Ropne (bakteryjne) zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – jakie daje objawy i jak leczyć?

Ropne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych to jedna z cięższych postaci, która może dawać poważne powikłania. Bakteryjne zapalenie opon mózgowych bardzo często diagnozowane jest u dzieci. Typowe objawy zapalenia opon zależą od wieku, a charakterystyczne to: sztywność karku, wymioty, bóle głowy, gorączka. Leczenie polega na podaniu antybiotyku. Należy wykonać badanie płynu mózgowo-rdzeniwego.

Ropne, czyli bakteryjne zapalenie opon mózgowych – co to jest?

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych może mieć etiologię bakteryjną, wirusową, grzybiczą, pierwotniakową. Ropne zapalenie opon mózgowych jest jedną z cięższych postaci mogąca dawać szereg powikłań. Do pojawienia się zakażenia w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN) może dojść kilkoma drogami:

  • patogeny krążą we krwi (np. bakteriemia – kiedy we krwi obecne są bakterie) i pokonując barierę krew-mózg dostają się do OUN;
  • mogą się także dostać poprzez nerwy np. nerw węchowy jest drogą dla pierwotniaka Naegleria fowleri (powoduje chorobę zwaną negleriozą);
  • ostatnia możliwość to przez rozszerzenie się zakażenia toczącego się w bliskim sąsiedztwie np. zapalenia ucha czy zapalenia zatok, również bezpośrednie manipulacje w obrębie OUN np. w trakcie zabiegów neurochirurgicznych mogą stać się źródłem zakażenia.

W prawidłowych warunkach mózg jest chroniony za pomocą bariery krew-mózg, ma ona na celu ochronę mózgu przed przenikaniem do niego szkodliwych substancji, bariera jest selektywna i np. tlen i dwutlenek węgla przechodzą swobodnie. W zapaleniu opon dochodzi do uszkodzenia tej bariery. Bakterie, wirusy i inne patogeny mogą się swobodnie rozprzestrzeniać. Uruchamia to ciąg reakcji w organizmie np. ze strony układu odpornościowego, do OUN napływają komórki walczące z zakażeniem, w wyniku wielu reakcji może dojść do obrzęku mózgu i utrudnionego przepływu krwi przez ten jakże ważny organ.

Zależnie od ciężkości zapalenia opon, może się ono ograniczyć tylko do przestrzeni podpajęczynówkowej lub może pokonać barierę jaką stanowi opona miękka i przejść na tkankę mózgową, wtedy mówimy już o zapaleniu opon i mózgu.

Przyczyny zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych

Najbardziej narażoną grupą wiekową są dzieci poniżej 5. roku życia. Szczególnie groźne jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u niemowląt. Jest to okres ekspozycji na liczne infekcje, a układ odpornościowy nie pracuje jeszcze na najwyższych obrotach. Natomiast bez względu na wiek, każde dziecko z zaburzeniami odporności, wrodzonymi lub nabytymi (np. zakażenie wirusem HIV, stan po usunięciu śledziony), jest szczególnie narażone na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, podobnie dzieci cierpiące na choroby przewlekłe jak cukrzyca, przewlekła choroba nerek, mukowiscydoza, anemia sierpowatokrwinkowa, marskość wątroby.

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych może być wywoływane przez takie bakterie jak: Streptococcus pneumoniae (czyli pneumokoki), Haemophilus influenzae typ B (Hib – przeciwko któremu obowiązują szczepienia) czy Neisseria meningitidis (czyli meningokoki).

Ropne zapalenie opon mózgowych – jakie daje objawy?

Objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych różnią się w zależności od wieku dziecka, najmniej typowe dotyczą oczywiście najmłodszej grupy wiekowej, gdzie komunikacja werbalna nie jest możliwa. U noworodków i niemowląt zapalenie opon może objawiać się następująco:

  • u noworodka przedłużająca się żółtaczka,
  • brak apetytu,
  • wymioty,
  • niepokój lub apatia,
  • uwypuklone, tętniące ciemię,
  • drgawki,
  • sztywność karku (trudna do zbadania u najmłodszych),
  • gorączka,
  • obniżone napięcie mięśniowe.

U starszych dzieci:

  • ból głowy,
  • wymioty,
  • gorączka,
  • sztywność karku (opór i ból przy przyginaniu głowy do klatki piersiowej) i inne objawy oponowe ( np. objaw Kerniga dolny – przy zginaniu wyprostowanej kończyny dolnej w stawie biodrowym dochodzi do odruchowego zgięcia w stawie kolanowym, objaw Brudzińskiego górny – przyginając głowę do klatki piersiowej dochodzi do odruchowego zgięcia kończyn dolnych w stawie biodrowym i kolanowym),
  • nadwrażliwość na światło,
  • drgawki,
  • zaburzenia świadomości.

W przypadku wirusowego zapalenia opon mogą pojawić objawy infekcji grypowej jak bóle mięśniowe, gorączka, kaszel ból głowy, a same objawy wynikające z zajęcia opon mózgowo-rdzeniowych są mniej nasilone niż w przypadku procesu bakteryjnego.

Jak leczyć ropne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych?

Podejrzenie zapalenia opon jest bezwzględnym wskazaniem do hospitalizacji. Jakiekolwiek opóźnienie w rozpoznaniu i wdrożeniu leczenia może mieć tragiczne skutki, szczególnie w zapaleniu bakteryjnym, czyli ropnym.

Podstawą do postawienia rozpoznania jest badanie płynu mózgowo-rdzeniowego pobranego podczas punkcji lędźwiowej. Płyn ten jest poddany analizie pod kątem ilości i rodzaju obecnych w nim krwinek (neutrofile, limfocyty), analizie chemicznej (stężenie glukozy, białka), a także mikrobiologicznej, celem identyfikacji drobnoustroju. Wstępnie na podstawie różnic w ilości i jakości krwinek, stężenia glukozy i białka lekarz może różnicować zapalenie bakteryjne od wirusowego, jednak jedynym pewnym sposobem jest posiew płynu, dostępne są także szybkie testy identyfikujące antygeny określonych bakterii obecnych w płynie, mimo to posiew jest nadal niezbędny.

Poza badaniem płynu mózgowo-rdzeniowego konieczne są także podstawowe badania krwi: morfologia krwi obwodowej, stężenie elektrolitów, glukozy (porównywane do stężenia glukozy w płynie), parametry wydolności nerek i wątroby, wskaźniki stanu zapalnego. Wykonuje się także posiewy krwi, moczu, posiewy materiału z dróg oddechowych (nosogardła) tak aby zidentyfikować ewentualny punkt wyjścia infekcji.

Wykonywane bywają również badania obrazowe jak tomografia komputerowa głowy. Są one szczególnie wskazane gdy pacjent prezentuje drgawki, zaburzenia świadomości czy deficyty neurologiczne (np. porażenia, niedowłady, nieprawidłową reakcję źrenic).

W leczeniu bakteryjnego zapalenia opon mózgowych niezbędne jest zastosowanie antybiotyku dożylnego. Nie każdy jednak lek penetruje przez barierę krew-mózg, nawet nadszarpniętą procesem zapalnym, stąd dobór antybiotyku musi być przemyślany. Poza leczeniem przyczyny zakażenia, czasami konieczne jest leczenie powikłań jak np. udaru, spadku ciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca, zaburzeń elektrolitowych.

Szczepienia przeciwko meningokokom

W Polsce dostępne są szczepionki przeciwko meningokokom, które odpowiadają za duzy odsetek zapaleń opon u najmłodszych dzieci, a także posocznic. Meningokoki powodujące te schorzenia należą głównie do grup B i C, obecnie nie jest dostępna szczepionka przeciwko typowi B. Szczepionki, zależnie od preparatu, podaje się po 12 miesiącu życia lub dopiero po 2 roku życia, a także młodzieży i dorosłym.

Opublikowano: ; aktualizacja: 12.10.2016

Oceń:
4.6


Może cię

Haemophilus influenzae (HiB) – objawy, leczenie, antybiotyk, szczepionka

Haemophilus influenzae (Hib, pałeczka grypy) to bakteria, która wywołuje zapalenie płuc oraz zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. ...

Zakażenie wirusami Coxsackie

Wirusy Coxsackie są patogenami bardzo powszechnie występującymi u człowieka. Zajmują one drugie miejsce spośród patogenów ...

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych to choroba infekcyjna dotykająca przede wszystkim dzieci i młodzież. Jest ona ...

Zapalenie opon mózgowych u dziecka

Zapalenie opon mózgowych (meningitis cerebrospinalis purulenta) to stan zapalny struktur, które otaczają mózg i rdzeń ...

Punkcja lędźwiowa (nakłucie lędźwiowe)

Punkcja lędźwiowa jest bardzo ważnym zabiegiem diagnostycznym. W przebiegu nakłucia kręgosłupa – przestrzeni podpajęczynówkowej uzyskuje ...

Choroba meningokokowa

Inwazyjna choroba meningokokowa to choroba, która często atakuje młodsze dzieci, pojawia się nagle i może ...

Prokalcytonina (PCT) – badanie

Badanie prokalcytoniny (PCT) wykonywane jest coraz częściej w celu oceny stopnia infekcji, różnicowania przyczyn stanów ...

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - objawy

Wśród objawów zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych najbardziej typowe są: wysoka gorączka, silny ból głowy, sztywność karku, ...

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u noworodka

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych to jedna z najbardziej niebezpiecznych chorób. Choroba ta często powoduje powikłania wymagające ...

Rezonans magnetyczny (MRI) układu nerwowego

Rezonans magnetyczny (MRI) układu nerwowego jest obecnie jedną z najlepszych metod diagnostycznych chorób tego układu. ...

Powikłania zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR) stanowi chorobę, w której proces patologiczny obejmuje wybrane struktury mózgowe tj. ...

Paciorkowiec u dziecka – objawy zakażenia, rozpoznanie, antybiotyki

Paciorkowce u dzieci mogą powodować zarówno niegroźne infekcje, ale także zagrażające życiu zakażenia. Za szkarlatynę, ...

Komentarze (0)