Mutyzm wybiórczy – przyczyny, objawy, terapia, leczenie

Mutyzm wybiórczy to problem z zakresu psychiatrii, spotykany przede wszystkim u małych dzieci. Mutyzm dziecięcy polega na tym, że dziecko – którego mowa jest rozwinięta w stopniu prawidłowym – w pewnych sytuacjach w ogóle się nie odzywa. Przyczynami mutyzmu wybiórczego mogą być urazy psychiczne, jak i nieprawidłowe relacje w rodzinie dziecka. Ważne, by dziecku z mutyzmem jak najszybciej wdrażać odpowiednią terapię – opóźnienie jej grozi tym, że problemy będą utrzymywały się także w późniejszych latach życia pacjenta.

Mutyzm wybiórczy – co to jest?

Do problemów psychiatrycznych wyróżnianych w klasyfikacjach medycznych należą zaburzenia funkcjonowania społecznego rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie lub wieku młodzieńczym. Do tej grupy zalicza się reaktywne utrudnienie nawiązywania relacji społecznych oraz nadmierną łatwość nawiązywania takich kontaktów. Jednak bardziej znanym zaburzeniem, również należącym do tej grupy, jest mutyzm wybiórczy (selektywny).

Termin mutyzm wybiórczy w medycznej nomenklaturze pojawił się po raz pierwszy w 1934 roku – zaproponował go Moritz Tramer. Od tego czasu problem ten zwracał uwagę coraz większego grona badaczy, aż w końcu mutyzm selektywny zaczął pojawiać się w różnych medycznych klasyfikacjach schorzeń.

Mutyzm polega na tym, że pacjent – typowo dziecko – w pewnych określonych sytuacjach całkowicie przestaje się odzywać. Jednocześnie pacjent ten nie zmaga się z żadnymi zaburzeniami mowy – jego zdolności do mówienia nie odbiegają od normy. Co więcej, mutyzm u dzieci charakteryzuje to, że w innych sytuacjach rozmowa z pacjentem jest całkowicie możliwa i przebiega bardzo swobodnie.

Zaburzenie często bywa określane jako mutyzm dziecięcy – nie bez powodu. Określenie to wzięło się stąd, że problem najczęściej występuje pomiędzy 3. a 6. rokiem życia. Szacowane rozpowszechnienie mutyzmu wśród dzieci i młodzieży wynosi 0,02 proc.

Mutyzm wybiórczy – przyczyny

Szacuje się, że etiologia zaburzenia jest wieloczynnikowa – nie wyróżniono jednego, konkretnego czynnika, który odpowiadałby za to, że dziecko ma mutyzm selektywny. Przyczyny problemu to m.in. różne nieprawidłowości związane z funkcjonowaniem rodziny dziecka. Zauważono bowiem, że mutyzm selektywny u dzieci częściej pojawia się wtedy, gdy rodzina przebywa w jakiejś formie izolacji, gdy dziecku zabrania się wyjawiania komukolwiek tajemnic jego rodziny oraz gdy maluch za swoje przewinienia bywa karany milczeniem.

Przyczynami mutyzmu (może nie bezpośrednimi, ale sprzyjającymi temu problemowi) mogą także być różne zachowania prezentowane przez rodziców. Zauważono już, że ojcowie dziecka z mutyzmem wybiórczym często bywają chłodni emocjonalnie czy bierni wobec różnych aspektów życia. U matek dzieci, które cierpią na mutyzm, nierzadko obserwowane są z kolei nadopiekuńczość, niedojrzałość emocjonalna czy różne przejawy lęku.

Analiza przyczyn mutyzmu pozwoliła również zaobserwować, iż dziecko z mutyzmem wybiórczym – jeszcze przed wystąpieniem tego zaburzenia – przejawia pewne specyficzne cechy charakteru. Takowymi mogą być m.in.: wycofanie, nieśmiałość, tendencja do manipulowania swoim otoczeniem oraz upór.

Okazuje się również, że dziecko z mutyzmem – przed pojawieniem się tego problemu – może doświadczać różnych ciężkich dla psychiki sytuacji. Takimi zdarzeniami, które mogą prowadzić do urazu psychicznego, może być m.in. zmiana otoczenia (np. rozpoczęcie nauki w szkole), narodziny młodszego rodzeństwa czy odrzucenie przez rówieśników.

Mutyzm wybiórczy – objawy

Jeden problem, wiele dolegliwości – u różnych dzieci pojawiać się mogą różne zaburzenia, których przyczyną jest mutyzm. Objawy mutyzmu wybiórczego obejmują to, że dziecko w określonych sytuacjach odmawia mówienia. Przybierać ono może wtedy charakterystyczną pozę (zwykle przy odmowie mówienia maluch ma głowę i ramiona lekko przygięte ku przodowi, a jego kończyny są sztywne i napięte), oprócz tego dziecko unika kontaktu wzrokowego z potencjalnym rozmówcą.

Zazwyczaj mutyzm pojawia się w obcym dla dziecka środowisku. Dla rodziców malucha, który ma ten problem, sytuacja może być wręcz całkowicie niezrozumiała – nierzadko zdarza się, że ich pociecha w domu jest rozbiegana, wesoła, a do tego gadatliwa. Nie jest to jednak nic dziwnego, gdyż mutyzm wtórny obserwuje się przede wszystkim w obcym dla dziecka środowisku.

Dziecko z mutyzmem wybiórczym w szkole może odmawiać udzielania odpowiedzi na jakiekolwiek zadawane mu pytania. Zapewne nie trzeba tłumaczyć, jakie mogą być tego konsekwencje – kiedy dziecko nie rozmawia z nauczycielami, trudne może być racjonalne ocenienie jego postępów w nauce.

Do rozpoznania mutyzmu konieczne jest stwierdzenie następujących aspektów:

  • wypowiadanie się oraz rozumienie mowy dziecka są na poziomie odpowiadającym jego wiekowi,
  • dziecko nie wypowiada się w określonych sytuacjach, a jednocześnie rozmawia w innym otoczeniu,
  • czas występowania objawów mutyzmu wybiórczego wynosi 4 tygodnie lub więcej,
  • u dziecka nie występują problemy całościowych zaburzeń rozwojowych (takie jak np. autyzm),
  • istotą zaburzenia nie jest nieznajomość języka, którym dziecko miałoby się posługiwać w sytuacjach, kiedy odmawia mówienia.

Dziecko z mutyzmem może jednak nie mówić nie tylko w szkole, ale i w przedszkolu, czy wtedy, gdy ma kontakt z obcą mu grupą dorosłych lub dzieci.

Nie ulega wątpliwości, że mutyzm może prowadzić do różnych problemów. Pozostaje więc pytanie, co zrobić, kiedy u dziecka pojawia się mutyzm wybiórczy: jak pomóc dziecku?

Mutyzm wybiórczy – terapia

Podkreślić na początku trzeba jeden aspekt – otóż nie ma jednego, uniwersalnego schematu terapii mutyzmu. Leczenie zawsze musi być poprzedzone wnikliwą analizą zarówno rozwoju, jak i stanu psychicznego dziecka. Potem wdrażane mogą być specyficzne formy terapii, gdzie dominuje przede wszystkim terapia behawioralna. W jej trakcie dziecko stopniowo namawiane jest do mówienia.

Zwykle proszone jest o wskazanie osoby, z którą będzie rozmawiało – kiedy dziecko osiąga sukcesy, jest za nie nagradzane, aż w końcu podejmowane są próby uzyskania tego, aby dziecko nawiązywało kontakt słowny z innymi ludźmi, z którymi wcześniej nie rozmawiało.

Terapia mutyzmu może jednak obejmować nie tylko terapię behawioralną, ale i terapię psychodynamiczną czy rodzinną. Czasami leczenie prowadzone jest we współpracy pomiędzy rodzicami, lekarzami, psychologami oraz szkołą, do której uczęszcza pacjent cierpiący na mutyzm funkcjonalny.

Rodzice mogą się zastanawiać, co zrobić, kiedy ich pociecha ma mutyzm wybiórczy: jak pracować z dzieckiem? Przede wszystkim należy brać pod uwagę wskazówki terapeutów. Zdarza się, że (całkowicie nieświadomie) rodzice czują się wyróżnieni tym, że dziecko do nich mówi, a do innych ludzi nie. Malec nie może jednak tego zauważać, w związku z czym zawsze należy porozumieć się z terapeutą na temat tego, jakie zachowania pomogą, a które mogą zaszkodzić w terapii mutyzmu selektywnego.

Mutyzm u dorosłych – czy to możliwe?

Mutyzm – jak wskazano na samym początku – typowo jest problemem dziecięcym. Zdarza się jednak, że nie ustępuje on wraz z wiekiem i ostatecznie dochodzi do wystąpienia mutyzmu wybiórczego u dorosłego. Nie jest to sytuacja częsta, aczkolwiek jest ona jak najbardziej możliwa – mutyzm u dorosłych także występuje.

Zasadniczo może on prowadzić do jeszcze większych trudności niż u dzieci, szczęśliwie osobom pełnoletnim również może być zaproponowane leczenie. Terapia mutyzmu selektywnego u dorosłych prowadzona jest z wykorzystaniem takich metod, jakie opisano przy omówieniu leczenia mutyzmu u dzieci.

Bibliografia:

  • Jarema M., Rabe-Jabłońska J. (red. nauk.), Psychiatria. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2011.
  • Namysłowska I. (red.), Psychiatria dzieci i młodzieży. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.
  • Wong P., Selective mutism. A review of etiology, comorbidities, and treatment. Psychiatry (Edgmont), 2010, 7, 3: 23–31.
Opublikowano: ; aktualizacja: 25.08.2018

Oceń:
3.4


Może cię

Autyzm u dziecka

Autyzm należy do zaburzeń rozwojowych u dzieci. Stopień nasilenia jego objawów jest zmienny, jednak występują ...

Wideo – Psychiatria dzieci i młodzieży

Psychiatria dzieci i młodzieży to oddzielna specjalność medyczna. Można powiedzieć, że tak jak w medycynie ...

Meteoropatia – dlaczego zmiana pogody wpływa na samopoczucie?

Meteoropatia lum meteopatia to występowanie różnych dolegliwości zdrowotnych, które są związane ze zmianą pogody. Szacuje ...

Klasterowy ból głowy

Powstawanie oraz przyczyna klasterowych bólów głowy nie są do końca poznane. Należą one do rodziny ...

Echolalia – czym jest i jakim chorobom towarzyszy?

Echolalia to powtarzanie słów i zdań wypowiedzianych przez inną osobę. Nawyk taki występuje na wczesnym ...

Samouszkodzenia wśród dzieci i młodzieży

Coraz więcej dzieci i młodzieży dokonuje aktów samouszkodzenia ciała. Sposobów na ich przeprowadzenie jest bardzo ...

Powikłania poszczepienne u dzieci i niemowląt

Lęk przed powikłaniami poszczepiennymi u dzieci i niemowląt często jest przyczyną tego, że rodzice zastanawiają ...

Wideo – Schizofrenia

Schizofrenia to ciężka choroba przewlekła. Jeżeli chodzi o możliwość jej wyleczenia, to przy ustalaniu rokowania, ...

Zespół Retta

Zespół Retta należy do grupy całościowych zaburzeń rozwojowych. Jest to choroba neurologiczna, w przebiegu której ...

Drętwienie i mrowienie rąk - przyczyny, jakie choroby, kiedy jest niebezpieczne drętwienie kończyn górnych?

Drętwienie kończyn górnych to objaw niespecyficzny mogący wskazywać na wiele różnych procesów chorobowych. Drętwienie rąk ...

Autyzm a rozwój dziecka

Autyzm dziecięcy, zwany także zespołem Kannera, jest chorobą, o której coraz więcej się mówi, a ...

Zespół Aspergera – objawy

Zespół Aspergera jest czynnościowym zaburzeniem rozwoju. Objawy to m.in.: trudności w nawiązywaniu relacji z innymi ...

Komentarze (0)