Zespół abstynencyjny (odstawienny) – objawy, ile trwa, leczenie

Zespół abstynencyjny to wspólna nazwa dla szeregu objawów po odstawieniu alkoholu u osób uzależnionych. Nasilenie objawów zespołu abstynencyjnego jest niezwykle zróżnicowane. W zaawansowanych przypadkach pojawia się padaczka alkoholowa, majaczenie (delirium) czy halucynacje. Jak wygląda i ile trwa leczenie objawów odstawiennych?

Zespół abstynencyjny – co to jest?

Uzależnienie od alkoholu, czyli utrata kontroli nad spożywaną ilością alkoholu, wciąż zajmuje niechlubne wysokie miejsce na liście nałogów Polaków. Uzależnienie od alkoholu jest chorobą przewlekłą, która postępuje i może zakończyć się zgonem. Choroba nazwana alkoholizmem jest wieloczynnikowa, oddziałuje na zdrowie fizyczne i psychiczne człowieka, jak również na środowisko społeczne chorego. Próby zaprzestania picia często są zarzucane z uwagi na występowanie przykrych skutków ubocznych odstawienia alkoholu, jak również brak odpowiedniej psychoterapii.

U większości osób uzależnionych od alkoholu w wyniku jego odstawienia lub redukcji dawek alkoholu obserwuje się zespół abstynencyjny. Za jego przyczynę uważa się patologiczny wzrost aktywności ośrodkowego układu nerwowego po zakończeniu lub ograniczeniu spożywania alkoholu. Ośrodkowy układ nerwowy przystosowuje się do długotrwałej podaży alkoholu poprzez zmniejszenie aktywności układu hamującego procesy mózgowe (GABA-ergicznego), przy jednoczesnym wzroście działania receptorów pobudzających mózg (glutaminergicznych).

Aktywność mózgu osoby uzależnionej zmienia się i dostosowuje do funkcjonowania w sytuacji stałej obecności etanolu. Natomiast nieobecność (lub obniżenie stężenia) alkoholu we krwi (na przykład po obudzeniu się) wiąże się z odczuwaniem przykrych objawów zespołu abstynencyjnego i pragnieniem napicia się alkoholu w celu złagodzenia tych objawów („klinowanie”, wzmocnienie negatywne) lub zapobieżenia im. Po odstawieniu alkoholu mija działanie tłumiące, a nadpobudliwość neuronów pozostaje, co skutkuje pojawieniem się głodu alkoholowego oraz ostrym zespołem abstynencyjnym.

Zespół odstawienia alkoholu może pojawiać się nawet u osób pijących przez pozornie krótki odcinek czasu lub regularnie spożywających niewielką ilość alkoholu (na przykład 2–3 piwa każdego dnia). Ciąg alkoholowy definiowany jest jako stan odurzenia alkoholem trwający dłużej niż 48 godzin. Ciągi alkoholowe występujące na przemian z okresami abstynencji są charakterystyczne dla przewlekłej choroby alkoholowej. Ich przerwanie wymaga często interwencji medycznej połączonej z detoksem alkoholowym.

Zespół abstynencyjny – objawy

Objawy odstawienne pojawiają się zazwyczaj po wytrzeźwieniu i zaprzestaniu dalszego picia. Ich nasilenie jest znaczne zwłaszcza w pierwszych dniach po odstawieniu alkoholu.

Do najczęściej występujących objawów abstynencyjnych zalicza się:

  • pocenie się,
  • nudności lub wymioty,
  • tachykardię (przyspieszoną czynność serca) i/lub podwyższone ciśnienie tętnicze,
  • bóle głowy,
  • bezsenność,
  • pobudzenie psychoruchowe,
  • lęk, niepokój, nadwrażliwość na bodźce,
  • drgawki lub pełnoobjawowy napad padaczkowy,
  • przemijające złudzenia albo omamy: wzrokowe, dotykowe lub słuchowe.

Do objawów odstawienia alkoholu należy również ogólne złe samopoczucie, rozbicie lub osłabienie.

Ile trwa zespół abstynencyjny?

Czas trwania alkoholowego zespołu odstawiennego w dużej mierze zależy od indywidualnych predyspozycji, na które składają się wiek, płeć, obecność innych chorób towarzyszących lub nałogów, a także czas spożywania alkoholu i jego ilość. Szacuje się, że alkoholowy zespół abstynencyjny trwa zwykle od kilku godzin do kilku dni. Ryzyko pojawienia się drgawek w alkoholowym zespole abstynencyjnym zmniejsza się znacznie po 48 godzinach abstynencji. Jeśli objawy o charakterze omamów czy majaczenia utrzymują się dłużej, należy szukać innego podłoża schorzenia, ponieważ może się okazać, że źródłem problemu nie jest już zespół abstynencji alkoholowej.

Zespół abstynencyjny noworodka

Jedną z najbardziej dramatycznych postaci zespołu jest zespół odstawienny u noworodków matek pijących alkohol w okresie ciąży. Alkohol ma znaczny i silny wpływ na rozwijający się płód. To działanie utrzymuje się przez cały okres ciąży i nie udało się ustalić dawki progowej dla alkoholu, co oznacza, że nawet niewielkie spożycie alkoholu przez kobietę ciężarną nie może być uznawane za bezpieczne.

Płodowy zespół alkoholowy charakteryzuje się występowaniem zespołu objawów zaburzeń fizycznych, zachowania oraz poznawczych i może sprawiać trudności w ustaleniu rozpoznania. Zespół abstynencyjny u noworodka obejmuje całe spektrum z pozoru niepowiązanych objawów, do których zalicza się niepokój, nadreaktywność, drżenia, wzmożone napięcie mięśniowe, nadwrażliwość na bodźce, piskliwy płacz, drgawki, trudności w jedzeniu, ulewania, wymioty, biegunki, luźne stolce, brak przyrostu masy ciała, zaburzenia oddechowe, bezdechy czy zaburzenia rytmu serca.

Objawy abstynencyjne pojawiają się zwykle w ciągu kilku godzin lub dni od porodu, kiedy to obniża się w organizmie noworodka stężenie alkoholu. Leczenie alkoholowego zespołu odstawiennego u noworodka jest zwykle objawowe. Rokowanie co do przyszłego rozwoju psychofizycznego dziecka jest niepewne.

Jakie formy może przybierać zespół abstynencyjny?

Zespół abstynencyjny może przebiegać pod różnymi postaciami klinicznymi, do których zalicza się poniższe.

  1. Alkoholowy zespół abstynencyjny niepowikłany – charakteryzuje się występowaniem objawów fizycznych, takich jak drżenie języka, powiek, wyciągniętych rąk, pocenie się, mdłości, nudności i/lub wymioty, przyspieszona czynność serca, podwyższone ciśnienie tętnicze, ból głowy, bezsenność. Mogą wystąpić przemijające iluzje lub omamy wzrokowe, dotykowe lub słuchowe.
  2. Abstynencyjne napady drgawkowe – drgawki alkoholowe są zwykle uogólnione, o typie toniczno-klonicznym, rzadko przechodzące w stan padaczkowy. Padaczka alkoholowa występuje zwykle po 6–48 godzinach od zakończenia picia, choć może pojawić się już dużo wcześniej, w wyniku obniżania stężenia etanolu w surowicy (nawet po 2 godzinach).
  3. Majaczenie alkoholowe (delirium alkoholowe) – rozwija się w krótkim czasie, zwykle w 2. lub 3. dobie od zaprzestania picia. Do typowych objawów rozwiniętego majaczenia zalicza się przymglenie świadomości, żywe omamy i iluzje z zakresu różnych zmysłów. U co czwartego chorego majaczenie alkoholowe powikłane jest napadem drgawkowym. Majaczenie u alkoholika jest zawsze bezwzględnym wskazaniem do hospitalizacji, ponieważ jest potencjalnie zagrażające życiu – w okresie przed wprowadzeniem nowoczesnej farmakoterapii umieralność sięgała 20 proc.
  4. Ostra halucynoza alkoholowa występująca najrzadziej w przebiegu zespołu abstynencyjnego (szacunkowo u 0,7 proc. uzależnionych). Pojawiają się takie objawy, jak omamy słuchowe (najczęściej groźby i wyzwiska pod adresem chorego), urojenia prześladowcze (wynikające często bezpośrednio z omamów), lęk i obniżenie nastroju, a także agresja w stosunku do otoczenia bądź też autoagresja. Chory może wymagać przymusowej hospitalizacji oraz zastosowania środków przymusu bezpośredniego, ponieważ znajduje się w stanie zagrażającym życiu i zdrowiu własnemu, jak i osób postronnych.

Alkoholowy zespół odstawienny – leczenie

Nagłe odstawienie alkoholu wymaga często pomocy medycznej – z uwagi na nasilenie objawów abstynencyjnych. Domowe leczenie zespołu abstynencyjnego możliwe jest tylko w postaci niepowikłanej (chory nie majaczy, nie ma napadów drgawkowych). Należy mu wówczas zapewnić ciche, zacienione pomieszczenie, w którym do minimum ograniczona jest ilość bodźców zewnętrznych. Leczenie farmakologiczne nie jest potrzebne, chory powinien za to regularnie uzupełniać płyny oraz elektrolity. Ważne jest także zapewnienie wsparcia psychologicznego.

Leczenie zespołu abstynencyjnego w szpitalu zalecane jest, kiedy do objawów dołączają nasilone omamy i iluzje, a chory nie jest w stosunku do nich krytyczny. Odstawienie alkoholu pod nadzorem medycznym zalecane jest również osobom w wieku podeszłym, obciążonym wcześniej innymi schorzeniami psychiatrycznymi czy dużym ryzykiem drgawek (chorzy z padaczką bądź gorączkujący).

Na oddziale detoksykacyjnym przeprowadzane jest odtrucie alkoholowe. Stosowane jest intensywne nawadnianie pacjenta, połączone z uzupełnianiem elektrolitów drogą dożylną. W celu zmniejszenia objawów odstawiennych chory otrzymuje leki uspokajające, z których najczęściej stosowanym jest diazepam (Relanium) w postaci doustnej lub dożylnej. U pacjentów w podeszłym wieku lub z nasilonymi uszkodzeniami miąższu wątroby zastosowanie znajduje lek pochodny do diazepamu – lorazepam.

Regeneracja organizmu po odstawieniu alkoholu nie kończy się jednak wraz z odtruciem alkoholowym. Przerwanie ciągu alkoholowego to dopiero pierwszy krok w walce o wyjście z nałogu i powrót do normalnego życia. Dieta po odstawieniu alkoholu powinna uzupełniać mikro- i makroelementy wypłukane przez alkohol, ze szczególnym uwzględnieniem witamin z grupy B (zwłaszcza witaminy B1 – tiaminy). Alkoholik wymaga również kompleksowego wsparcia psychologicznego w procesie wyjścia z nałogu. Efekty odstawienia alkoholu ujawniają się nie tylko w krótkim okresie od zaprzestania picia, ale rzutują na życie uzależnionego jeszcze przez dłuższy okres.

Czy istnieje przewlekły zespół abstynencyjny?

O ile ostry zespół abstynencyjny pojawia się zwykle już kilka do kilkunastu godzin od zaprzestania picia i mija w ciągu kilku dni, tak przykre objawy odstawienne mogą pojawiać się ponownie między 7. a 14. dniem od odstawienia alkoholu. Dolegliwości osiągają szczytowe natężenie w okresie od 3 do 6 miesięcy abstynencji. Za przewlekły zespół abstynencyjny uważa się zespół objawów biologicznych, psychologicznych i społecznych, który jest wynikiem uszkodzenia układu nerwowego przez alkohol, jak i stresu związanego z koniecznością radzenia sobie w życiu bez tych środków. Zalicza się tutaj takie dolegliwości, jak:

  • niezdolność do koncentracji i jasnego myślenia, natłok myśli i spraw do rozwiązania,
  • zaburzenia pamięci,
  • zaburzenia emocji – nadpobudliwość emocjonalna lub zobojętnienie,
  • zaburzenia snu – kłopoty z zasypianiem, częste wybudzenia lub przeciwnie: nasilona senność,
  • problemy z koordynacją fizyczną, zawroty głowy, trudności w koordynacji wzrokowo-przestrzennej.

Objawy przewlekłego zespołu abstynencyjnego nasilają się pod wpływem stresu i napięcia emocjonalnego.

Bibliografia

  • http://www.parpa.pl
  • Kozubski W., Zespoły neurologiczne związane ze spożywaniem alkoholu [w:] Kozubski W., Liberski P. P., Choroby układu nerwowego, Wydanie 1, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, s. 543–548
  • Iwanicka K., Malicki D., Olajossy M., Typologia uzależnienia alkoholowego według Lescha – opis kliniczny. Curr. Probl. Psychiatry, 2011, 12, 3: 256–259.
  • Iwanicka K. A., Olajossy M., Koncepcje tzw. głodu alkoholowego. Psychiatr. Pol., 2015, 49: 295–304.
  • Habrat B., Farmakoterapia uzależnienia od alkoholu – aktualne standardy i perspektywy. Terapia, 2011, 250: 48–51.
  • Hrabat B., Waldman W., Sein A. J., Postępowanie w abstynencyjnych zespołach alkoholowych. Przegl. Lek., 2012, 69: 470–476.
Opublikowano: ; aktualizacja: 14.12.2018

Oceń:
4.7


Może cię

Wideo – Na czym polega psychoterapia?

Psychoterapia to jedna z metod leczenia stosowana w psychiatrii. Psychiatrię można opisywać z perspektywy biologicznej, ...

Leczenie nowotworów a seks

Do najczęściej występujących nowotworów złośliwych żeńskich narządów rodnych zaliczamy raka szyjki macicy oraz raka endometrium. ...

Stres

Stres poprzedza wystąpienie wielu chorób i zaburzeń psychicznych. Dotyczy to zarówno pierwszego epizodu jak i ...

Hemipareza (niedowład połowiczy, porażenie) – przyczyny, objawy, leczenie

Hemipareza to niedowład lewostronny bądź prawostronny. Prawostronna lokalizacja objawów hemiparezy świadczy o uszkodzeniu w lewej ...

Ablutofobia – co to jest, jakie są przyczyny i objawy, jak wygląda leczenie?

Ablutofobia to lęk przed kąpielą. Za przyczynę tego stanu nerwicowego podaje się mechanizm kojarzenia określonych ...

Osobowość dyssocjalna – cechy, przyczyny, postępowanie przy dyssocjalnych zaburzeniach osobowości

Psychopatia czy zaburzenia dyssocjalne to określenia stosowane w odniesieniu do osobowości dyssocjalnej. Cechy osobowości psychopatycznej ...

Wpływ alkoholu na psychikę

Zarówno długotrwałe, jak i krótkie, intensywne spożywanie alkoholu wywołuje zmiany w psychice człowieka. Alkoholizm może ...

Padaczka alkoholowa – objawy, leczenie, skutki, pierwsza pomoc

Padaczka poalkoholowa, a więc napady drgawkowe prowokowane odstawieniem alkoholu są jednym z najczęstszych objawów abstynencyjnych. ...

Wideo – Niedowład – przyczyny i leczenie

Niedowładem nazywamy osłabienie siły mięśniowej w obrębie kończyny górnej lub dolnej, twarzy, języka, bądź podniebienia. ...

Jak postępować z alkoholikiem?

Alkoholizm to zaburzenie psychiczne i zaburzenie zachowania polegające na utracie kontroli nad ilością spożywanego alkoholu. ...

Wideo – Polineuropatia

Polineuropatie są to uogólnione, symetryczne procesy patologiczne dotyczące nerwów obwodowych. Ich przyczyną może być: wada ...

Senność w ciągu dnia – jakie mogą być przyczyny?

Nadmierna senność w ciągu dnia najczęściej spowodowana jest niedoborem snu w nocy. Przyczyną bezsenności mogą ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon