Czym jest serotonina?
To organiczny związek chemiczny o nazwie 5-hydroksytryptamina (5-HT), który należy do grupy tzw. amin biogennych. Serotonina powstaje na skutek przemian tryptofanu, dostarczanego organizmowi wraz z pożywieniem. Początkowo następuje jego hydroksylacja do 5-hydroksytryptofanu, a następnie podlega on tzw. dekarboksylacji. W efekcie powstaje 5-hydroksytryptamina (5-HT), czyli serotonina. To naturalna pochodna tryptaminy i neuroprzekaźnik monoaminowy, który uczestniczy w przesyłaniu impulsów pomiędzy komórkami nerwowymi.
W znacznym stopniu reguluje także procesy zachodzące w organizmie człowieka. Najwyższe stężenie serotoniny znajduje się w przewodzie pokarmowym (aż 95%). Wytwarzana jest przez komórki chromatofilne błony śluzowej jelita i syntetyzowana w podwzgórzu, szyszynce oraz płytkach krwi. Za produkcję serotoniny w układzie nerwowym odpowiada szew, jaki znajduje się w obrębie pnia mózgu. Duża część 5-hydroksytryptaminy wchłania się z układu pokarmowego do krwiobiegu przez płytki krwi.
Rola serotoniny w naszym organizmie
Jako neuroprzekaźnik umożliwia przenoszenie sygnałów między neuronami. W związku z tym reguluje nie tylko pracę mózgu i układu nerwowego, ale też całego organizmu. Serotonina wywiera pozytywny wpływ na ogólne samopoczucie, redukuje niepokój oraz lęk. Podobnie jak dopamina to „hormon szczęścia”, który pozwala odczuwać radość.
Serotonina wpływa zarówno na stany emocjonalne, jak i koncentrację czy pamięć. Poza tym ma zdolność obkurczania naczyń krwionośnych, a także bierze udział w procesach krzepnięcia krwi.
Serotonina odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego. Przede wszystkim pomaga w pozbyciu się substancji szkodliwych i reguluje wydzielanie kwasu solnego. Wpływa na motorykę przewodu pokarmowego – m.in. nasila perystaltykę jelita cienkiego, ogranicza ryzyko rozwoju wrzodów żołądka czy dwunastnicy. Serotonina reguluje etapy snu i czuwania oraz apetyt. Oprócz tego pomaga w utrzymaniu odpowiedniej temperatury ciała i ciśnienia krwi.
Przeczytaj też o fluoksetynie – składniku „pigułek szczęścia”
Niedobór serotoniny
Deficyt organicznego związku z grupy amin biogennych może mieć negatywny wpływ zarówno na zdrowie psychiczne, jak i fizyczne. Zbyt niski poziom serotoniny wpływa na obniżenie nastroju, powoduje drażliwość, zwiększa niepokój oraz wywołuje stany lękowe. Niedobór „hormonu szczęścia” prowadzi do napadów agresji lub pogorszenia pamięci czy koncentracji. Niepożądanym skutkiem deficytu tego hormonu jest schizofrenia, depresja czy bezsenność.
Obniżenie poziomu serotoniny w organizmie prowadzi także do zaburzeń odżywiania. Brak odpowiedniej ilości serotoniny zwiększa skłonność do objadania się lub sięgania po słodkie przekąski. Oprócz tego przyczynia się do nieprawidłowości w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego, m.in. spowolnienia motoryki jelit oraz zaparć. Duży wpływ na to może mieć niedobór witaminy B6 w organizmie, dieta uboga w produkty zawierające L-tryptofan czy nadmierne spożycie teaniny zawartej w liściach herbaty.
Nadmiar serotoniny
Bardzo wysoki poziom tego hormonu także może niekorzystnie wpływać na organizm człowieka. Jakie są objawy nadmiaru serotoniny? Zbyt wysokie stężenie serotoniny we krwi często prowadzi do zaburzeń takich jak: upośledzenie wchłaniania składników odżywczych, stany zapalne jelit, zmniejszenie libido czy rozwój fobii społecznej.
W przypadku nadmiaru serotoniny dochodzi do pobudzenia receptorów serotoninowych w ośrodkowym układzie nerwowym i zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu.
Najczęściej występują one u pacjentów, którzy stosują zbyt wysokie dawki leków, na przykład z grupy SSRI. Zatrucie antydepresantami przyczynia się do wystąpienia tzw. zespołu serotoninowego (polekowego). Nadmierna ilość serotoniny może być niebezpieczna dla zdrowia, a nawet życia.
Zespół serotoninowy występuje jednak niezwykle rzadko – u około 1% pacjentów przyjmujących leki przeciwdepresyjne. Zbyt wysokie stężenie serotoniny we krwi jest zazwyczaj przyczyną dolegliwości, tj.:
- wzrost ciśnienia tętniczego krwi, tachykardia,
- bóle głowy,
- nudności,
- podwyższenie temperatury ciała,
- nadmierna potliwość.
Jak zwiększyć poziom serotoniny w organizmie?
Aby zapobiec spadkom nastroju, warto sięgnąć po naturalne metody. Jakie są naturalne źródła serotoniny, a kiedy trzeba wesprzeć się „tabletkami z serotoniną”? Poziom serotoniny można wyrównać poprzez zwiększoną podaż tryptofanu. Wskazana jest również zmiana stylu życia, m.in. zadbanie o relaks, zdrowy i spokojny sen, aktywność fizyczną. Najlepiej też spędzać jak najwięcej czasu na słońcu. Naturalna fototerapia jest wykorzystywana w walce z depresją sezonową. Podobno duża ilość pocałunków oraz seks zwiększa poziom serotoniny o nawet 200%!
Zbilansowana dieta
Istotne znaczenie ma spożywanie produktów bogatych w L-tryptofan, który znajduje się ananasie, rybach, jajkach, orzechach, tofu, serze cheddar, czekoladzie, bananach. Na stabilizowanie poziomu „hormonu szczęścia” w naszym organizmie wpływają węglowodany złożone zawarte w warzywach, owocach, pestkach dyni, nasionach strączkowych oraz pełnoziarnistym pieczywie. W codziennej diecie nie powinno też zabraknąć źródeł witaminy B6, B12 i B9, między innymi mięsa, podrobów, czerwonej papryki, nabiału.
Aktywność fizyczna
Warto regularnie uprawiać sport. Szczególnie polecana jest aktywność na świeżym powietrzu. Najlepiej poświęcić minimum 30 minut dziennie na energiczny spacer, pływanie, bieganie czy jazdę na rowerze. Ruch na świeżym powietrzu dodatkowo wyzwala endorfiny, dzięki którym czujemy się szczęśliwsi.
Przeczytaj też: Zoloft – wskazania do stosowania
Serotonina wykorzystywana w medycynie
„Hormon szczęścia” istotnie wpływa na nastrój i samopoczucie. W przypadku bardzo niskiego stężenia serotoniny we krwi, konieczne jest wdrożenie terapii farmakologicznej. W leczeniu depresji i zaburzeń nerwicowych znajdują zastosowanie leki zawierające selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny SSRI (Selective Serotonin Reuptake Inhibitors albo Serotonin-Specific Reuptake Inhibitor) oraz inhibitory MAO (inhibitory monoaminooksydazy). Ich działanie polega na blokowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny. Aby nie dopuścić do pojawienia się zespołu serotoninowego, antydepresanty należy przyjmować ściśle według zaleceń lekarza.
