona, może to doprowadzić do blokady, która utrudnia bądź wręcz uniemożliwia wydostanie się trypsynogenu z trzustki i jego dalszy transport do jelita.

Enzym trzustkowy elastaza trzustkowa-1

Aktywność tego enzymu trzustkowego oznaczana jest w kale w diagnostyce niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki. Elastaza nie ulega trawieniu w przewodzie pokarmowym, dlatego jej stężenie w kale jest odzwierciedleniem ilości, w jakiej wydzielana jest przez trzustkę.

Enzym trzustkowy lipaza trzustkowa

Kolejną grupą enzymów wydzielanych przez trzustkę są enzymy lipolityczne. Zalicza się do nich: lipaza, fosfolipaza, esteraza. Biorą one udział w trawieniu tłuszczów – rozkładają tłuszcze do kwasów tłuszczowych.

Lipaza jest jednym z podstawowych enzymów trzustkowych, oznaczanych w diagnostyce schorzeń trzustki, takich jak zapalenie trzustki ostre lub przewlekłe, niedrożność dróg żółciowych, niedrożność przewodów trzustkowych. W tych jednostkach chorobowych poziom lipazy trzustkowej jest znacznie podwyższony. Lipaza jest enzymem swoistym narządowo i jej poziom wzrasta tylko w chorobach trzustki.

Objawami zaburzeń wchłaniania tłuszczów są tzw. stolce tłuszczowe – biegunki z obecnością kropli tłuszczu.

Enzym trzustkowy amylaza

Enzym glikolityczny produkowany przez trzustkę to amylaza. Do jelita jest ona wydzielana w postaci czynnej. Uczestniczy w trawieniu wielocukrów do cukrów prostych.

Oznaczana jest w diagnostyce schorzeń trzustki, przede wszystkim jest jednym z podstawowych badań w diagnostyce ostrego zapalenia trzustki (OZT). Jej poziom może być oznaczany zarówno we krwi, jak i w moczu. W OZT jej poziom jest podwyższony. Aktywność amylazy we krwi często powraca do normy już po 2–3 dobach. Podwyższony poziom tego enzymu obserwuje się również w takich jednostkach chorobowych, jak niewydolność nerek, choroby wątroby, zapalenie pęcherzyka żółciowego.

Trzustka produkuje również enzymy nukleolityczne, rozkładające kwasy nukleinowe (DNA, RNA). Do enzymów tych należą rybonukleaza i dezoksyrybonukleaza.

Kiedy bada się enzymy trzustkowe?

Oznaczenie enzymów trzustkowych wykonuje się celem sprawdzenia działania trzustki i wykluczenia chorób trzustki. Otrzymanie nieprawidłowych wyników może wskazywać na toczący się proces chorobowy dotyczący tego ważnego narządu.

Nieprawidłowe wydzielanie enzymów trzustkowych może prowadzić do rozwoju poważnych schorzeń trzustki (przewlekłe zapalanie trzustki, przetoka trzustkowa), a nawet do rozwoju choroby nowotworowej.

Badanie soku trzustkowego wykonuje się u pacjentów:

  • z podejrzeniem zapalenia trzustki,
  • z podejrzeniem mukowiscydozy (oznaczenie trypsynogenu w badaniach przesiewowych u niemowląt w kierunku mukowiscydozy),
  • z podejrzeniem zaburzonego wydzielania soku trzustkowego,
  • w celu sprawdzenia poprawność wydzielania soku trzustkowego,
  • w celu kontroli leczenia przewlekłego zapalenia trzustki,

Badania enzymów trzustkowych – wskazania

Pakiet badań enzymów trzustkowych powinno się wykonać u pacjentów u których podejrzewa się wystąpienie choroby trzustki związanej z nieprawidłowym wydzielaniem enzymów. Do objawów niewystarczającego wytwarzania soku trzustkowego zalicza się:

Prawidłowe wydzielanie enzymów trzustkowych jest bardzo ważne w procesie trawienia. Niezwykle ważne jest, aby każdy enzym był dostarczany w odpowiedniej ilości.

Prawidłowe wartości oznaczanych enzymów trzustkowych

Najczęściej oznaczanymi enzymami soku trzustkowego są:

  • amylaza – prawidłowe wyniki są zależne od metody przeprowadzonego oznaczenia. Wynik prawidłowy oznaczony z krwi wynosi 25–125 U/I, natomiast z moczu 10-490 U/I;
  • elastaza – oznaczenie tego enzymu wykonuje się z kału. Elastaza nie jest trawiona przez układ pokarmowy dlatego też poziom oznaczony w kale jest równy ilość tego enzymu wyprodukowanego przez zewnątrzwydzielniczą część trzustki. Norma to >200 µg/g kału;
  • lipaza – prawidłowo poziom tego enzymu nie powinien przekraczać 150 U/L;
  • trypynogen, trypsyna – podanie wartości prawidłowej tego enzymu nie jest możliwe ze względu na to, że oznaczenie to zależne jest od wielu czynników m.in. wiek, płeć oraz metoda oznaczenia.

Laboratorium wykonujące badanie bierze pod uwagę te czynniki, a następnie ustala wartości referencyjne. Jedno jest pewne, że wartości przekraczające normy prawidłowe podane przez laboratorium oznaczają toczącą się chorobę trzustki pod postacią zapalenia tego narządu, zaburzeń w produkcji soku trzustkowego lub nawet chorobę nowotworową, ponadto u niemowląt mogą wskazywać na mukowiscydozę.

Opublikowano: ; aktualizacja: 24.02.2019

Oceń:
4.5


Może cię

Alkoholowe zapalenie wątroby – jak leczyć uszkodzenie wątroby po alkoholu?

Przyczyną niektórych chorób wątroby jest nadmierne spożywanie alkoholu. Takimi schorzeniami są: stłuszczenie wątroby, alkoholowe zapalenie ...

Trypsyna i chymotrypsyna – badanie trypsyny oraz chymotrypsyny w kale

Trypsyna i chymotrypsyna są enzymami trzustkowymi, powstałymi z proenzymów trypsynogenu oraz chymotrypsynogenu. Trypsynę i chymotrypsynę ...

Badanie poziomu lipazy trzustkowej

Badanie poziomu lipazy w surowicy zalecane jest w przypadku podejrzenia m.in. ostrego lub przewlekłego zapalenia ...

Usunięcie pęcherzyka żółciowego – kiedy należy go usunąć i jak wygląda operacja?

Usunięcie pęcherzyka żółciowego, czyli cholecystektomia, jest zabiegiem wykonywanym najczęściej z powodu kamicy pęcherzyka żółciowego. Kamica ...

Badanie amylazy w surowicy

Badanie amylazy w surowicy przeprowadzanie jest szczególnie w bólach nadbrzusza, Badanie amylazy we krwi służy ...

Ileostomia – pielęgnacja, dieta, powikłania

Ileostomia to wytworzone – na drodze zabiegu operacyjnego – połączenie jelita cienkiego ze skórą. Wykonuje ...

Amylaza we krwi – co oznacza wysoka i niska w morfologii?

Amylaza (ślinowa, w moczu, surowicy) to enzym syntetyzowany przez niektóre narządy, np. trzustkę, jajniki czy ...

Kamica pęcherzyka żółciowego – objawy, badania, leczenie

Kamica pęcherzyka żółciowego (kamica żółciowa) oznacza obecność złogów zbudowanych z cholesterolu, bilirubiny bądź – rzadziej ...

Wideo – Rak trzustki

Rak trzustki jest wyjątkowo podstępnym i trudnym do diagnostyki nowotworem. Ostatnio wielu sławnych ludzi zmarło ...

Leczenie niestrawności – domowe sposoby na niestrawność

Objawy niestrawności pojawiają się najczęściej po zjedzeniu ciężkostrawnych i tłustych posiłków. Leczenie warto rozpocząć od ...

Badania w chorobach trzustki

Przy podejrzeniu chorób trzustki wykonuje się szereg różnorodnych badań krwi. Wśród nich jest badanie stężenia ...

Trypsynogen – badanie

Badanie trypsynogenu wykonuje się wykonuje się przy podejrzeniu niewydolności trzustki i zapalenie trzustki. Trypsynogen oznaczany ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon