Jakie są przyczyny POChP?

Brak zdjęcia

10 października 2013

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (łac. Morbus obturativus pulmonum chronicum) znana jest powszechnie pod skrótem POChP. Jest to schorzenie przebiegające z trwałym, nieodwracalnym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Najczęściej ma ono charakter postępujący i związane jest z nasiloną, przewlekłą odpowiedzią zapalną dróg oddechowych na szkodliwe pyły lub gazy.

Przyczyny POChP

Przyczyn rozwoju POChP należy doszukiwać się w interakcji czynników osobniczych i środowiskowych. Zatem jakie są przyczyny POChP? Najważniejszą, bo odpowiedzialną za około 90% przypadków choroby jest palenie tytoniu. W większości chorują palacze papierosów, niemniej jednak także fajka i cygaro oraz palenie bierne przyczyniają się do wzrostu ryzyka zachorowania.

Narażenie w pracy zawodowej na organiczne i nieorganiczne pyły, związki chemiczne i opary lub przebywanie w pomieszczeniach słabo wentylowanych, w których powietrze jest zanieczyszczone wskutek spalania drewna, odchodów zwierzęcych czy odpadów rolniczych również odgrywa pewną rolę w rozwoju POChP (niemniej jest ona niewielka w porównaniu z paleniem tytoniu).

Kolejny faktor to genetycznie uwarunkowany niedobór alfa1-antytrypsyny. Sprężystość płuc, czyli ich zdolność do odkształcania się w czasie wdechu i powrotu do stanu wyjściowego po wydechu, utrzymywana jest dzięki obecności białek, m.in. elastyny, w ścianie pęcherzyków płucnych. W organizmie człowieka wyspecjalizowane komórki, np. neutrofile (komórki układu odpornościowego, zaangażowane przede wszystkim w odpowiedź odpornościową przeciwko bakteriom), w wyniku reakcji zapalnej wydzielają enzym – elastazę, degradującą elastynę. Przeciwne działanie ma alfa1-antytrypsyna, która chroni to białko przed zniszczeniem.

Sytuacją, która najsilniej zwiększa ryzyko wystąpienia POChP jest palenie tytoniu przez osobę z niedoborem alfa1-antytrypsyny. W obecnych czasach – w porównaniu z latami wcześniejszymi – przewaga w liczebności zachorowań w zależności od płci przechyla się na stronę pań. Ma to związek z coraz częstszym sięganiem po papierosy przez kobiety.

Zmiany w układzie oddechowym POChP

W wyniku działania wyżej wymienionych czynników dochodzi do uszkodzenia płuc. Ma na to wpływ przewlekły stan zapalny toczący się w drogach oddechowych, miąższu płuc i naczyń płucnych oraz zjawisko rozpadu białek odpowiedzialnych za sprężystość płuc. Zmiany, które zachodzą w układzie oddechowym, mają zazwyczaj swój określony porządek.

  1. Najpierw pacjent zmaga się z nadmiernym wydzielaniem śluzu. Najbardziej prawdopodobną przyczyną tego zjawiska jest długotrwałe drażnienie nabłonka oskrzeli przez dym tytoniowy lub inne wdychane substancje szkodliwe. Dochodzi do pomnożenia gruczołów podśluzowych oraz tzw. komórek kubkowych, które odpowiedzialne są za produkcję śluzu. Charakterystyczne dla tego etapu są wilgotny kaszel i okresowe odkrztuszanie plwociny, związane z przewlekłym zapaleniem oskrzeli. Objawy te mogą na wiele lat wyprzedzać kolejne stadia choroby.
  2. Po pewnym czasie pojawia się ograniczenie przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Jest to wynik zwiększenia oporu w małych oskrzelach i oskrzelikach, który spowodowany jest w największym stopniu przez trzy zjawiska: zmiany zapalne i zwłóknienie okołooskrzelowe, wypełnienie światła oskrzeli przez komórki zapalne, śluz i wysięk oraz skurcz mięśni gładkich oskrzeli. Zmniejsza się ilość powietrza opuszczającego płuca w trakcie spokojnego oddychania.
  3. Utrudnienie wydechu prowadzi do zatrzymania powietrza w płucach i rozdęcia płuc. Szczególnie nasila się ono w czasie wysiłku fizycznego, bo czas wydechu jest znacznie skrócony. Zaleganie powietrza w pęcherzykach płucnych wyraźnie utrudnia oddychanie, co objawia się dusznością i zmniejszeniem tolerancji wysiłku fizycznego. Uważa się, że rozdęcie płuc jest główną przyczyną duszności, na którą skarżą się niemal wszyscy pacjenci z POChP. Z czasem może rozwinąć się rozedma, czyli poszerzenie przestrzeni powietrznych najbardziej obwodowo położnych części układu oddechowego wraz ze zniszczeniem ścian pęcherzyków płucnych. To właśnie palenie papierosów i genetycznie uwarunkowany niedobór alfa1-antytrypsyny są odpowiedzialne za to zjawisko.
  4. Wszystkie wyżej wymienione procesy prowadzą do zaburzenia wymiany gazowej, a co za tym idzie spadku ilości tlenu transportowanego przez krew (hipoksemia) i wzrostu poziomu dwutlenku węgla (hiperkapnia). Zaleganie powietrza w pęcherzykach płucnych powoduje, iż znajduje się w nim mniejsza ilość tlenu dostępnego dla wymiany gazowej, natomiast dwutlenek węgla nie może być efektywnie wydychany. Stan taki określa się jako całkowitą niewydolność oddychania.
  5. Końcowym i jednocześnie najgroźniejszym dla życia pacjenta etapem jest nadciśnienie płucne rozwijające się w zaawansowanej POChP. Pod wpływem niedotlenienia w małych tętniczkach płucnych dochodzi do ich skurczu. Wielokrotnie powtarzane zjawisko powoduje zmiany w strukturze tych naczyń. Mięśnie gładkie budujące ich ściany ulegają przerostowi. Toczy się przewlekły stan zapalny. W obliczu tych przemian prawa komora serca, która pompuje krew do płuc, ma utrudnioną pracę, gdyż musi pokonać większy opór. Obciąża to mięsień sercowy, który także ulega przerostowi, a to upośledza jego funkcję. Prawokomorowa niewydolność serca jest bardzo częstą przyczyną zgonu w przebiegu POChP.

Przewlekły proces zapalny, niedotlenienie, ograniczona aktywność fizyczna i działania niepożądane stosowanych leków przyczyniają się do powstania skutków ogólnoustrojowych. Pacjenci w zaawansowanych stadiach POChP często cierpią na ogólne wyniszczenie, zanik mięśni szkieletowych, osteoporozę, depresję i niedokrwistość (zbyt małą ilość czerwonych krwinek).

Rokowanie u pacjentów z POChP

Mając świadomość, jakie są przyczyny POChP oraz przebieg choroby, należy podjąć kroki, które mogą ograniczyć postęp choroby lub jej skutki dla chorego. Niezależnie od zastosowanego leczenia czynnikiem, który ma największy wpływ na rokowanie i może je znacznie poprawić, jest zaprzestanie palenia tytoniu. Chorzy nie powinni ponadto pracować w środowisku, które naraża ich na kontakt z zanieczyszczonym powietrzem przez pyły lub gazy.

Ze względu na występującą duszność wysiłkową aktywność fizyczna może być znacznie ograniczona, ale nie należy jej zaniechać całkowicie. Zaleca się wykonywanie ćwiczeń ogólnie usprawniających organizm. Trzeba pamiętać, że uprawianie sportu na wczesnych etapach choroby może mieć dobroczynny wpływ na dalszy jej przebieg. Chorym, którzy doświadczają duszności nawet podczas spaceru po płaskim terenie w swoim tempie, zalecana jest rehabilitacja oddechowa. Powinni się jej poddać także pacjenci, których prosta aktywność życiowa jest ograniczona przez spadek tolerancji wysiłku, a pomimo leczenia utrzymuje się duszność. Może ona przynieść wiele korzyści: od poprawy wydolności wysiłkowej, zmniejszenia uczucia duszności, poprzez poprawę jakości życia, zmniejszenie depresji i lęku, aż do ograniczenia liczby dni spędzonych w szpitalu z powodu zaostrzeń choroby.

Bardzo ważnym aspektem jest także odżywienie pacjenta. Chorobie może towarzyszyć spadek masy ciała, a to wiąże się z większym ryzykiem zgonu. Z drugiej jednak strony występująca u niektórych chorych otyłość nasila objawy POChP.

Niestety, duże nasilenie duszności, zmniejszona wydolność wysiłkowa, mały wskaźnik masy ciała (BMI), częste zaostrzenia i obecność powikłań, zwłaszcza niewydolności prawej komory to czynniki, które powodują bardzo niekorzystne rokowanie.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.4


Może cię

Serce płucne (przerost prawej komory) – objawy, przyczyny i leczenie

Serce płucne (łac. cor pulmonale, inna nazwa: płucna choroba serca) to stan, w którym doszło ...

Astma a POChP i inne choroby

Astma oskrzelowa to przewlekła choroba zapalna układu oddechowego, w której zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli, a ...

Postępowanie w zaostrzeniu POChP

W przebiegu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, czyli POChP, dochodzi do zaostrzeń objawów. Najczęściej ich przyczyną ...

Rozedma płuc – przyczyny, objawy, badania, leczenie, skutki, rokowanie, śmiertelność

Rozedmą nazywa się przewlekłą chorobę płuc u palaczy. Występuje ona często z przewlekłym zapaleniem oskrzeli, składając ...

POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc) – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie

POChP, czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc to nieuleczalne schorzenie, w przebiegu którego występują problemy z ...

POChP – leczenie i rokowanie

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (znana też pod skrótem POChP) jest to schorzenie charakteryzujące się trwałym, ...

Jak rozpoznać astmę?

Napady duszności, uporczywy kaszel, świszczący oddech oraz uczucie ciężkości w klatce piersiowej to objawy charakterystyczne ...

Palenie a choroby układu oddechowego

Nałóg palenia papierosów należy niewątpliwie do najpoważniejszych wyzwań medycyny w ostatnich latach i jednocześnie jest ...

Nadreaktywność oskrzeli – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i leczenie?

Nadreaktywność oskrzeli występuje, gdy reakcja układu oddechowego na bodziec, który w zdrowym organizmie nie wywołałby ...

Przyczyny duszności

Duszność jest to subiektywne uczucie braku powietrza, zazwyczaj połączone ze wzmożoną pracą mięśni oddechowych. Duszność ...

Teofilina – badanie stężenia

Badanie stężenie teofiliny wykonuje się w celu monitorowania stężenia teofiliny we krwi podczas leczenia m.in. ...

POChP a zapalenie oskrzeli

POChP, czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc, polega przede wszystkim na ograniczeniu przepływu powietrza przez drogi ...

Komentarze (0)