Zespół niespokojnych nóg (RLS)

Zespół niespokojnych nóg, czyli zespół RLS dotyka około 5 proc. populacji ogólnej. Częstość występowania choroby rośnie wraz z wiekiem. Szacuje się, że wśród osób powyżej 60. roku życia problem niespokojnych nóg dotyczy co dziesiątej osoby. Na syndrom niespokojnych nóg narażeni są ci, którzy cierpią z powodu bezsenności lub mają trudności z zasypianiem. Objawy pojawiają się zazwyczaj w nocy, w spoczynku.

Czym jest zespół niespokojnych nóg?

Zespół niespokojnych nóg (ang. restless legs syndrome, RLS) zwany także chorobą Wittmaacka-Ekboma to zespół objawów, charakteryzujący się występowaniem nieprzyjemnych wrażeń czuciowych ze strony kończyn dolnych, nasilających się w spoczynku. Te nieprzyjemne wrażenia powodują, że osoba chora odczuwa przymus ciągłego poruszania kończynami.

Dane epidemiologiczne wskazują, że na zespół niespokojnych nóg cierpi około 5 proc. populacji ogólnej. Częstość występowania rośnie wraz z wiekiem. W populacji osób powyżej 60. roku życia problem ten jest bardziej rozpowszechniony i dotyczy około 10 proc. osób. Co ciekawe, na chorobę niespokojnych nóg szczególnie narażone są osoby cierpiące z powodu bezsenności lub mające trudności z zasypianiem. Badania dowodzą także, że nieco częściej problem ten dotyka kobiet (około 60 proc. wszystkich przypadków). Wydaje się również, że wpływ czynników genetycznych ma tutaj znaczenie, gdyż zespół niespokojnych nóg i objawy charakterystyczne dla tej przypadłości występują u osób, których rodzice również cierpieli na tę chorobę.

Ponadto zespół niespokojnych nóg w 50 proc. przypadków występuje wtórnie do już istniejących schorzeń (takich jak np. niedobory żelaza, cukrzyca, niewydolność nerek) lub w wyniku stosowania niektórych leków. Zwiększony odsetek zachorowań obserwuje się również w grupie kobiet ciężarnych, szczególnie w trzecim trymestrze ciąży.

Zespół niespokojnych nóg – przyczyny

Nie jest jasne, co powoduje zespół niespokojnych nóg. Przyczyny nie są wyjaśnione i jednoznaczne. Wiele danych z badań naukowych przemawia za rolą czynników genetycznych, na które nakładają się czynniki zewnętrzne lub inne schorzenia. Za predyspozycją genetyczną do zespołu niespokojnych nóg przemawia częste (nawet około 50 proc. przypadków) rodzinne występowanie choroby. Jednakże w wielu przypadkach schorzenie ma charakter sporadyczny (nie występuje rodzinnie). Ryzyko pojawienia się zespołu RLS jest pięciokrotnie wyższe u osoby, której krewny pierwszego stopnia także zmagał się z tym schorzeniem.

Nie ulega wątpliwości, że w rozwoju zespołu niespokojnych nóg ważną rolę odgrywają nieprawidłowości w układzie połączeń między mózgiem a rdzeniem kręgowym, w których neuroprzekaźnikiem jest dopamina. Niedobór dopaminy jest prawdopodobnie w wielu przypadkach uwarunkowany genetycznie.

Zespół niespokojnych nóg może być również wynikiem zaburzeń przemiany żelaza w obrębie komórek produkujących dopaminę. Żelazo jest niezbędne do syntezy dopaminy. Niedobór dopaminy skutkuje nadmierną aktywnością rdzenia kręgowego, zwiększonym odczuwaniem bodźców (nadwrażliwość na bodźce) oraz nadaktywnością ruchową. Może ponadto wywoływać zaburzenie rytmów dobowych regulujących sen i czuwanie. Za istotnością niedoborów żelaza w patogenezie zespołu niespokojnych nóg przemawia także fakt, iż choroba występuje częściej w stanach, którym w organizmie towarzyszą niedobory żelaza (np. ciąża, niewydolność nerek czy niedokrwistość z niedoboru żelaza).

Badacze są zdania, że zespół niespokojnych nóg może być również wywoływany przez niektóre leki, np. neuroleptyki, antydepresanty, leki antyhistaminowe. Ponadto leki te często nasilają objawy choroby.

Zespół niespokojnych nóg – objawy

Osoby cierpiące na zespół niespokojnych nóg najczęściej skarżą się na takie dolegliwości, jak:

  • zaburzenia czucia w postaci drętwienia, pieczenia, cierpnięcia, rozpierania lub mrowienia (uczucie „mrówek pod skórą”) w obrębie kończyn dolnych,
  • dyskomfort występujący najczęściej w okolicy stóp, podudzi, ud, miednicy, a w postaciach zaawansowanych również w obrębie tułowia i kończyn górnych.

Stosunkowo często pacjenci mają problemy z nazwaniem nękających ich objawów.

Dolegliwości związane z syndromem niespokojnych nóg najczęściej pojawiają się w obu kończynach dolnych jednocześnie, chociaż mogą być bardziej dokuczliwe po jednej ze stron. W przypadku odczuwania bólu (rzadko) chory skarży się na tępy ból zlokalizowany „głęboko w nogach”.

Objawy choroby niespokojnych nóg pojawiają się jedynie w spoczynku. Im dłużej chory pozostaje w bezruchu, tym zwiększa się ryzyko wystąpienia objawów. Atakują one z różną częstością (kilka razy w roku lub w zaawansowanych przypadkach nawet codziennie). Zdarza się, że przerwy między występowaniem dolegliwości są nawet kilkuletnie. Najbardziej charakterystyczny objaw stanowi ustępowanie dolegliwości niemal natychmiast w czasie wykonywania ruchu. Chory zaczyna poruszać kończynami, odczuwa potrzebę chodzenia, a ruch przynosi ulgę.

Wraz z rozwojem choroby dokuczliwe objawy zespołu niespokojnych nóg przybierają na sile. Odpowiednio wczesne wdrożenie terapii daje szansę na spowolnienie lub zahamowanie rozwoju choroby. Zwlekanie z ostatecznym postawieniem diagnozy lub podjęciem leczenia sprawia, że późniejsza terapia może być bardziej obciążająca dla pacjenta.

RLS a trudności z zasypianiem

Nieprzyjemne wrażenia czuciowe dokuczają choremu przede wszystkim wieczorem i w godzinach nocnych, dlatego też zespół niespokojnych nóg bardzo często występuje w towarzystwie trudności w zasypianiu (nawet bezsenności), gdyż odczuwany przez chorego dyskomfort i konieczność poruszania się utrudnia bądź uniemożliwia zasypianie. Ponadto obserwuje się występujące tzw. okresowe ruchy kończyn podczas snu (PLMS), które wybudzają chorego ze snu.

Są to powtarzające się w seriach (po 4 i więcej), bardzo regularne ruchy nóg, składające się z wyprostu palucha i grzbietowego zgięcia stopy, często z towarzyszącym zgięciem w stawach kolanowym i biodrowym. Czas trwania pojedynczego ruchu wynosi 0,5–5 s, a odstępy pomiędzy pojedynczymi ruchami w serii najczęściej 20–40 s. Osoby śpiące z chorym w jednym łóżku często określają PLMS jako „kopanie przez sen”.

Jak rozpoznać zespół RLS?

By usprawnić diagnozowanie zespołu niespokojnych nóg, wprowadzono specjalne kryteria diagnostyczne tego schorzenia.

Kryteria podstawowe – obowiązkowe do postawienia rozpoznania:

  • występowanie nieprzyjemnych wrażeń, głównie czuciowych (mrowienie, pieczenie) w obrębie kończyn dolnych, wywołujących przymus poruszania kończynami,
  • wspomniane objawy ustępują częściowo lub całkowicie podczas ruchu,
  • narastanie objawów w spoczynku,
  • nasilanie się objawów w godzinach wieczornych i nocnych.

Kryteria dodatkowe w rozpoznawaniu choroby niespokojnych nóg:

  • okresowe ruchy kończyn w czasie snu lub czuwania,
  • dodatni wywiad rodzinny,
  • dobra odpowiedź na leczenie dopaminergiczne,
  • zaburzenia snu.

Diagnostykę zespołu niespokojnych nóg ustala się na podstawie wywiadu, charakterystycznego obrazu klinicznego oraz po wykluczeniu innych chorób, mogących dawać podobne objawy. Szczególnie ważne jest określenie, czy chory przyjmuje leki mogące powodować zespół niespokojnych nóg i objawy specyficzne dla schorzenia. Chory powinien mieć wykonane badania krwi, by wykluczyć takie choroby, jak:

  • cukrzyca (oznaczenie stężenia glukozy na czczo),
  • choroby nerek (oznaczenie stężenia kreatyniny i jonogram),
  • choroby wątroby (oznaczenie aktywności aminotransferaz),
  • przewlekłe choroby zapalne (morfologia krwi i OB),
  • niedobór żelaza (morfologia krwi, stężenie żelaza i ferrytyny),
  • niedobór magnezu (oznaczenie stężenia magnezu),
  • polineuropatia i inne schorzenia neurologiczne (badanie neurologiczne).

Zespół RLS – jak zapobiegać?

Leczenie zespołu niespokojnych nóg opiera się na postępowaniu niefarmakologicznym oraz farmakoterapii. W łagodnych postaciach choroby niespokojnych nóg zastosowanie metod niefarmakologicznych może okazać się wystarczające – uzyskuje się zahamowanie postępu choroby oraz złagodzenie jej objawów. Wykorzystywanymi metodami są:

  • unikanie czynników nasilających objawy (np. picie kawy w godzinach wieczornych, spożywanie alkoholu, palenie papierosów) oraz eliminacja leków wywołujących lub nasilających RLS,
  • prowadzenie zdrowego trybu życia, regularne ćwiczenia fizyczne, unikanie wykonywania intensywnych ćwiczeń bezpośrednio przed snem,
  • unikanie snu w czasie dnia,
  • stosowanie przed snem ćwiczeń rozciągających oraz ciepłych lub zimnych kąpieli
  • aktywność umysłowa w czasie dłuższego przebywania w pozycji siedzącej – np. rozwiązywanie krzyżówek, czytanie książek.

Zespół niespokojnych nóg – leczenie

Bezpieczne i skuteczne sposoby na zespół niespokojnych nóg

Zespół niespokojnych nóg może być z powodzeniem leczony przy pomocy preparatów skojarzonych, które zawierają w swoim składzie żelazo, magnez i witaminy B6 i B12 oraz witaminę C. W licznych badaniach wykazano, że jedną z przyczyn zaostrzenia się objawów choroby jest niedobór żelaza, co przekłada się na wspomnianą wcześniej zaburzoną syntezę dopaminy, a to zaburza prawidłową komunikację pomiędzy połączeniami nerwowymi. Witamina C stosowana w preparatach na niespokojne nogi zapewnia odpowiednio wysoką wchłanialność żelaza i przyspiesza jego przemiany.

Z kolei suplementacja witamin z grupy B pozwala na utrzymanie prawidłowego metabolizmu energetycznego oraz poprawia przyswajanie magnezu przez organizm. Magnez odpowiada za prawidłowe przekazywanie impulsów nerwowych w komórkach. Zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia skurczów i bolesnego napięcia mięśni. Warto wspomnieć, że magnez odgrywa kluczową rolę w regulacji prawidłowego procesu snu, co pozwala zmniejszyć ryzyko wybudzeń.

Niezwykle ważny jest tutaj nie tylko skład takiego preparatu, ale także odpowiednie proporcje składników, co zapewnia skuteczne łagodzenie objawów choroby, ale także stanowi ważny element terapii. Ważne, by preparat taki zapewniał pacjentowi łatwe stosowanie (w postaci jednej tabletki i prostego sposobu dawkowania – 2 razy na dobę).

Należy pamiętać, że około połowa przypadków zespołu niespokojnych nóg jest wywoływana wtórnie od innych schorzeń, w tych przypadkach leczenie zespołu RLS polega na terapii choroby podstawowej.

Leki na zespół niespokojnych nóg i działania niepożądane

Około 50 proc. pacjentów wymaga wdrożenia leczenia farmakologicznego. Wybór leku zależy od objawów choroby, ich nasilenia oraz uciążliwości (stopnia, w jaki upośledzają życie chorego i wpływają na jego jakość). Największe zastosowanie w farmakoterapii mają leki dopaminergiczne i antagoniści dopaminy. W Polsce najczęściej stosuje się lewodopę, ropinirol i pramipeksol. W przypadku niedostatecznej odpowiedzi na leki dopaminergiczne lub w przypadku wystąpienia działań niepożądanych tych leków stosowane są niektóre leki przeciwpadaczkowe, np. gabapentyna i pregabalina. Natomiast w ciężkich, lekoopornych postaciach zespołu niespokojnych nóg zaleca się małe dawki leków opioidowych, np. kodeiny.

Leki przepisywane na receptę, stosowane w leczeniu RLS powodują szereg działań niepożądanych. Leki dopaminergiczne powodują lęki, silne zaburzenia nastroju, pobudzenie, bóle głowy, wahania ciśnienia czy zaburzenia rytmu serca. Z kolei antagoniści dopaminy (np. ropinirol) mogą powodować zaburzenia psychotyczne (majaczenie, urojenia, paranoja) oraz zaburzenia panowania nad popędami. Leki te są niechętnie przepisywane przez lekarzy, zwłaszcza w początkowym etapie trwania choroby.

Przeczytaj również:

Leczenie zespołu niespokojnych nóg

Opublikowano: ; aktualizacja: 13.01.2016

Oceń:
4.5


Może cię

Transferyna – badanie stężenia, norma, podwyższona i obniżona w surowicy

Transferyna oznaczana jest w diagnostyce różnicowej niedokrwistości. Badanie jej stężenia przeprowadza się zazwyczaj wraz z testem wysycenia ...

Retikulocyty – wskazania, przygotowanie, przebieg, norma, wyniki badania

Badanie stężenia retikulocytów będących niedojrzałą formą erytrocytów pozwala zdiagnozować i różnicować niedokrwistość. Badanie liczby retikulocytów ...

Anemia u niemowląt

Anemia u niemowląt bywa też określana mianem niedokrwistości. Jest ona stanem chorobowym, który ma miejsce ...

Ferrytyna – badanie – wskazania, normy, wyniki

Badanie ferrytyny, białka magazynującego żelazo w organizmie, pozwala dokładnie określić jego poziom we krwi. Wskazania ...

Obfite miesiączki a anemia

Anemia to stan gdy obniżony jest poziom hemoglobiny i zmniejszona jest ilość erytrocytów we krwi. ...

Nocne skurcze nóg – dlaczego skurcze w nogach pojawiają się w nocy?

Nocne skurcze nóg najczęściej pojawiają się nagle i znacznie utrudniają spokojny sen. Przyczynę skurczów stanowi ...

Niedobór żelaza u dziecka

Do najczęstszych niedoborów składników pokarmowych u dzieci należy niedobór żelaza w diecie. Nieodpowiednia dieta (uboga ...

Anemia z niedoboru żelaza u dziecka

Żelazo stanowi składnik mineralny niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania i zdrowia organizmu. Każda krwinka czerwona zawiera ...

Anemia w ciąży

Anemia w ciąży rozwija się u większości kobiet. Bywa też ona nazywana niedokrwistością w ciąży. ...

Wideo – Zespół niespokojnych nóg

Zespół niespokojnych nóg (RLS) charakteryzuje się występowaniem przed snem nieprzyjemnych odczuć w nogach, które zmuszają ...

Niespokojne nogi – przymus poruszania nogami

Tajemniczo brzmiąca nazwa – choroba niespokojnych nóg (RLS) to zespół objawów, który pacjenci opisują najczęściej ...

Zimne stopy i dłonie

Zimne stopy i dłonie stanowią częsty problem, na który skarżą się pacjenci w gabinecie lekarskim. ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon