Uzależnienie od internetu – przyczyny, objawy, leczenie siecioholizmu

Chociaż jednostka chorobowa nazywana zespołem uzależnienia od internetu (ZUI) jest nadal tematem badanym, to o nałogowym korzystaniu z sieci słyszy się coraz częściej. Wśród przyczyn uzależnienia od internetu u dzieci, młodzieży czy dorosłych należy wymienić czynniki: psychologiczne, biologiczne i kulturowe. Objawy to natomiast m.in.: zaniedbywanie niektórych dziedzin życia czy obowiązków. Jak wygląda leczenie uzależnienia od internetu?

Zespół uzależnienia od internetu (ZUI) – fakt czy mit?

Chociaż internet istnieje od zaledwie około dwudziestu lat, to w dzisiejszym świecie trudno sobie wyobrazić życie bez dostępu do sieci – zdobywanie informacji, operacje bankowe, poczta, komunikacja, wszystkie prawie obszary ludzkiego życia zyskały nowe medium – sieć.

Podstawowym źródłem informacji o uzależnieniu od internetu jest sam internet. Na świecie (albo lepiej powiedzieć, w ogólnoświatowej sieci) powstają grupy wsparcia dla osób uzależnionych od komputera i internetu, tu również znaleźć można wiele stron poświęconych tej tematyce.

W oficjalnych, medycznych klasyfikacjach chorób i zaburzeń psychicznych nie ma jednak wzmianki o takim zaburzeniu. Nic dziwnego – wiedza medyczna wymaga poparcia w postaci dowodów i rzetelnych statystycznie badań, a takich na razie wiele nie przeprowadzono.

Bywa jednak tak, że intuicja wyprzedza oficjalne klasyfikacje – na razie należy uznać, że uzależnienie od internetu dzieci, młodzieży czy osób dorosłych jest tematem badanym, a nie potwierdzoną jednostką chorobową.

Wydaje się, że dwa najważniejsze powody zainteresowania tematem uzależnienia od internetu związane są z następującymi zjawiskami:

  • sieć sprzyja izolacji społecznej,
  • internet zastępuje dotychczasowe ludzkie aktywności – czat zamiast spotkania, mail zamiast rozmowy telefonicznej, sprawdzenie informacji w sieci zamiast rozmowy z drugim człowiekiem itd.

Należy wymienić jeszcze jeden możliwy powód – przesadny niepokój towarzyszący nowemu zjawisku, które zastępuje to, co tradycyjne i znane. Wtedy mielibyśmy do czynienia raczej z oceną moralną, a nie z rozpoznaniem nowej choroby – poświęcanie wielu godzin na czytanie książek zostałoby uznane za pozytywne, a spędzanie wielu godzin w sieci za naganne.

Prawdopodobnie w jednej i drugiej sytuacji rozstrzygającym kryterium powinno być między innymi to, czemu dana aktywność służy – czy jest to działanie służące jakiemuś sensownemu celowi czy bezproduktywne.

Co to jest siecioholizm?

Uzależnienie od internetu (siecioholizm, uzależnienie od sieci) definiuje się często jako odwrotność zdrowia, a więc o chorobie można mówić wtedy, gdy kondycja danego człowieka nie jest stanem w pełni dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego.

Oznacza to, że jeżeli ktoś stwierdzi u siebie albo u kogoś ze swoich bliskich jakkolwiek rozumiane przejawy złego samopoczucia, można podejrzewać obecność jakiejś choroby – chodzi o to, że choroba to nie tylko doprecyzowana diagnoza medyczna – o chorowaniu mówimy kiedy po prostu ktoś źle się czuje.

Natomiast słowo „uzależnienie” odnosi się albo do używania substancji, które uzależniają (alkohol, narkotyki, palenie papierosów – nikotyna), albo do tak zwanych nałogów behawioralnych – czyli takich, które są związane z pewnymi nałogowymi zachowaniami, w których nie sposób oprzeć się przymusowi zrobienia czegoś, co przynosi niedobre konsekwencje.

Do tej grupy zaburzeń zalicza się patologiczny hazard, patologiczne podpalanie (piromanię), patologiczne kradzieże (kleptomanię) i trichotillomanię (nawykowe wyrywanie sobie włosów). Uzależnienie od internetu czasami jest zaliczane do tej grupy, do podkategorii „inne zaburzenia nawyków i popędów”.

Wydaje się jednak, że nie chodzi o sam internet – jest to narzędzie służące przede wszystkim przekazywaniu informacji. Raczej istotne jest to, w jaki sposób jest ono wykorzystywane przez danego człowieka i jakie niesie skutki.

Wydaje się, że podstawowym kryterium określającym granicę między zdrowiem i chorobą powinno być uczucie dyskomfortu związane z nałogowym korzystaniem z internetu, odczuwane przez daną osobę lub przez osoby z otoczenia. Chodzi tu o niepokój, że zbyt dużo czasu poświęca się na związane z komputerem i internetem aktywności, kosztem pracy, nauki, relacji przyjacielskich i rodzinnych.

Dlatego można powiedzieć, że problem (i być może rozpoznanie zaburzenia wymagającego leczenia) pojawia się wtedy, gdy nie jest możliwe przeciwstawienie się chęci uruchomienia komputera i dostępu do sieci, pomimo wiedzy o niekorzystnych konsekwencjach jakie to już przyniosło i może przynieść.

Realizacja tego impulsu staje się przymusem, nie można mu się oprzeć. Przymus ten jest silniejszy niż wiedza, rozsądek i przewidywane konsekwencje – na przykład problemy w szkole albo w pracy spowodowane niewykonaniem powierzonego zadania na czas.

Jakie są przyczyny uzależnienia od internetu?

Podobnie jak w innych chorobach i zaburzeniach psychicznych, w przypadku zespołu uzależnienia od internetu pod uwagę brane są czynniki psychologiczne, biologiczne i kulturowe.

Przyczyny kulturowe wydają się być zrozumiałe same przez się – problemy związane z nadmiernym, przynoszącym szkody korzystaniem z internetu pojawiają się tylko w tych społeczeństwach, gdzie istnieje łatwy dostęp do sieci i w których wytwarza się pewien obyczaj – na przykład komunikowanie się za pomocą maili staje się zwyczajną, codzienną sprawą.

Czynniki neurobiologiczne, czyli związane z budową i funkcją układu nerwowego, są również brane pod uwagę.

Uzasadnienie tego stanowiska leży w tym, że pewne leki (przeciwdepresyjne, z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny) okazywały się skuteczne u osób, które z powodu problemów związanych z nałogowym korzystaniem z sieci decydowały się na leczenie oraz z tym, że wiele ludzkich zachowań, nawet jeżeli wydają się czymś osobistym i podlegającym wolnej woli, ma swoje biologiczne podłoże w receptorach i neuroprzekaźnikach układu nerwowego.

Wśród czynników psychologicznych – związanych z osobowością i stylem życia – zwraca się uwagę przede wszystkim na:

  • niską samoocenę powodującą problemy w rzeczywistych relacjach z innymi ludźmi – internet staje się atrakcyjny dzięki temu, że można pozostać anonimowym, przedstawić siebie w lepszym świetle, mieć kontrolę, w każdej chwili można się wyłączyć, wszystko można bezkarnie powiedzieć, a pewne niekorzystne (albo uważane za niekorzystne) prawdy zataić;
  • brak kompetencji społecznych – umiejętności radzenia sobie w relacjach z innymi ludźmi; niestety dochodzi tu do błędnego koła: umiejętności są czymś, czego uczymy się przez doświadczenie, a internet sprzyja izolacji społecznej, jest to kontakt człowiek-maszyna, a nie człowiek-człowiek, z tego powodu osoby, u których nałogowe korzystanie z internetu pojawia się w związku z na przykład fobią społeczną, tym bardziej nie mają szansy na poprawianie swojego funkcjonowania.

Nasila się wzmocnienie pozytywne – na przykład utrwala się skojarzenie sieci z relaksem albo z „przyjemnymi” relacjami z innymi, tu wirtualnymi postaciami, a brak dostępu do sieci kojarzy się nieprzyjemnie; zależność „dobrego” samopoczucia od dostępu do internetu narasta w mechanizmie błędnego koła.

Być może u niektórych ludzi przyczyną uzależniania od internetu jest zwiększone zapotrzebowanie na stymulację – cecha osobowości określana jako impulsywność.

Po pierwsze, w kontraście do działań wymagających przygotowań, czasu, przemyślenia, internet dostarcza poszukiwanych bodźców natychmiast. Po drugie, wobec niedostatecznej tolerancji na nudę internet staje się atrakcyjny dzięki dostarczaniu wielu intensywnych, natychmiastowych podniet.

Nadmierne korzystanie z sieci często współistnieje z innymi zaburzeniami – depresyjnymi, lękowymi, uzależnieniem od substancji, z innymi zaburzeniami kontroli impulsów – na przykład z patologicznym hazardem.

Uzależnienie od internetu – objawy siecioholizmu

Niezależnie od przyjętego stanowiska dotyczącego istnienia uzależnienia od internetu jako jednostki chorobowej, pewne zachowania związane z używaniem komputera i internetu mogą zwrócić uwagę i wzbudzić niepokój.

Wymienia się tu coraz większą ilość czasu spędzaną przed ekranem komputera kosztem innych obszarów życia i związane z tym pogorszenie funkcjonowania na polach, takich jak nauka, praca, relacje rodzinne i przyjacielskie.

Działania w sieci są coraz bardziej bezproduktywne – na przykład gromadzenie informacji, muzyki, filmów dla samego gromadzenia. Pojawiają się kłamstwa na temat czasu spędzonego przed komputerem.

Inne objawy uzależnienia od internetu to: rozmyślanie o sprawach związanych z internetem (nawet offline), a także trudność w wytrzymaniu jakiegoś czasu, na przykład kilku dni, bez dostępu do sieci.

Z uzależnieniem od sieci możemy mieć też do czynienia, kiedy korzystanie z internetu staje się coraz bardziej dominującym albo wręcz jedynym sposobem na ucieczkę od codziennych problemów albo poprawianie sobie nastroju. Niepokojąca jest również sytuacja, kiedy znajomości i relacje wirtualne stają się ważniejsze niż rzeczywiste.

Objawem siecioholizmu mogą być też próby narzucenia sobie ograniczeń czasu spędzanego w internecie – na przykład składanie sobie i innym obietnic dotyczących tego postanowienia. Zwykle jest to sygnał, że impuls zmuszający do korzystania z sieci kosztem innych zajęć stał się zbyt silny, silniejszy niż zdrowy rozsądek i własna wola.

Na uzależnienie od internetu może wskazywać również zaobserwowanie powtarzających się sytuacji, w których korzystanie z internetu trwało dłużej niż pierwotnie było to planowane – chodzi tu o trudność w zakończeniu podjętych w internecie aktywności w zaplanowanym albo rozsądnym czasie.

Inne objawy nałogowego korzystania z sieci to nadmierna ilości czasu przeznaczana na aktywności internetowe i zaniedbania prowadzące do kłopotów z nauką, problemów finansowych i konfliktów w rodzinie, a także przedkładanie aktywności internetowej nad podstawowe sprawy, jak sen, posiłki albo aktywność fizyczna.

Czasami komputer i internet to tylko narzędzie, a problem leży gdzie indziej – patologiczny hazard (może to być również granie na giełdzie albo zaangażowanie w inne ryzykowne działania finansowe, takie jak handel walutami) czy kompulsywne robienie zakupów są same w sobie problemami psychologicznymi – internet jako taki jest tylko narzędziem, sedno sprawy leży gdzie indziej.

Pewne sytuacje, związane na przykład z realizacją zawodowego albo szkolnego projektu lub z radością z posiadania nowego sprzętu albo nowego, dającego ciekawe możliwości oprogramowania mogą wiązać się z większą niż zwykle ilością czasu spędzonego przed komputerem. Nie jest to jednak powód do niepokoju.

O problemie psychologicznym, być może takim, który można by określić jako siecioholizm, należy myśleć wtedy, gdy korzystanie z sieci zaczyna wiązać się z narastającym złym samopoczuciem.

Siecioholizm – leczenie uzależnienia od internetu

Nie leczy się jednostek chorobowych, lecz ludzi. Dlatego niezależnie od tego, czy zaburzenie albo choroba nazywana uzależnieniem od internetu istnieje, czy też nie, niektóre osoby mogą wymagać leczenia.

Wspomniane wcześniej leki przeciwdepresyjne z powodu swojego działania poprawiającego nastrój i zmniejszającego lęk mogą być przydatne w leczeniu uzależnienia od internetu u osób, u których nawykowe korzystanie z sieci pojawiło się wtórnie do wcześniej istniejących zaburzeń nerwicowych albo depresyjnych.

Ponieważ uzależnienie od sieci jest uwarunkowane w największym stopniu czynnikami psychologicznymi, najbardziej wskazaną metodą leczenia jest psychoterapia.

W ramach pracy poznawczo-behawioralnej możliwe jest wygaszenie powstałych niekorzystnych nawyków i skojarzeń i wprowadzenie na ich miejsce innych strategii radzenia sobie z trudnymi, stresującymi sytuacjami, budowania dobrych relacji z ludźmi i sposobów spędzania wolnego czasu i odpoczywania.

Zdarza się, że nałogowe korzystanie z internetu jest tylko wierzchołkiem góry lodowej, rzucającym się w oczy objawem, pod którym kryją się poważne zaburzenia osobowości. W takiej sytuacji najbardziej wskazana jest długoterminowa psychoterapia psychoanalityczna lub psychodynamiczna.

Opublikowano: ; aktualizacja: 23.11.2017

Oceń:
4.7


Może cię

Wideo – Rwa kulszowa

Rwą kulszową nazywamy zespół objawów kręgosłupowo-korzeniowych, z silnym nerwobólem promieniującym od okolicy lędźwiowej, wzdłuż tylno-bocznej ...

Zespół zamknięcia

Zespół zamknięcia (ang. locked-in syndrome) jest schorzeniem neurologicznym, w którym w wyniku uszkodzenia pnia mózgu ...

Zespół psychoorganiczny – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

Zespół psychoorganiczny to zespół objawów występujący na skutek organicznego uszkodzenia OUN. Może do niego dojść ...

Wideo – Choroby naczyń mózgowia

Najczęstszymi chorobami naczyń mózgowia jest miażdżyca tętnic. Znacznie rzadziej występuje stwardnienie tętnicze ośrodkowego układu nerwowego, ...

Drętwienie i mrowienie rąk - przyczyny, jakie choroby, kiedy jest niebezpieczne drętwienie kończyn górnych?

Drętwienie kończyn górnych to objaw niespecyficzny mogący wskazywać na wiele różnych procesów chorobowych. Drętwienie rąk ...

Neuropatia cukrzycowa – objawy, diagnostyka, leczenie

Neuropatia cukrzycowa (polineuropatia cukrzycowa) to powikłanie cukrzycy, w którym dochodzi do uszkodzenia nerwów obwodowych. Przyczyną ...

Wyczerpanie nerwowe – przyczyny, objawy, leczenie

Wyczerpanie nerwowe może być skutkiem silnego, długotrwałego stresu. Prowadzi do ogólnego osłabienia, utraty sił i ...

Leczenie depresji

W leczeniu depresji wykorzystywane są metody biologiczne, przede wszystkim leki przeciwdepresyjne i metody psychologiczne – ...

Otępienie czołowo-skroniowe – FTLD (zwyrodnienie czołowo-skroniowe)

Zwyrodnienie czołowo-skroniowe (FTLD), choć często nie brane pod uwagę, jest najprawdopodobniej trzecią po chorobie Alzheimera ...

Choroba Alexandra

Choroba Alexandra to stan w którym dochodzi do demielinizacji, czyli rozpadu osłonek mielinowych w ośrodkowym ...

Pulsowanie w skroniach – co to znaczy?

Ból głowy może mieć różny charakter (ostry, silny, kłujący, nagły, tępy) i lokalizacje (np. z ...

Hemipareza (niedowład połowiczy, porażenie) – przyczyny, objawy, leczenie

Hemipareza to niedowład lewostronny bądź prawostronny. Prawostronna lokalizacja objawów hemiparezy świadczy o uszkodzeniu w lewej ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon