Schizofrenia paranoidalna – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

Schizofrenia paranoidalna stanowi najczęściej występującą postać schizofrenii – choroby psychicznej zaliczanej do zaburzeń psychotycznych. Schorzenie charakteryzuje obecność tzw. objawów pozytywnych pod postacią urojeń (ksobnych czy prześladowczych) i omamów (głownie słuchowych), a także zaburzeń napędu i nastroju. Przyczyna schizofrenii paranoidalnej pozostaje nieustalona. Wyróżniono jednak kilka czynników mogących odpowiadać za rozwój objawów choroby.

Schizofrenia paranoidalna – przewlekła choroba psychiczna

Schizofrenia jest ciężką, przewlekłą chorobą psychiczną należącą do tak zwanych zaburzeń psychotycznych, które związane są ze zmienionym chorobowo, nieadekwatnym postrzeganiem i odbiorem rzeczywistości. Chorego cierpiącego na psychozę charakteryzują zaburzenia myślenia, upośledzona umiejętność realistycznej oceny własnej osoby, otoczenia i relacji z innymi, problemy z przeżywaniem i wyrażaniem emocji, a także chaotyczne i nieprzewidywalne działanie, które wynika z występujących zakłóceń funkcji psychicznych. Schizofrenia występuje u około 1 proc. populacji.

W wieku dorosłym kobiety chorują równie często jak mężczyźni. W większości przypadków początki schizofrenii przypadają na okres przed 30. rokiem życia – można zatem powiedzieć, że jest to choroba ludzi młodych. Trzeba mieć świadomość, że objawy schizofrenii istotnie zakłócają normalne funkcjonowanie pacjenta i są bardzo trudnym doświadczeniem dla chorego i jego rodziny.

Przebieg schizofrenii może być ciągły – objawy występują niemal cały czas, stopniowo nasilając się, albo epizodyczny – związany z okresami nasilenia symptomów choroby i częściowej poprawy. Niestety, niezwykle rzadko następuje pełna remisja schizofrenii, to znaczy zupełny brak objawów. Obraz kliniczny choroby jest bardzo zróżnicowany i nie u każdego pacjenta obecne są wszystkie typowe symptomy. W zależności od przeważających objawów wyróżnia się schizofrenię paranoidalną – najczęściej rozpoznawaną u pacjentów w Polsce, katatoniczną, hebefreniczną, prostą, niezróżnicowaną i rezydualną.

Rozpoznanie schizofrenii oparte jest na ściśle ustalonych kryteriach diagnostycznych zawartych w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10.Schizofrenia paranoidalna ujęta została pod kodem f.20.0.

Jakie są przyczyny schizofrenii paranoidalnej?

Obecnie nie do końca wiadomo, skąd się bierze schizofrenia, w tym schizofrenia paranoidalna. Za wystąpienie choroby odpowiada wiele czynników, które wzajemnie oddziałując, mogą wpływać na rozwój objawów schorzenia.

U pacjentów chorujących na schizofrenię obserwuje się ubytki i zmiany w budowie komórek nerwowych oraz upośledzenie ich prawidłowego funkcjonowania w pewnych obszarach mózgu. Schizofrenia może mieć podłoże genetyczne. Schorzenie występuje rodzinnie, a prawdopodobieństwo jego rozwoju jest tym większe, im bliższe jest pokrewieństwo z osobą chorującą na schizofrenię. Trzeba wiedzieć, że obecność innego schorzenia psychicznego, np.: choroby afektywnej dwubiegunowej u członka rodziny, również zwiększa ryzyko schizofrenii.

Charakterystyczne objawy u schizofrenika związane są także z nieprawidłowym dzianiem neuroprzekaźników (m.in. dopaminy, serotoniny) w mózgu osoby chorej. Przyczyną schizofrenii paranoidalnej mogą być również niekorzystne zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym, które nastąpiły w okresie rozwoju płodowego. Także komplikacje okołoporodowe mogą przyczynić się do nieprawidłowego rozwoju mózgu dziecka, a następnie wystąpienia objawów choroby w późniejszym życiu.

Obserwuje się również sezonowość urodzeń chorych na schizofrenię i większą zapadalność na chorobę w miastach czyli obszarach bardziej zagęszczonych. Może to przemawiać za rolą czynników infekcyjnych u podłoża zaburzeń schizofrenicznych. Wydaje się również, że istotne znaczenie w rozwoju schizofrenii mają uwarunkowania społeczno-psychologiczne, tzn. nadmierna wrażliwość na stres osoby chorej, nieprawidłowe funkcjonowanie jej rodziny czy trudne wydarzenia życiowe.

Schizofrenia paranoidalna – objawy pozytywne i negatywne

Na obraz kliniczny schizofrenii składają się zaburzenia różnych funkcji psychicznych. Można do nich zaliczyć:

  • objawy pozytywne – urojenia, omamy, pseudohalucynacje;
  • objawy negatywne – sztywność emocjonalna, utrata zainteresowań, wycofanie społecznie, zobojętnienie uczuciowe, abulia, brak spontaniczności, bierność, apatia, zubożenie wypowiedzi, spowolnienie ruchowe, brak dbałości o siebie;
  • zaburzenia poznawcze – zaburzenia koncentracji i uwagi, sprawności pamięci i zdolności uczenia się, porzucenie zainteresowań, zmniejszenie szybkości reakcji, problemy z rozwiązywaniem problemów, trudności adaptacyjne;
  • zaburzenia nastroju – smutek lub przygnębienie, niska samoocena, brak odczuwania przyjemności (anhedonia), myśli samobójcze lub pobudzenie, niedostosowanie nastroju do okoliczności (nadmierna wesołkowatość, śmiech w sytuacjach niekorzystnych dla pacjenta).

Ważną grupą objawów schizofrenii paranoidalnej są urojenia, różnicujące tę odmianę choroby np. ze schizofrenią prostą. Z tego powodu schorzenie bywa przez pacjentów określane jako schizofrenia urojeniowa.

Omamy i urojenia w schizofrenii paranoidalnej

Jak wspomniano, dla schizofrenii paranoidalnej charakterystyczne są objawy pozytywne inaczej nazywane objawami wytwórczymi. Schizofrenik paranoidalny ma urojenia, czyli fałszywe spostrzeżenia, które wynikają z chorobowo zmienionej interpretacji rzeczywistości. Otoczenie pacjenta nie podziela jego przekonań, a sam chory nie wierzy w prawidłowe wyjaśnienia wydawanych sądów.

Najczęściej urojenia paranoidalne przyjmują postać:

  • urojeń prześladowczych – chory ma poczucie, że jest śledzony lub podsłuchiwany;
  • urojeń ksobnych – pacjent wierzy, że obiekty, wydarzenia lub zachowanie osób z jego otoczenia mają z nim szczególny związek i odnoszą się do niego, np.: audycje w radiu, rozmowy przypadkowo spotkanych osób;
  • urojeń odsłonięcia – osoba chora ma wrażenie, że jej myśli są przekazywane innym lub dostępne dla otoczenia;
  • urojenia oddziaływania – pacjent jest przekonany, że jego myśli, uczucia i zachowania są pod wpływem innych osób lub rzeczy.

W schizofrenii paranoidalnej omamy występują głównie jako omamy słuchowe. Chory słyszy głosy, które mówią mu treści o przykrym charakterze (np. komentujące go, wyzywające, obrażające) lub nakazują wykonanie jakiejś czynności. W większości przypadków halucynacje schizofreniczne są uciążliwe dla pacjenta i stanowią źródło niepokoju i stresu. Bardzo często u chorych ze schizofrenią paranoidalną obserwuje się niedostosowanie nastroju do sytuacji, postawy wielkościowe oraz nadmierne pobudzenie.

Schizofrenia urojeniowa – diagnostyka, leczenie i rokowanie

Lekarz w celu postawienia diagnozy przeprowadza dokładne badanie psychiatryczne chorego, które uwzględnia wywiad obejmujący funkcjonowanie pacjenta przed wystąpieniem objawów, nasilenie symptomów oraz obecność chorób psychicznych wśród krewnych. Bardzo ważna jest również rozmowa z rodziną chorego. Może ona dużo wnieść do oceny stanu psychicznego. Badania dodatkowe, laboratoryjne oraz neuroobrazowe (TK, MR czy PET) wykonywane są u pacjentów z podejrzeniem schizofrenii w celu wykluczenia innych schorzeń, które mogą być odpowiedzialne za występujące u chorego objawy zaburzeń psychicznych.

Podstawową metodą leczenia schizofrenii paranoidalnej jest farmakoterapia za pomocą leków przeciwpsychotycznych. Psychiatra dobiera odpowiednie preparaty, kierując się obrazem klinicznym oraz ogólnym stanem pacjent, a także innymi schorzeniami, które u niego występują. Uzupełnienie leczenia stanowią psychoedukacja i psychoterapia, którą objęci powinni być zarówno pacjenci, jak i ich rodziny a także różne formy terapii zajęciowej.

Należy mieć świadomość, że schizofrenia jest chorobą przewlekłą związaną z długotrwałym leczeniem. Rokowanie w schizofrenii zależy od wielu czynników. Ma na niego wpływ szybkie wdrożenie leczenia przeciwpsychotycznego oraz stan pacjenta przed zachorowaniem. Bardzo ważna jest również współpraca chorego w leczeniu, wsparcie w otoczeniu pacjenta oraz brak czynników obciążających (nadużywanie alkoholu, palenie papierosów, przyjmowanie narkotyków).

Bibliografia:

  1. Psychiatria, M. Jarema, wyd. PZWL, 2016.
  2. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne., S. Pużyński, J. Wciórka, Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”, 2007.
  3. Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, A. Bilikiewicz, wyd. PZWL, 2003.
Opublikowano: ; aktualizacja: 09.03.2018

Oceń:
4.7


Może cię

Wideo – Choroba Alzheimera a otępienie

Ostatnio sporo mówi się i pisze o chorobie Alzheimera. Jest to choroba, którą psychiatrzy określają ...

Wideo – Guz ogona końskiego

Guz ogona końskiego daje objawy obustronnej rwy kulszowej, zaburzenia potencji, zalegania moczu w pęcherzu, niedowład ...

Cierpnięcie rąk i nóg – jakie są przyczyny cierpnących rąk i nóg

Przyczyny cierpnięcia rąk i nóg zazwyczaj nie są poważne. Problem pojawia się, wówczas gdy nogi ...

Jak łagodzić objawy migrenowe?

Migrena to choroba, której dotkliwym objawem są uciążliwe bóle głowy. Ból głowy ma różny stopień ...

Wideo – Miastenia

Miastenia jest nabytą chorobą autoimmunologiczną, w której objawy nasilonej męczliwości dotyczą najczęściej początkowo mięśni ocznych ...

Wideo – Neuroinfekcje - przyczyny

Jakie są przyczyny infekcji neurologicznych? Wśród przyczyn neuroinfekcji wyróżniamy między innymi: zakażenia bakteryjne – często ...

Wideo – Migrena – leczenie i łagodzenie

Metody leczenia i łagodzenia migreny dzielimy na pozafarmakologiczne, głównie profilaktyczne i farmakologiczne, w tym doraźne ...

Ból głowy z jednej strony – co oznacza ból z lewej lub prawej strony głowy?

Bóle głowy po jednej stronie – tylko z lewej lub prawej strony – wskazują na ...

Stres a bezsenność i problemy ze snem

Problemy w pracy, stresujące wydarzenia rodzinne czy choroba to czynniki mogące powodować trudności z zasypianiem. ...

Jak nie dać się stresowi?

Stres, który jest przeciążający i trwa za długo albo zbyt wiele bodźców działa w jednym ...

Urojenia ksobne (odnoszące) – przyczyny, objawy, leczenie myśli ksobnych

Urojenia to zaburzenia psychiczne polegające na obecności fałszywych przekonań. Jednym z rodzajów są urojenia ksobne ...

Torbiel szyszynki – objawy, rozpoznanie i leczenie torbieli na szyszynce

Torbiel szyszynki to rodzaj guza wykrywanego podczas rezonansu lub tomografii głowy. Zwykle daje objawy w ...

Komentarze (0)