Biegunka ostra

Brak zdjęcia

7 października 2013

Biegunka jest częstym objawem, niepokojącym niejednego pacjenta. Może dotykać zarówno dzieci (co jest częstsze i poważniejsze w skutkach), jak i osoby dorosłe. Wbrew niektórym opiniom, nie można lekceważyć tego objawu, zwłaszcza, gdy utrzymuje się on parę dni. Biegunka ostra może być spowodowana m.in. przez bakterie, wirusy, leki, toksyny, nadwrażliwość pokarmową oraz niedokrwienne zapalenie okrężnicy.

O biegunce mówimy wtedy, gdy pacjent oddaje luźne stolce ze zwiększoną częstością bądź też w zwiększonej ilości. Luźne stolce to takie, które mają konsystencję płynną lub półpłynną, zwiększona częstość to więcej niż 3 razy na dobę, a zwiększona ilość to więcej niż 200 g.

Dzielimy ją na biegunkę ostrą i biegunkę przewlekłą. Ostra trwa poniżej 14 dni, a przewlekła powyżej 4 tygodni. Biegunce często towarzyszy ból, uczucie parcia na stolec, dyskomfort w okolicy odbytu i nietrzymanie stolca.

Przyczyny biegunki ostrej

Wśród przyczyn biegunki ostrej należy wyróżnić:

  • zakażenia przewodu pokarmowego bądź spożycie toksyn bakteryjnych,
  • leki,
  • toksyny,
  • nadwrażliwość pokarmową,
  • niedokrwienne zapalenie okrężnicy,
  • ostre zapalenie uchyłków okrężnicy.

Dwie ostatnie przyczyny występują rzadko w porównaniu z pierwszymi czterema.

Ostra biegunka infekcyjna

Jak mówią dane epidemiologiczne, infekcyjna biegunka ostra jest drugą najczęstszą przyczyną zgonów na świecie. Dlatego tak ważna jest szybka diagnostyka i leczenie. Przyczynami tej biegunki są:

  • wirusy: rotawirusy, kaliciwirusy,
  • bakterie: Salmonella, Campylobacter, E. coli, C. difficile,
  • pasożyty: G. lamblia.

Wirusy działają w ten sposób, że uszkadzają nabłonek powierzchniowy jelita cienkiego i dochodzi do zaburzeń funkcji absorpcyjnych. Prowadzi to do zwiększonej sekrecji wody i elektrolitów, co tłumaczy, dlaczego stolce mają konsystencję płynną lub półpłynną.

Rotawirusy są najczęstszą przyczyną biegunki ostrej u dzieci, szczególnie w wieku 6–24 miesięcy. U dzieci są one jeszcze bardziej niebezpieczne, dlatego kluczowe znaczenie ma szybka diagnoza i leczenie. U starszych dzieci i dorosłych za rozwój biegunki ostrej odpowiadają najczęściej kaliciwirusy.

Bakterie działają na jelito w dwóch mechanizmach. Albo poprzez swoją zdolność przylegania do nabłonka uszkadzają go, albo poprzez toksyny, które uszkadzają jelito. Gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) i Clostridium perfringens to bakterie, które najczęściej powodują bakteryjne zapalenie jelita, a tym samym biegunkę ostrą. Bakterie te nie dostają się do naszego organizmu, zakażenie następuje poprzez spożycie jedynie toksyn, dostających się wraz ze spożywanym pokarmem do naszego organizmu i powodujących spustoszenie.

Innymi bakteriami, które często odpowiadają za rozwój biegunki ostrej, są: Salmonella , Shigella oraz E.coli. Jeśli chodzi o infekcje pasożytnicze, to najczęściej powoduje je Entamoeba histolytica.

Do zakażenia wyżej wymienionymi czynnikami dochodzi najczęściej drogą pokarmową (fekalno-oralną) – przez skażone ręce, pokarm bądź wodę.

Nie zawsze zakażenie daną bakterią, wirusem czy toksyną powoduje objawy. Niezbędna jest określona ilość toksyny bądź obniżona odporność u chorego, by jego organizm nie był w stanie zwalczyć zakażenia. Obniżona odporność występuje np. w przypadku antybiotykoterapii.

Poza biegunką ostrą towarzyszącymi objawami są kurczowe bóle brzucha, nudności, wymioty, gorączka. Sama biegunka najczęściej charakteryzuje się wodnistymi, obfitymi stolcami (rotawirusy, E. coli), czasem biegunka może być krwista (Shigella, Salmonella).

Biegunka ostra spowodowana przez leki

Szereg leków może, ale nie musi, powodować biegunkę ostrą. Najczęściej są to antybiotyki, leki antyarytmiczne, hipotensyjne oraz NLPZ. Biegunka po antybiotyku występuje w trakcie lub do 2 miesięcy po zakończeniu leczenia lekami przeciwbakteryjnymi. Dotyczy to zwłaszcza cefalosporyn, amoksycyliny z klawulonianem, ampicyliny i innych ampicylin półsyntetycznych. Zagrożenie biegunką występuje zwłaszcza wtedy, gdy stosujemy antybiotyki długo (przez kilka tygodni).

Mechanizm uszkodzenia przez leki polega na zmianach ilościowych i jakościowych flory jelitowej, co prowadzi do upośledzenia trawienia i metabolizmu związków w jelicie. Biegunka ta jest prosta do wyleczenia, gdyż najczęściej wystarczy zaprzestać podawania danego leku.

Biegunka ostra spowodowana toksynami

Toksynami powodującymi biegunkę ostrą są najczęściej grzyby (np. alfa-amanityna zawarta w muchomorze sromotnikowym), środki owadobójcze oraz alkohol. Źródłem zakażenia mogą być także toksyny bakteryjne, o których wspomniano wcześniej.

Objawy pojawiają się nagle, występuje biegunka ostra, nudności, wymioty, kurczowy ból brzucha. Na ten typ biegunki często wskazuje wywiad z pacjentem, gdyż dolegliwości pojawiają się po spożyciu jakiegoś pokarmu, najczęściej na przyjęciu, w restauracji lub innym miejscu poza domem.

Nadwrażliwość pokarmowa

Nadwrażliwość pokarmowa jest to nieprawidłowa reakcja organizmu na pokarmy, które u większości osób nie wywołują objawów, a u danego pacjenta czy grupy pacjentów wywołują nadwrażliwość. Jej podłoże jest immunologiczne (alergia pokarmowa) albo nieimmunologiczne (nietolerancja pokarmowa).

Alergia pokarmowa

 

Najczęstszymi składnikami pokarmu wywołującymi alergię są:

  • białko mleka krowiego,
  • jaja,
  • mąka,
  • ryby.

Prostym sposobem leczenie jest eliminacja danego składnika z diety, co jednak często jest uciążliwe i niewygodne dla pacjenta.

Najczęstszą alergią jest uczulenie na białko mleka krowiego. Występuje ono najczęściej w wieku niemowlęcym i wczesnym dzieciństwie, lecz może wystąpić w każdym wieku. Uczulenie u niemowląt i małych dzieci często jednak ustępuje w wieku 2–3 lat. Pojawia się najczęściej u dzieci karmionych sztucznie bądź gdy w rodzinie stwierdzano kiedyś podobne przypadki uczulenia. Objawami są najczęściej zmiany:

  • skórne (wyprysk, pokrzywka),
  • w układzie oddechowym (objawy astmy, nawracające zapalenie oskrzeli, zapalenie błony śluzowej nosa),
  • w przewodzie pokarmowym (biegunka, nudności, wymioty).

Najlepszym sposobem leczenia jest dieta eliminacyjna. Objawy z układu pokarmowego muszą być różnicowane z zespołem jelita drażliwego (IBS).

Nietolerancja pokarmowa

Nietolerancja pokarmowa o podłożu nieimmunologicznym charakteryzuje się defektem trawienia jakiegoś składnika pokarmowego. Najczęstszymi jednostkami w tej podgrupie są: nietolerancja laktozy, nietolerancja skrobi, wrodzony niedobór sacharozy. Nietolerancja laktozy jest spowodowana niedostatecznym trawieniem laktozy; może być wrodzona lub nabyta.

Biegunka podróżnych

W kontekście biegunki ostrej ważne jest, by wspomnieć o biegunce występującej u osób podróżujących, zwłaszcza do krajów o niższym standardzie sanitarno-higienicznym. Główną przyczyną jest bakteria E. coli, w mniejszym stopniu Campylobacter i Shigella. Objawy są takie same, jak w przypadku infekcyjnej biegunki ostrej i najczęściej występują w pierwszym tygodniu po przyjeździe do danego kraju.

Biegunka po podróży jest prosta do zdiagnozowana, gdyż od razu wskazuje na nią wywiad z pacjentem odnośnie podróży za granicę. Leczenie także pokrywa się z leczeniem w biegunce ostrej infekcyjnej. Ważnym wnioskiem nasuwającym się przy tej jednostce chorobowej jest szczególna dbałość o higienę rąk i posiłków podczas pobytu za granicą oraz stosowanie probiotyków bądź szczepionek. Niektóre źródła mówią także o profilaktyce antybiotykowej (ryfaksymina przeciwko szczepom E. coli, fluorochinolony przeciwko Campylobacter).

Powikłania i leczenie biegunki ostrej

W przypadku niewdrożenia szybkiego leczenia biegunka ostra może prowadzić do odwodnienia znacznego stopnia, krwotocznego zapalenia jelita grubego, toksycznego rozdęcia jelita grubego, zespołu hemolityczno-mocznicowego.

Leczenie opiera się przede wszystkim na nawadnianiu. Jest to podstawa leczenia, a jego brak może prowadzić do poważnych powikłań odwodnienia. Ponadto ważna jest odpowiednia dieta oraz probiotyki. W zależności od przyczyny podaje się właściwe leki, np. zwalniające perystaltykę, przeciwdrobnoustrojowe, czasem antybiotyki. Jeśli przyczyną są leki, odstawia się je, a jeżeli toksyny, to choroba najczęściej samoistnie ustępuje, a leczenie polega na zapobieganiu odwodnieniu, podawaniu probiotyków oraz stosowaniu odpowiednich leków.

Opublikowano: ; aktualizacja: 03.05.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Biegunka podróżnych

Biegunka podróżnych (łac. diarrhoea viatorum) jest to reakcja organizmu na zmianę wody oraz sposobu przygotowywania ...

Częste biegunki

W większości przypadków biegunka jest uciążliwa, jednakże szybko mija i nie niesie za sobą poważnych ...

Zaburzenia perystaltyki jelit

Zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego są bardzo powszechnym problemem, dotykającym pacjentów w różnym wieku. Zarówno przyśpieszona, ...

Grypa żołądkowa – przyczyny, objawy, leczenie

Grypa żołądkowa lub grypa brzuszna to potoczne określenie na wirusowe zapalenie żołądka i jelit. Przyczyną ...

Ból brzucha u dziecka – co oznacza?

Ból brzucha u dziecka ma bardzo wiele przyczyn. Ból może obejmować cały brzuch, być ostry, ...

Biegunka

Biegunki ostre trwają zwykle do 2 tygodni i najczęściej są spowodowane przez czynniki zakaźne, bakterie ...

Wideo – Biegunka

Biegunka, według definicji, jest to oddawanie powyżej trzech luźnych stolców na dobę o zwiększonej objętości. ...

Zespół Zollingera-Ellisona

Zespół Zollingera-Ellisona jest chorobą polegającą na nadmiernym wydzielaniu gastryny, czyli substancji odpowiadającej za wydzielanie kwasu ...

Wymioty i biegunka u dziecka

Biegunka jest objawem charakteryzującym się zwiększoną częstością oddawania stolca w formie płynnej lub półpłynnej albo ...

Biegunka przewlekła – przyczyny, rodzaje, objawy, leczenie przewlekłej biegunki

Biegunka przewlekła jest często występującym objawem, a lista jej przyczyn jest również niezwykle długa. Wyróżnia ...

Biegunka u dziecka – jak leczyć rozwolnienie u dziecka?

Łagodna biegunka u dziecka w większości przypadków leczona jest w warunkach domowych. Jeśli jednak trwa ...

Wideo – Biegunka podróżnych

Biegunka podróżnych jest to choroba dotykająca ok. 40% turystów wyjeżdżających głównie do Afryki Północnej, czyli ...

Komentarze (0)