Tlenoterapia – bierna i czynna – zasady, wskazania, skutki uboczne

Tlenoterapia to leczenie mieszaniną gazów, w której zawartość tlenu jest wyższa niż w powietrzu atmosferycznym. Podawanie tlenu jest stosowane w różnych przypadkach niewydolności oddechowej i w problemach kardiologicznych. Jest również elementem znieczulenia wziewnego w anestezjologii oraz metodą leczenia zatrucia tlenkiem węgla.

Zasady tlenoterapii

Tlen jest gazem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania komórek organizmu. Dlatego jego ilość we krwi powinna być utrzymana na prawidłowym poziomie. Stopień wysycenia hemoglobiny krwi określa się mianem saturacji i mierzy się go za pomocą pulsoksymetru. Dla krwi tętniczej jest to przedział 95–98 proc. U palaczy i u ludzi starszych wartości te są nieco niższe niż u młodych, zdrowych osób. Tlenoterapia jest leczeniem objawowym w przypadku niewydolności oddechowej lub niewydolności krążenia. Wskazaniem do tlenoterapii jest saturacja poniżej 92 proc., z wyjątkiem chorych z przewlekłą niewydolnością oddechową.

Istotą leczenia tlenem jest dostarczenie w mieszaninie gazów oddechowych większej ilości tlenu niż w powietrzu atmosferycznym (21 proc.). Istnieją różne przyrządy służące do podawania tlenu.

Najczęściej spotykany jest cewnik nosowy (tzw. wąsy tlenowe”). Stosuje się również różnego rodzaju maski twarzowe – proste, z zastawkami, zwrotne, bezzwrotne i inne. Różnią się one możliwością precyzyjnej regulacji zawartości tlenu w mieszaninie oddechowej, a także maksymalnym stężeniem tlenu, jakie można osiągnąć. Dla „wąsów tlenowych” będzie to około 50 proc., a dla masek częściowo zwrotnych i wyposażonych w worki samorozprężalne – aż 95 proc.

Tlen może być podawany z różnych źródeł. W szpitalach są to najczęściej instalacje tlenowe. Natomiast bardziej mobilne źródła tlenu, które mogą być używane także w domu, to: koncentratorytlenowe, butle ze sprężonym tlenem i zbiorniki z ciekłym tlenem.

W zależności od przyczyn schorzenia tlenoterapia może być przewlekła lub ze wskazań nagłych. Może być prowadzona w domu, szpitalu, komorze hiperbarycznej czy namiocie tlenowym.

Procedura podawania tlenu może się różnić, gdyż istnieją dwie metody leczenia:

  • tlenoterapia bierna – kiedy tlen jest wdychany przy udziale samodzielnego oddechu pacjenta,
  • tlenoterapia czynna – polegająca na wtłaczaniu mieszaniny oddechowej za pomocą oddechu wymuszonego (np. respiratora).

Bardzo ważną zasadą w tlenoterapii, o której należy pamiętać – zwłaszcza w przypadku leczenia domowego – jest zakaz używania otwartego ognia. Dotyczy to również palenia papierosów.

Tlenoterapia – niewydolność oddechowa

Wskazania do leczenia tlenem to stan ostrej niewydolności oddechowej lub zaostrzenie przewlekłej niewydolności. Objawami niedotlenienia mogą być:

  • przyspieszony oddech,
  • duszność,
  • przyspieszona akcja serca,
  • kaszel,
  • wzmożona potliwość,
  • splątanie,
  • zmiana koloru powłok (sinica).

Przyczynami ostrej niewydolności oddechowej (ARDS) mogą być zadławienie i niedrożność dróg oddechowych, zapalenie płuc, sepsa czy wstrząs. Do przyczyn przewlekłej niewydolności oddechowej należą: astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), mukowiscydoza, choroby zapalne płuc, choroby śródmiąższowe, nowotwory, skrajna otyłość.

W przypadku ostrej niewydolności oddechowej podaż tlenu rozpoczyna się zwykle od stężenia powyżej 50 proc. w mieszaninie wdechowej. Leczenie tlenem trwa od kilku godzin do kilku dni, a celem jest osiągnięcie saturacji na poziomie 94–98 proc. W tym czasie stosuje się także inne leki, np. rozszerzające oskrzela, antybiotyki itp. W trakcie trwania terapii monitoruje się także parametry gazometryczne, w tym ciśnienie parcjalne tlenu we krwi tętniczej (PaO2), którego norma wynosi 75–100 mm Hg.

Leczenie zaostrzeń przewlekłych chorób płuc przebiega nieco inaczej. Przed ustaleniem przyczyny niewydolności należy rozpocząć tlenoterapię niskim stężeniem tlenu. Dotyczy to zwłaszcza chorych na POChP. Osoby takie, ze względu na zmiany adaptacyjne, jakie zachodzą przy przewlekłym niedotlenieniu, są narażone na zatrzymanie lub spowolnienie oddechu przy zbyt dużej podaży tlenu. Przy użyciu „wąsów tlenowych” zwykle stosuje się przepływ tlenu w ilości 2 l/min, a terapię prowadzi się do uzyskania saturacji na poziomie 88–92 proc. Poza badaniem pulsoksymetrycznym należy także monitorować parametry gazometryczne.

Domowe leczenie tlenem jest wskazane u osób z przewlekłymi chorobami układu oddechowego, takimi jak:

  • POChP,
  • mukowiscydoza,
  • rozstrzenia oskrzeli,
  • choroby śródmiąższowe płuc.

Zastosowanie mają tutaj przenośne źródła tlenu, takie jak koncentratory czy butle z tlenem. Skład mieszaniny oddechowej należy dopasować indywidualnie do każdego pacjenta na podstawie badania gazometrycznego. Celem jest uzyskanie ciśnienia parcjalnego tlenu powyżej 60 mm Hg. Zwykle ustala się przepływ tlenu w przedziale od 0,5 do 3 l/min. W czasie wysiłku fizycznego i snu należy zwiększyć przepływ o kolejny 1 litr na minutę. Tlenoterapia domowa powinna trwać jak najwięcej czasu w ciągu doby.

Tlenoterapia – wskazania kardiologiczne

Leczenie tlenem ma również zastosowanie w przypadku niewydolności serca. Do niewydolności serca może dojść na przykład podczas zawału serca, w wyniku kardiomiopatii lub wad zastawkowych.

Objawy niewydolności serca częściowo pokrywają się z tymi, występującymi w niewydolności oddechowej. Pojawiają się duszność, osłabienie, zmiana koloru skóry, a także spadek ciśnienia czy skąpomocz. W wyniku niewydolności serca z osłabieniem funkcji lewej komory dochodzi do zastoju wstecznego krwi w płucach. To z kolei sprzyja powstaniu obrzęku płuc. W efekcie prowadzi to do spadku zawartości tlenu we krwi tętniczej, co można stwierdzić za pomocą pulsoksymetru lub badania gazometrycznego. Wówczas oprócz leków rozszerzających naczynia i diuretyków zalecana jest terapia tlenem – do osiągnięcia saturacji na poziomie 95 proc. (u chorych z POChP – 90 proc.).

Tlenoterapię należy również zastosować w leczeniu zawału mięśnia sercowego. Tlen należy podłączyć jeszcze przed rozpoznaniem zawału, np. w trakcie oczekiwania na wyniki badań, jeśli saturacja wynosi poniżej 95 proc. Wskazane jest wówczas także wykonanie badania gazometrycznego.

Pozostałe wskazania do tlenoterapii

W przypadku zatrucia tlenkiem węgla, choroby dekompresyjnej lub zatoru powietrznego można zastosować leczenie tlenem w komorze hiperbarycznej. Jest to urządzenie, wewnątrz którego panuje wysokie ciśnienie, a stężenie tlenu wynosi blisko 100 proc. Dzięki zastosowaniu takich warunków zwiększa się rozpuszczalność tlenu we krwi, a co za tym idzie, ułatwia to jego dystrybucję do tkanek.

Dużym zainteresowanie cieszy się także tlenoterapia w kosmetologii, gdyż właściwe dotlenienie komórek opóźnia procesy starzenia, a także łagodzi dolegliwości skórne. Dlatego też tlenoterapia twarzy jest coraz częściej spotykanym zabiegiem w ofercie gabinetów i klinik.

Tlenoterapia – skutki uboczne i powikłania

Stosowanie mieszaniny oddechowej z zawartością tlenu powyżej 50 proc. ma działanie toksyczne dla tkanek. Dlatego tlenoterapia dużymi stężeniami powinna być ograniczona czasowo. Najbardziej narażone na szkodliwe działanie tlenu są płuca. Do możliwych skutków ubocznych leczenia tlenem należą:

  • stany zapalne górnych dróg oddechowych,
  • zapalenie oskrzeli,
  • zmiany niedodmowe (zapadanie się pęcherzyków płucnych).

U noworodków, u których w związku z zaburzeniami oddychania konieczna była tlenoterapia czynna, może dojść do rozwoju dysplazji oskrzelowo-płucnej. Takie powikłanie zwiększa ryzyko rozwoju przewlekłych chorób płuc w przyszłości.

Bibliografia

  • Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika 2015. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2015, s. 199–212, 828–831.
  • Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika 2015/16. Mały Podręcznik. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2015, s. 398–403, 1376–1379.
  • Siwołowski P., Petruk-Kowalczyk J., Zymliński R., Zaostrzenie przewlekłej niewydolności serca – postępowanie w najczęstszych przyczynach. Medycyna Po Dyplomie, 2011, 189, 12: 74–81.
Opublikowano: ; aktualizacja: 29.01.2019

Oceń:
4.3


Może cię

Digoksyna – badania stężenia

Badane stężenia digoksyny we krwi służy do monitorowania prawidłowych dawek leku ze względu na jego ...

Zwłóknienie płuc – rodzaje, przyczyny, objawy, badania, leczenie, rokowania

Zwłóknienie płuc to jedna ze śródmiąższowych chorób prowadzących do zaburzeń wentylacji i upośledzenia wymiany gazowej. ...

Niewydolność serca – przyczyny, objawy, leczenie, rokowanie w niewydolności mięśnia sercowego

Niewydolność serca związana jest z nieprawidłową budową i pracą organu. Przyczyny choroby to m.in.: nadciśnienie ...

Inhibitory konwertazy angiotensyny

Inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI) od czasu wprowadzenia w 1981 r. pierwszego doustnego preparatu – kaptoprylu, ...

Niedodma – przyczyny, rodzaje, objawy, badania, leczenie, rokowanie

Niedodma to stan, w którym dochodzi do niewystarczającego wypełnienia płuca powietrzem. Przyczyną jest zamknięcie oskrzela ...

Obrzęk płuc pochodzenia sercowego

Obrzęk płuc pochodzenia sercowego jest wynikiem nagłego pogorszenia się czynności skurczowej lub skurczowo-rozkurczowej lewej komory ...

Niewydolność prawokomorowa

W sytuacji, w której serce nie spełnia prawidłowo roli pompy, zapewniającej wystarczające ukrwienie narządów obwodowych ...

Rehabilitacja kardiologiczna – kiedy i dla kogo, rodzaje, etapy, ćwiczenia, efekty

Rehabilitacja kardiologiczna to zespół działań medycznych – ćwiczeń, wsparcia psychologicznego, motywujących, które wykonywane są u ...

Leki moczopędne (diuretyki) tiazydowe, pętlowe, oszczędzające potas

Leki moczopędne nazywane są inaczej diuretykami. Wykazują bezpośrednie działanie nerkowe, a niektóre z nich m.in. ...

Choroby serca a stres

Wśród czynników zwiększających ryzyko wystąpienia miażdżycy oraz jej powikłań wymienić należy stres. Osoby mocniej reagujące ...

Serce płucne (przerost prawej komory) – objawy, przyczyny i leczenie

Serce płucne (łac. cor pulmonale, inna nazwa: płucna choroba serca) to stan, w którym doszło ...

Obrzęki a choroby serca

Obrzęki są wywołane nadmiernym gromadeniem się wody poza naczyniami i komórkami. Najczęstszą chorobą serca, w ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon