Zespół sawanta – co to jest, przyczyny, objawy, diagnoza, leczenie

Genialne umysły to wciąż tajemnica dla lekarzy i neurobiologów zajmujących się ludzkim mózgiem. Jedną z najciekawszych grup pacjentów, którzy wyjątkowe zdolności łączą z deficytami w innych obszarach są chorzy z zespołem sawanta. Savant z języka francuskiego oznaczy mędrca lub uczonego. Sawanci wykazują ponadprzeciętne umiejętności muzyczne, lingwistyczne lub matematyczne, nie potrafią jednak radzić sobie z najprostszymi czynnościami dnia codziennego. W czym tkwi tajemnica zespołu sawanta i kiedy można go podejrzewać?

Co to jest zespół sawanta?

Za autora określenia „zespół sawanta” (savant syndrome) uważa się odkrywcę zespołu Downa – Johna Langdona-Downa. Opisał on w swoich pracach naukowych liczne przypadki współwystępowania ponadprzeciętnych zdolności z upośledzeniem umysłowym i zaproponował w 1887 roku pojęcie „idiota-sawant” (fr. savant idiot) – uczony głupiec. Jednak pierwsze wzmianki o współistnieniu dysfunkcji mózgu z genialnymi umiejętnościami pojawiły się 100 lat wcześniej – w 1789 roku – w pracach pioniera amerykańskiej psychiatrii, Benjamina Rusha.

Psychiatra ten opisał modelowy przykład chorego z zespołem sawanta. Była to historia niezwykłego człowieka, który przy ograniczonych umiejętnościach liczenia prezentował niewiarygodne zdolności matematyczne, np. potrafił precyzyjnie obliczyć, ile sekund przeżyje człowiek w ciągu 70 lat, 17 dni i 12 godzin, uwzględniając lata przestępne.

Aktualnie kryteriami rozpoznania zespołu sawanta jest występowanie ponadprzeciętnych zdolności u chorych z ilorazem inteligencji w granicach 40–70. Upośledzeni geniusze mogą być niezdolni do samoobsługi, wymagać stałej pomocy osób drugich oraz cierpieć na zaburzenia z grupy obsesyjno-kompulsywnych. Jednocześnie jednak prezentują umiejętności niedostępne osobom zdrowym.

Zespół sawanta – przyczyny

Syndrom sawanta jest zwykle zespołem wrodzonym związanym z upośledzeniem umysłowym, ale może również wystąpić w postaci nabytej. Do rozwoju nabytego zespołu sawanta może dojść na przykład w wyniku uszkodzeń niektórych struktur mózgu w wyniku urazu lub procesu rozrostowego.

Zdolności sawantyczne mogą pojawić się nagle i równie nagle zaniknąć, ale mogą też trwać przez całe życie. Zespół sawanta występuje u około 10 proc. osób autystycznych, 0,05–0,14 proc. osób z uszkodzeniem mózgu lub niedorozwojem umysłowym i 0,14 proc. osób z niedorozwojem umysłowym. Zespół sawanta bardzo często łączy się z zespołem Aspergera, a także innymi zespołami zaburzeń ze spektrum autyzmu u dzieci.

Zespół sawanta u dorosłych pojawia się niekiedy w jednej z odmian demencji: otępieniu czołowo-skroniowym, jak również w wyniku krwawień domózgowych czy następstw epilepsji.

Bezpośrednia przyczyna zespołu sawanta jest wciąż zagadką dla naukowców badających to schorzenie. Hipotezy naukowe próbują wyjaśniać istotę sawantyzmu poprzez odwołanie się do plastyczności mózgu. Najczęściej osoby upośledzone umysłowo mają zaburzone funkcje zlokalizowane w lewej półkuli mózgu, odpowiedzialnej za sekwencje, porządek, hierarchizacje i zdolności językowe. Uszkodzenie lewej półkuli mózgu skutkuje większą aktywnością prawej półkuli w celu zrekompensowania utraconych funkcji. W ten sposób wielu sawantów prezentuje fenomenalne zdolności w takich dziedzinach, jak muzyka, plastyka, rzeźba, gdyż prawa półkula mózgu odpowiada właśnie za zdolności artystyczne.

Analizowany jest również wpływ testosteronu na rozwój mózgu w życiu płodowym – według wielu hipotez fakt znacznie częstszego występowania zespołu sawanta u mężczyzn sugeruje wpływ tego hormonu na rozwój mózgowia w okresie płodowym, a dokładniej na lewą półkulę mózgu. Zgodnie z tym założeniem lewa półkula rozwija się wolniej niż prawa i jest bardziej narażona na szkodliwe czynniki. W okresie prenatalnym przedłużona ekspozycja lewej półkuli na działanie testosteronu może powodować jej uszkodzenie, a w następstwie tego niedostateczne wykształcenie i idącą za tym dominację prawej półkuli mózgu.

Zespół sawanta – objawy – kim jest sawant?

Objawy zespołu Sawanta obejmują głównie wąski zakres szczególnych zdolności, na przykład, twórczości literackiej (poezja), nauki języków obcych, wykonywania muzyki instrumentalnej, rysowania i malowania, liczenia i operacji matematycznych oraz określania dnia tygodnia dla dowolnej daty znajdującej się w kalendarzu wybranego roku (lat minionych i przyszłych). Większość sawantów to ludzie obdarzeni fenomenalną pamięcią, której zakres wydaje się nadnaturalny dla większości osób.

Jednym z najsłynniejszych sawantów był Kim Peek (1951–2009), który mimo ogólnych zaburzeń rozwoju znał na pamięć 12 000 książek. Czytał dwie strony na raz, jedną jednym okiem, a drugą drugim i zapamiętywał wszystko. Potrafił wymienić nazwy wszystkich miast, autostrad przechodzących przez każde amerykańskie miasto, miasteczko i okręg – a także wszystkie numery kierunkowe, kody pocztowe oraz przypisane do nich sieci telekomunikacyjne i telewizyjne. Znał historię każdego kraju, każdego władcy, jego daty panowania, imiona współmałżonka i historię. Na podstawie podanej daty urodzenia, w ciągu kilku sekund obliczał dzień tygodnia, w którym dana osoba skończyła 8, 40, 65, a nawet 105 lat. Rozpoznawał ze słuchu większość utworów muzycznych, podając jednocześnie datę i miejsce ich powstania oraz datę narodzin i śmierci ich kompozytora.

Zespół sawanta – diagnoza i leczenie

Rozpoznanie zespołu sawanta opiera się w przeważającej części o testy i ocenę psychologiczną przeprowadzaną przez doświadczony zespół specjalistów neurologii oraz psychiatrii. W celu postawienia właściwej diagnozy konieczne bywa wykonanie badań obrazowych mózgu, mogących sugerować wyjściową przyczynę choroby.

Sawantyzm nie wymaga leczenia sam w sobie, ważna jest jednak terapia schorzenia, z którym współistnieje.

Bibliografia

  1. Domagała I.: Niepełnosprawność, która bywa darem. [W:] Wobec „odmienności…?”. Pedagogiczne konotacje. Red. nauk. M. Dycht, L. Marszałek. Wydaw. Salezjańskie, Warszawa 2008, s. 186-194
  2. Snyder A.W. i in. (2003). Savant-like skills exposed in normal people by supressing the left frontotemporal lobe, Journal of Integrative Neuroscience, 2, 149-158.
  3. Białecki M. (2005). Sawanci: geniusze czy upośledzeni?, w: E. Czerniawska (red.), Pamięć. Zjawiska zwykłe i niezwykłe. Warszawa: WSiP, 181-198.
  4. Nettlebeck T, Young R. Savant Syndrome. In: International Review of Research in Mental Retardation. Glidden CM, ed. New York: Academic Press; 1999.
Opublikowano: ; aktualizacja: 19.02.2019

Oceń:
4.6


Może cię

Encefalopatia wątrobowa – przyczyny, objawy, leczenie, rokowanie

Encefalopatia wątrobowa to zaburzenie neurologiczne, które powstaje na skutek chorób wątroby. Przyczyną jest najczęściej niewydolność ...

Naturalne sposoby na uspokojenie

Stres towarzyszy nam niemal w każdej sferze życia. W rozładowaniu napięcia pomóc mogą nie tylko ...

Zaburzenia adaptacyjne – przyczyny, objawy, leczenie, renta

Zaburzenia adaptacyjne to zaburzenia psychiczne dotyczące dzieci i dorosłych, które polegają na braku zdolności przystosowania ...

Bulimia

Bulimia, nazywana w oficjalnych medycznych wykazach chorób żarłocznością psychiczną, jest chorobą zaliczaną do grupy zaburzeń ...

Drżenie mięśni – jakie są przyczyny i jak je diagnozować?

Przyczyną drżenia mięśni są najczęściej niegroźne fascykulacje, czyli drżenia pojedynczych mięśni lub grup mięśniowych. Drżenie ...

Sposoby na problemy ze snem

Sen, obok czuwania, to jeden ze stanów fizjologicznych, które występują cyklicznie w naszym życiu. Na ...

Wideo – Guz kanału kręgowego

Objawy guza kanału kręgowego zależą od jego lokalizacji:j eśli mamy do czynienia z guzem zewnątrzrdzeniowym ...

Wideo – Agorafobia

Agorafobia jest jedną z rodzajów fobii. Sama nazwa dotyczy lęku przed szeroko rozumianą otwartą przestrzenią, ...

Udar niedokrwienny a komórki macierzyste

Najnowsze osiągnięcia w badaniach nad komórkami macierzystymi potwierdzają ich ogromny potencjał w różnych dziedzinach nauki. ...

Wideo – Udar mózgu - jak zapobiegać?

Zapobieganie udarom mózgu oznacza po prostu unikanie tych czynników ryzyka, co do których jest to ...

Bradykinezja – przyczyny, objawy, leczenie

Medycynie znanych jest wiele schorzeń dotyczących ośrodkowego układu nerwowego, które powodują mniej lub bardziej poważne ...

Miastenia – co to jest, przyczyny, objawy, badania, leczenie

Miastenia rzekomoporaźna jest obecnie jedną z najlepiej poznanych chorób autoimmunologicznych człowieka. To choroba nabyta, której ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon