Zanik kory mózgowej – przyczyny, objawy, skutki, leczenie

Zanik kory mózgowej jest typowy dla schorzeń neurodegeneracyjnych. Zaniki korowe u starszych osób wynikają z fizjologicznego starzenia się organizmu, jednak u ludzi młodych mogą wskazywać na patologiczne zaburzenia funkcji mózgu. Przyczyną jest m.in. udar, uraz głowy czy choroba Parkinsona. Objawy zaniku kory mózgowej obejmują zaburzenia funkcji poznawczych, urojeń czy omamów.

Co to jest zanik kory mózgowej?

Zanik kory mózgowej jest cechą wspólną wielu chorób ośrodkowego układu nerwowego. Choroby neurodegeneracyjne są uważane za główną przyczynę nieodwracalnego zaburzenia funkcji mózgu, w tym za stopniowy zanik tkanek układu nerwowego, jednak zanik kory mózgowej może być następstwem także innych wrodzonych lub nabytych schorzeń neurologicznych. Zaniki korowe charakteryzują się postępującymi ubytkami funkcji poznawczych, które często doprowadzają do otępienia oraz powstawania deficytów ruchowo-czuciowych.

Atrofia oznacza stopniowe zmniejszanie się rozmiarów tkanki, narządu lub części ciała. Zgodnie z tą definicją atrofia mózgu polega na utracie neuronów oraz połączeń między nimi. W przeważającej części dotyczy ona pacjentów starszych, jednakże zespół objawów psychoorganicznych, jaki wywołuje, nie zawsze jest konsekwencją fizjologicznego starzenia się mózgu. Stopniowy zanik tkanek mózgowych może być:

  • uogólniony, w przebiegu którego zniszczona zostaje zarówno kora mózgu, jak i istota biała mózgu;
  • ogniskowy, czyli mający związek z określonym segmentem mózgu, np. izolowany zanik kory mózgowej płata czołowego.

Zaniki korowe mózgu, niezależnie od ich przyczyny, wywołują objawy neurologiczne związane z wypadaniem funkcji danych ośrodków mózgowych. Jeśli zanik kory mózgowej obejmie obie półkule upośledzeniu ulegną wówczas procesy związane z przetwarzaniem informacji zmysłowych, z kontrolą funkcji ruchowych oraz z asocjacją (kojarzeniem) bodźców docierających ze środowiska.

Zanik kory mózgowej u starszej osoby

Przyczyn atrofii mózgu jest wiele, włącznie ze zmianami spowodowanymi naturalnym starzeniem się tkanki nerwowej. Zauważono, że wraz z wiekiem utrata neuronów oraz połączeń międzyneuronalnych przewyższa fizjologiczną zdolność do neurogenezy (produkcji nowych komórek nerwowych) oraz neuroplastyczności (wytwarzania synaps między tymi nowopowstałymi komórkami). Dzięki rozwojowi technik neurobrazowania wiadomo, że od ukończenia 40. roku życia objętość oraz masa mózgu spada o około 5 proc. rocznie.

Demencja starcza, inaczej otępienie starcze, jest pojęciem stosowanym w odniesieniu do objawów spowodowanych zanikiem kory mózgu, którego nie da się wytłumaczyć obecnością pierwotnego zwyrodnienia mózgu np. chorobą Alzheimera. Zanik kory mózgowej związany z wiekiem objawia się upośledzeniem wyższych funkcji korowych, głównie pamięci (demencja starcza), koncentracji i zdolności uczenia się. Pojawiają się także problemy ze słuchem, osłabienie kontroli nad zachowaniem, motywacją. Jednak to choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną otępienia po 60 r.ż. (35–70 proc.), w której utrata neuronów dotyczy głównie układu limbicznego (zwłaszcza hipokampa odpowiedzialnego za pamięć).

Wraz z postępem choroby zanik kory mózgowej i istoty białej staje się uogólniony. W badaniu neuropatologicznym najczęściej stwierdza się zanik kory mózgowej czołowej i skroniowej. Chorobę Alzheimera charakteryzuje występowanie z mózgu blaszek amyloidowych, zwyrodnienia włókienkowego i dystroficznych wypustek nerwowych. Choroby otępienne niespowodowane chorobą Alzheimera mogą należeć do tzw. otępień naczyniopochodnych spowodowanych miażdżycowym niedokrwieniem kory mózgowej oraz innych otępień, które pojawiają się niezależnie od wieku, na przykład:

  • Otępienie w chorobie Picka (otępienie czołowo-skroniowe). Choroba Picka przebiega ze zwyrodnieniem oraz zanikiem kory mózgowej czołowej i skroniowej. Klinicznie cechuje się kombinacją zmian osobowości, zaburzeń zachowania, zaburzeń funkcji poznawczych (otępienia, demencji).
  • Otępienie z ciałami Lewy’ego. Na podstawie zaawansowanych badań obrazowych zauważono, że w otępieniu z ciałami Lewy’ego zanik kory mózgowej dotyczy głównie obszaru styku skroniowo-ciemieniowego prawego, ponadto występuje w wyspie, zakręcie obręczy, części podstawnej płata czołowego oraz w części bocznej płata ciemieniowego. Objawy otępienne w tym przypadku początkowo dotyczą deficytów uwagi i funkcji wzrokowo-przestrzennych. Pojawiają się charakterystyczne omamy wzrokowe, urojenia paranoidalne, zaburzenia koordynacji ruchowej oraz objawy parkinsonowskie (drżenia, upadki).

Inne przyczyny zaniku kory mózgowej

Choroby otępienne oraz otępienie starcze związane z wiekiem są grupą chorób, w których atrofia mózgu zachodzi po wpływem różnorodnych przemian biochemicznych. Do innych przyczyn przyspieszonego zaniku kory mózgowej zalicza się:

  • przebyty udar mózgu. Niedokrwienie bądź krwotok wewnątrzczaszkowy powoduje stres oksydacyjny, który nieodwracalnie uszkadza komórki nerwowe.
  • Urazy mózgu. Zanik kory mózgowej w młodym wieku może zostać wywołany zmianami organicznymi powstałymi pod wpływem silnego stłuczenia mózgu.
  • Porażenie mózgowe. Zanik kory mózgowej u dziecka może być powiązany z mózgowym porażeniem dziecięcym. Mózgowe porażenie dziecięce definiowane jest jako grupa niepostępujących zespołów ruchowych będących następstwem uszkodzenia lub zaburzenia ewolucji mózgu we wczesnym stadium jego rozwoju. Atrofia mózgu w porażeniu dziecięcym obejmuje zarówno korę mózgową, jak i istotę białą mózgu (głównie leukomalacja okołokomorowa będąca skutkiem niedokrwienia okołoporodowego).
  • Chorobę (pląsawicę) Huntigtona. Pierwszymi subtelnymi objawami atrofii mózgu w przebiegu tej choroby może być niewytłumaczalna zmiana osobowości i nastroju. Następnie w wyniku zaniku kory mózgowej i innych części mózgu pojawia się niepamięć, niezdarność i krótkie, przypadkowe ruchy pląsawicze przypominające 'wiercenie się'.
  • Chorobę Parkinsona, czyli postępującą chorobą neurodegeneracyjną, w której dochodzi do zaburzeń motorycznych, zaburzeń poznawczych oraz, w okresie późniejszym, do otępienia. Odnotowano, że stopień nasilenia objawów zależy od lokalizacji i nasilenia zaniku kory mózgowej.
  • Stwardnienie rozsiane, czyli przewlekłą chorobę mózgu i rdzenia kręgowego o autoimmunologicznej etiologii, w której dochodzi do uogólnionego uszkodzenia mieliny, aksonów oraz neuronów, także tych zlokalizowanych w korze mózgowej. Atrofia kory u pacjentów z SM widoczna jest już w najwcześniejszych etapach choroby. Początkowo obejmuje tylko płaty skroniowe i czołowe. Wraz z postępem choroby, czyli z narastaniem zaburzeń poznawczych i zaburzeń ruchowych, zanik korowy nasila się i zaczyna obejmować istotę białą mózgu.
  • Chorobę Creutzfeldta-Jacoba, czyli neurodegeneracyjną chorobę prionową, w której dochodzi do tzw. zwyrodnienia gąbczastego, ubytku neuronów, proliferacji i przerostu astrocytów z makroskopowo widocznym zanikiem kory mózgu i mózgowia.
  • Czynniki infekcyjne, np. otępienie i atrofia mózgu związana z zakażeniem wirusem HIV, kiłą ośrodkowego układu nerwowego.
  • Nadużywanie alkoholu. Dla przewlekłej choroby alkoholowej charakterystyczny jest globalny zanik kory mózgowej i móżdżku. Zanik kory móżdżku objawia się zaburzeniem chodu i równowagi, niezbornością ruchów (ataksją) i spadkiem napięcia mięśniowego. Chory chwieje, zatacza się. Uszkodzenie półkul móżdżku powoduje, że ruchy ciała stają się nieskoordynowane.

Zanik kory mózgowej – objawy

Wiele chorób neurodegeneracyjnych wywołujących zanik kory mózgowej i mózgu współistnieje z demencją (osłabieniem pamięci), drgawkami oraz z utratą zdolności do mowy (afazja). Ponadto dla rozpoznania otępienia będącego stukiem zaniku kory mózgowej niezbędne jest stwierdzenie:

  • pogorszenia w zakresie funkcji poznawczych;
  • zaburzeń zachowania, objawów psychotycznych (urojeń, omamów);
  • upośledzenia innych wyższych funkcji korowych: orientacji, myślenia, rozumienia, liczenia, zdolności uczenia się, uwagi;
  • osłabienia rekcji emocjonalnych i społecznych.

Choroby neurodegeneracyjne ośrodków ruchowych kory mózgowej przebiegają z postępującym obniżeniem zdolności motorycznych, czyli ruchów dowolnych.

Jakie są skutki zaniku kory mózgowej i jak mu zapobiegać?

Atrofia mózgu zawsze prowadzi do ograniczenia zdolności intelektualnych chorego, a często także do problemów ze swobodnym poruszaniem się i wyrażaniem swoich myśli oraz emocji. Stopniowy zanik tkanek związany z wiekiem jest nieuchronnym etapem starzenia się, który można spowolnić, zachowując jak najdłużej aktywność zawodową, fizyczną oraz społeczną. Przyjmuje się, że najbardziej niekorzystnym czynnikiem prognostycznym otępienia starczego jest wczesna stagnacja umysłowa, czyli zaniechanie codziennego treningu intelektualnego. Równie ważna okazuje się być zbilansowana dieta bogata w wielonienasycone kwasy tłuszczowej oraz unikanie używek.

Niestety, nie istnieje lek mogący przywrócić czy „odbudować” tkankę mózgową, która uległa atrofii. Postęp chorób neurodegeneracyjnych, takich jak stwardnienie rozsiane, można jedynie zahamować za pomocą specjalistycznych leków, uzyskując dzięki nim wydłużenie okresu pełnej sprawności.

Bibliografia

  1. Ocena zaniku kory mózgowej w chorobach neurodegeneracyjnych oraz wybranych chorobach neurologicznych – metody oceny i znaczenie w diagnostyce”, Barbara Rędzia-Ogrodnik , Tomasz Litwin , Anna Członkowska, Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2017
  2. Peters R. (2006). Ageing and the brain. Postgraduate medical journal82(964), 84–88. doi:10.1136/pgmj.2005.036665
  3. „Neurologia”, W. Kozubski, P. Liberski, PZWL, Warszawa 2014
Opublikowano: ; aktualizacja: 09.05.2019

Oceń:
4.6


  • Tagi:

Może cię

Drętwienie rąk w nocy – jakie są przyczyny i jak leczyć drętwienie dłoni w nocy?

Drętwienie rąk w nocy to szeroko występujący objaw. Wynika najczęściej z chwilowego niedokrwienia kończyny bądź ...

Miękkie narkotyki

Wiele substancji pochodzenia zarówno naturalnego jak i syntetycznych wywiera wpływ na funkcjonowanie organizmu człowieka. Niektóre, ...

Płytki sen i problemy z zaśnięciem – o czym świadczą te zaburzenia snu?

Ile godzin snu w ciągu doby potrzebuje nasz organizm? Co może wpływać na jego jakość? ...

Wideo – Udar mózgu - powikłania

W przypadku udaru niedokrwiennego poważne powikłaniem to tzw. ukrwotocznienie zawału mózgu, które powoduje znaczne pogorszenie ...

Mrowienie w palcach – przyczyny mrowienia palców

Mrowienie w palcach (parestezja lub czucie opaczne) jest nieprzyjemną i uciążliwą dolegliwością. Mrowienie palców powoduje ...

Drżenie nóg

Drżenie nóg jest najczęściej objawem chorób neurologicznych. Najczęściej przyczyną tej dolegliwości jest zespół niespokojnych nóg, ...

Osobowość paranoiczna – przyczyny, rodzaje, cechy, test, kryteria, leczenie

Trudno odpowiedzieć na pytanie, jakie są przyczyny ujawnienia się osobowości paranoidalnej u danej osoby. Podejrzewa ...

Afazja – co to jest, jakie są rodzaje, objawy i leczenie?

Afazja (zaburzenie afatyczne) stanowi nabyte zaburzenie mowy, polegające na całkowitej utracie tworzenia i/lub rozumienia języka ...

Hipersomnia (nadmierna senność) – które choroby ją powodują?

Hipersomnia – czyli nadmierna senność, jest odczuwana przez dużą część populacji. Zwykle uczucie nadmiernej senności ...

Zespół Korsakowa (Zespół Wernickego-Korsakowa)

Zespół Korsakowa, pełna nazwa – zespół Wernickiego-Korsakowa to choroba neurologiczna, której przyczyną jest niedobór witaminy ...

Neuroborelioza

Neuroborelioza (borelioza układu nerwowego) to choroba obwodowego i ośrodkowego układ nerwowego. Zaliczana jest do chorób ...

Lobotomia (leukotomia przedczołowa) mózgu – co to jest, jakie są skutki?

Lobotomia to zabieg należący do tzw. psychochirurgii. Definicja mówi o przerwaniu połączeń między płatami czołowymi. ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon