Zaniki pamięci – jakie są przyczyny, co to oznacza, jak można leczyć?

Brak zdjęcia

29 października 2018

Zaburzenia pamięci to nie tylko problem ludzi starszych. Nierzadko rozpoznaje się je również u ludzi młodych. Przyczyną zaników pamięci mogą być np.: stres, depresja, trauma (np. po wypadku), urazy czaszkowo-mózgowe czy nadmierne spożywanie alkoholu. Co jeszcze mogą oznaczać zaniki pamięci krótko- i długotrwałej? W jaki sposób można je leczyć?

Problemy z pamięcią

Zaniki pamięci występują najczęściej u osób starszych. Jest to, w większości przypadków, związane z naturalnym, choć niepożądanym procesem starzenia się ośrodkowego układu nerwowego. Zaburzenia pamięci u osób starszych obejmują najczęściej problemy z pamięcią krótkotrwałą, natomiast pamięć długotrwała człowieka w podeszłym wieku może być całkowicie nie naruszona. Objawiać się to może zapominaniem imion nowo poznanych osób, częstym gubieniem przedmiotów czy nawet zapominaniem o posiłkach, świetnie pamiętane są jednak wydarzenia z odległej przeszłości. Zaburzenia pamięci i koncentracji mogą mieć w tym wieku różnorodne przyczyny, bardzo ważne jest, aby odróżnić lekkie – „fizjologiczne” – pogorszenie pamięci od procesu chorobowego o różnorodnej etiologii.

Coraz częściej rozpoznaje się zaniki pamięci w młodym wieku. Mogą być one związane z przeżywaniem silnego stresu, zmianami nastroju ale też poważniejszymi schorzeniami, takimi jak depresja. Zaniki pamięci krótkotrwałej u osób młodych mogą być spowodowane także urazami czaszkowo-mózgowymi, zmianami hormonalnymi czy niedoborem witamin. Zaniki pamięci po alkoholu to chyba najczęściej występujące zaburzenie związane ze zdolnością zapisywania wspomnień w tej grupie wiekowej.

Zaniki pamięci a zaburzenia pamięci

Zaburzenia pamięci są pojęciem szerszym niż zaniki pamięci i dotyczą wszelkich stanów związanych z ilościowym i jakościowym zniekształceniem przywoływania i zapisywania wspomnień.

Jakie są rodzaje zaburzeń pamięci? Do ilościowych zaburzeń pamięci zalicza się:

  • amnezję – jest to utrata wspomnień z pewnego okresu czasu;
  • ekmnezję – przeżywanie przeszłości jako teraźniejszości;
  • hipomnezję – czyli niewielkie trudności w zapamiętywaniu faktów;
  • hipermnezję – jest to ponad przeciętna pamięć, która w skrajnych przypadkach może wiązać się z zapamiętaniem praktycznie każdego wydarzenia z życia.

Do jakościowych zaburzeń pamięci zaliczamy:

  • złudzenia pamięciowe – drobne zniekształcenia wspomnień;
  • kryptomnezje – czyli niecelowe i całkowicie nieświadome przypisywanie sobie pewnych wspomnień związanych z inną osobą jako nasze, na przykład powtórzenie cytatu lub teorii z książki, którą czytaliśmy jako coś co sami wymyśliliśmy;
  • konfabulacje – w tym przypadku luki w pamięci zapełniane są przez fałszywe wspomnienia, bardzo często o negatywnym wydźwięku, na przykład oskarżenie kogoś o kradzież rzeczy, którą sami wcześniej zgubiliśmy.

Zaniki pamięci będą dotyczyły głównie zaburzeń ilościowych, są bowiem zmniejszeniem zdolności do zapisywania nowych wspomnień lub utratą tych już istniejących. W praktyce, mogą towarzyszyć im także zaburzenia jakościowe.

Zanik pamięci krótkotrwałej a zanik pamięci długotrwałej

Istnieje kilka rodzajów pamięci człowieka, które można podzielić ze względu na czas przechowywania wspomnienia, a także na typ informacji.

Rodzaje pamięci człowieka – podział ze względu na czas przechowywania informacji:

  • pamięć sensoryczna – tak zwana ultrakrótka;
  • pamięć krótkotrwała – przechowuje wspomnienia od kilku do kilkunastu sekund;
  • pamięć długotrwała – może przechowywać wspomnienia przez całe życie.

Klasyfikacja ze względu na typ przechowywanej informacji:

  • pamięć deklaratywna (semantyczna, epizodyczna, autobiograficzna);
  • pamięć niedeklaratywna.

Pamięć operacyjna – psychologia wyróżnia ten rodzaj pamięci jako pewnego rodzaju zdolność do przechowywania, wykorzystywania i przyswajania informacji podczas krótkiego czasu, uważana jest ona za cechę indywidualną i może odpowiadać za inteligencję konkretnej jednostki.

Pamięć krótkotrwała i długotrwała współdziałają ze sobą. Wspomnienie początkowo krąży w strukturach odpowiedzialnych za pamięć krótkotrwałą. Informacja, której dane wspomnienie dotyczy może być wtedy przez nas łatwo przywołana – jest to pamięć świeża. Jeśli dana informacja zostanie przez nas powtórzona wystarczająco wiele razy dojdzie do wytworzenia trwałego śladu pamięciowego – jest to pamięć długotrwała.

Zaburzenia pamięci krótkotrwałej (świeżej) najczęściej występują u osób po 65. roku życia. Uważa się że zaniki pamięci mogą dotyczyć nawet 10% ludzi w starszym wieku. Jeśli problemy z pamięcią krótkotrwałą nie są szczególnie nasilone i nie towarzyszą im niepokojące objawy – nie powinny budzić naszych obaw. Oczywiście w każdym przypadku warto udać się na konsultację lekarską. Pogorszenie pamięci i koncentracji na starość to niestety coś czego nie zawsze da się uniknąć.

Zaniki (utrata) pamięci – przyczyny

Chorobliwy zanik pamięci związany jest z chorobą, która może dotyczyć zarówno ośrodkowego układu nerwowego, jak i być spowodowana innymi przyczynami.

Jeżeli chodzi o utratę pamięci krótkotrwałej, przyczyny to:

  • choroba Alzheimera;
  • choroba Parkinsona;
  • stwardnienie rozsiane;
  • zaburzenia funkcji hormonalnej – niedoczynność tarczycy, niedoczynność przysadki, choroba Addisona;
  • niedobory witamin – B1, B12 i kwasu foliowego;
  • zatrucia metalami ciężkimi;
  • nadużywanie alkoholu;
  • zakażenia ośrodkowego układu nerwowego;
  • procesy nowotworowe dotyczące mózgowia;
  • zespół Hakima;
  • stany obniżonego przepływu krwi przez mózg i udary mózgu;
  • urazy.

Wymienione przyczyny mogą powodować zanik mózgu (kory i struktur podkorowych) u osoby starszej, wywołuje to objawy związane z zaburzeniami pamięci.

Chwilowa (przemijająca) utrata pamięci to choroba mogąca mieć różne przyczyny, a oto najczęstsze z nich:

  • wstrząśnienie mózgu;
  • wydarzenie powodujące duży stres (wypadek, gwałt);
  • stan silnego upojenia alkoholowego;
  • przyjęcie niektórych leków (benzodiazepin, barbituranów).

Do zaników pamięci długotrwałej dochodzi natomiast w przypadku bardzo zaawansowanych procesów chorobowych, dotykających struktury związane z tym typem pamięci. Mogą to być procesy związane z zaburzeniami przepływu krwi lub urazami dotyczącymi hipokampów.

Problemy z pamięcią w młodym wieku – co to znaczy?

Zaniki pamięci i brak koncentracji kojarzone są z osobami w podeszłym wieku, jednak mogą one dotyczyć także osób młodych. Zaburzenia pamięci mogą mieć różnorodne przyczyny, jednak, jeśli dotyczą one ludzi młodych, zawsze musi ona zostać dokładnie zdiagnozowana.

Czynnikiem, który najczęściej odpowiada za zaniki pamięci jest stres. Obniżony nastrój, silny czy długotrwały stres, nadmiar obowiązków – to tylko niektóre z wielu zjawisk, które dotykają dzisiaj niemal każdego i mogą niekorzystnie wpływać na pracę naszego mózgu.

Kolejną, coraz częstszą przyczyną powodującą brak koncentracji i zaniki pamięci jest depresja.

Utrata (zanik) pamięci może występować także po wypadkach, zdarza się to szczególnie często jeśli uraz dotyczył głowy. W takim przypadku najczęściej występuje utrata pamięci krótkotrwałej dotycząca okoliczności zdarzenia. Bardzo rzadko zdarza się nagła całkowita utrata pamięci krótkotrwałej powodująca niezdolność do zapamiętywania jakichkolwiek nowych wspomnień. Stan taki dotyczy osób z obustronnym zniszczeniem struktury mózgu zwanej hipokampem.

Psychologia potwierdza, że zaburzenia pamięci krótkotrwałej mogą być spowodowane traumatycznymi przeżyciami. Nie powinny nikogo dziwić rozbieżności w opisach wypadku różnych osób, które w nim uczestniczyły, gdyż mózg w stanie silnego, nagłego stresu nie rejestruje zdarzeń w sposób w pełni prawidłowy.

Zanik pamięci to choroba, która może być spowodowana niedoborem witaminy B1 czy niedoczynnością tarczycy.

Zaburzenia pamięci u osób młodych mogą być także spowodowane tymi samymi czynnikami co u osób w podeszłym wieku jednak są one dużo rzadsze.

Zaniki pamięci – objawy

Czy częste zapominanie o szczegółach to już choroba? Jakie objawy charakteryzują zanik pamięci krótkotrwałej i zaburzenia pamięci długotrwałej? Jak rozpoznać brak koncentracji i otępienie u członka rodziny?

Zaniki pamięci to choroba, która może dawać różne objawy w zależności od tego czy zaburzenia dotyczą pamięci krótkoterminowej czy następuje utrata pamięci długotrwałej.

Chorobliwy zanik pamięci krótkotrwałej może objawiać się poprzez:

  • ujawnianie się luk pamięciowych dotyczących niedawnej przeszłości;
  • gubienie przedmiotów;
  • zapominanie imion nowo poznanych osób;
  • zapominanie o spożywaniu posiłków;
  • zmiana osobowości;
  • trudności w przypomnieniu sobie co robiło się przed chwilą.

Objawy te w umiarkowanym stopniu dotyczą każdego z nas i nie zawsze powinny być martwiące. „Krótka pamięć” to coś co można ćwiczyć, niepokojąca natomiast jest nagła utrata pamięci u osoby starszej, który bardzo często świadczy o procesie chorobowym.

Z kolei w przypadku zaniku pamięci długotrwałej objawy to:

  • nagły lub stopniowy zanik pamięci dotyczącej zdarzeń mających miejsce w odległej przeszłości;
  • zaburzone jest przypominanie wydarzeń dobrze zakorzenionych w mózgu, a zapominanie wydarzeń z odległej przeszłości; to choroba mogąca dotykać różnych rodzajów pamięci trwałej.

Utrata pamięci po alkoholu

Luki w pamięci dotyczące suto zakrapianej alkoholem imprezy mogą dotyczyć nawet 40% osób spożywających alkohol w większych ilościach. Jest to bardzo niebezpieczne zjawisko mogące powodować lęk, złe samopoczucie, a niekiedy problemy z prawem.

Zaniki pamięci u osób młodych spowodowane alkoholem nie świadczą najczęściej o obecności jakiejś choroby somatycznej, natomiast wskazują na rozwijający się problem z piciem. Nie oznacza to, że każdy, komu choć raz zdarzyły się chwilowe zaniki pamięci dotyczące okresu przyjęcia alkoholu czy piątkowego wyjścia na piwo jest alkoholikiem, ale na pewno powinno to stanowić sygnał alarmowy.

Zanik pamięci po alkoholu – przyczyna

Chwilowa utrata pamięci dotycząca najczęściej okresu silnego upojenia alkoholowego jest spowodowana działaniem etanolu na mózg polegającym na blokowaniu zapisywania wspomnień z pamięci krótkotrwałej do długotrwałej. Osoba, której „urwał się film” nie może przypomnieć sobie tego co robiła, ponieważ wspomnienie nigdy nie zostało zapisane w pamięci długotrwałej.

Częsta utrata (zaniki) pamięci u nastolatków występująca po spożyciu alkoholu to bardzo poważny problem, który negatywnie odbija się na psychice młodego człowieka. Luki pamięciowe mogą powodować lęk i niepewność, a samo silne upojenie alkoholowe często jest przyczyną zachowań powodujących problemy z prawem.

Zaburzenia pamięci krótkotrwałej – jakie badania?

W przypadku zauważenia wystąpienia u siebie lub u swoich bliskich objawów mogących świadczyć o zaburzeniach pamięci należy niezwłocznie udać się do lekarza.

Diagnostyka zaników pamięci rozpoczyna się od zebrania dokładnego wywiadu i przeprowadzenia badania fizykalnego. Dodatkowo mogą zostać zlecone badania krwi, mające na celu wykluczenie przyczyn, takich jak zaburzenia hormonalne czy niedobory witaminowe.

Lekarz powinien też przeprowadzić test na pamięć krótkotrwałą, może to być Krótka Ocena Stanu Umysłowego lub Całościowa Ocena Geriatryczna, która pomoże wykryć otępienie i zaniki pamięci. Czasami konieczne jest przeprowadzenie badań obrazowych ośrodkowego układu nerwowego.

Utrata pamięci krótkotrwałej – leczenie

Leczenie zaburzeń pamięci musi opierać się na leczeniu choroby podstawowej. Niektórych schorzeń, takich jak choroba Alzheimera czy Parkinsona, medycyna ciągle nie potrafi całkowicie wyleczyć, jednak prawidłowe prowadzenie chorego może opóźnić rozwinięcie poważniejszych objawów i, przynajmniej częściowo, zapobiegać zanikom pamięci.

Zaburzenia pamięci – leki

Leki, które należy przyjmować, w przypadku wystąpienia zaburzeń pamięci, zależą od choroby podstawowej, która je powoduje.

Dodatkowo, można przyjmować leki nootropowe, które zwiększają przepływ krwi przez mózg i poprawiają funkcje kognitywne.

Bibliografia

  1. ,,Pamięć i jej zaburzenia w MCI”, opracowanie zbiorowe, Medical Education, Warszawa 2012, wyd. 1., ISBN: 978-83-62510-22-1
  2. ,,Neurologia i Neurochirurgia”, Kenneth W. Lindsay, Geraint Fuller, Elsevier, Warszawa 2013, wyd. 2., ISBN: 978-83-7609-863-0
  3. ,,Muzykofilia. Opowieści o muzyce i mózgu”, Oliver Sacks, Zysk i S-ka, 2009, ISBN: 978-83-8116-342-2
  4. ,,Interna Szczeklika 2017”, Piotr Gajewski, Andrzej Szczeklik, MP, Kraków 2017, wyd. 8., ISBN: 978-83-7430-517-4
  5. ,,Kompendium Neurologii”, Ryszard Podemski, Via Medica, Gdańsk 2011, wyd. 2., ISBN: 978-83-7555-317-8
  6. ,,Choroba Alzheimera”, pod redakcją Jerzego Leszka, Medical Education, Warszawa 2018, wyd. 1., ISBN: 978-83-65471-32-1
  7. ,,Lifting umysłu”, Michael Powell, Olesiejuk Sp. z o.o., 2015, ISBN: 978-83-274-2566-9
Opublikowano: ; aktualizacja: 29.10.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Budzenie się w nocy

Problem budzenia się w nocy dotyczy wielu ludzi. Szacuje się, że częściej występuje on u ...

Układ limbiczny – budowa, funkcje, zaburzenia

Układ limbiczny to zbiór różnych struktur obecnych w mózgowiu, które wspólnie odpowiadają m.in. za odczuwane ...

Pamięć krótkotrwała – przyczyny, objawy, ćwiczenia i leczenie problemów z pamięcią krótkotrwałą

Pamięć krótkotrwała i długotrwała to rodzaje pamięci wyróżnione ze względu na długość przechowywania informacji. Pamięć ...

Depresja – leczenie

Leczenie depresji powinno opierać się na kompleksowej pomocy choremu, która stanowi połączenie metod farmakologicznych z ...

Problemy z pamięcią u osób starszych

Wraz w wiekiem określone ośrodki kory mózgowej stają się mniej sprawne. Nieprawidłowe bądź zakłócone funkcjonowanie ...

Problemy z koncentracją

Zarówno dorośli, jak i dzieci często skarżą się na problemy z koncentracją, trudności w skupieniu ...

Amnezja – zanik pamięci

Amnezja, „zaniki pamięci”, „skleroza” to najczęstsze określenia używane przez pacjentów do opisywania nękających ich problemów ...

Nerwiak

Nerwiak to rzadko występujący rodzaj nowotworu, który obejmuje tkanki tworzące nerwy. Przyczyna powstawania nerwiaków nie ...

Pachygyria – przyczyny, objawy, leczenie, długość życia

Pachygyria (szerokozakrętowość) to choroba ośrodkowego układu nerwowego. Efektem schorzenia jest znaczne ścieńczenie mózgu. Zakręty mózgowe ...

Zaburzenia pamięci – przyczyny, objawy, jakie choroby ją powodują?

Zaburzenia pamięci pojawiają się głównie wraz z wiekiem. Przyczyną problemów z pamięcią mogą być choroby ...

Wideo – Zdolność zapamiętywania i koncentracji

Naturalne wspomaganie pamięci i koncentracji polega przede wszystkim na regularnym treningu funkcji skupienia uwagi, myślenia ...

Leki na koncentrację i pamięć

Po preparaty na pamięć i koncentrację najchętniej sięga młodzież w okresie intensywnego wysiłku umysłowego, a ...

Komentarze (0)