Katatonia – przyczyny, objawy, badania, leczenie, rokowanie

Katatonia oznacza wzrost napięcia mięśni w spoczynku (tzw. sztywność katatoniczna). Przyczyną są infekcje ośrodkowego układu nerwowego, najczęściej opryszczkowe zapalenie mózgu. Objawy katatoniczne mogą pojawić się również w przebiegu hiperkalcemii. U pacjenta można zaobserwować charakterystyczne zachowania, często przyjmuje on pozycje katatoniczne (np. w skłonie). Leczenie katatonii musi odbywać się w szpitalu. Jakie są rokowania?

Co to jest katatonia i jakie są przyczyny choroby?

Katatonia (gr. całkowite napięcie) to wzrost spoczynkowego napięcia mięśni (sztywność katatoniczna), które zanika podczas wykonywania ruchów czynnych bądź biernych.

Katatonia może występować w dwóch odmianach: hipokinetycznej, która polega na zahamowaniu aktywności ruchowej (czasem aż do osłupienia katatonicznego) lub na pobudzeniu ruchowym (katatonia z pobudzeniem).

Czasem możemy spotkać się z określeniem zespół katatoniczny, który jest charakterystyczny dla choroby psychicznej zwanej katatoniczną postacią schizofrenii. U około 20 proc. chorych przyczyną katatonii są organiczne schorzenia mózgu.

Katatonia może pojawić się w przebiegu: homocystinurii, kwasicy metabolicznej, hiperkalcemii, infekcji ośrodkowego układu nerwowego (np. opryszczkowego zapalenia mózgu), infekcji ogólnych, po zatruciu tlenkiem węgla, czasem w zaawansowanej niewydolności krążenia.

W niedoczynności tarczycy oraz w chorobie Gravesa-Basedowa opisywano pojawiające się okresowo stany przypominające katatonię. Pacjenci z katatonią wymagają rzetelnej oceny stanu somatycznego, szczególnie ci, u których takie objawy pojawiły się po raz pierwszy w życiu.

Wśród wielu przyczyn zaburzeń katatonicznych najczęściej wymienia się opryszczkowe zapalenia mózgu oraz zatrucie tlenkiem węgla. Do zespołów katatonicznych możemy zaliczyć złośliwy zespół neuroleptyczny oraz katatonię wywołaną lekami.

Zespół katatoniczny – objawy katatoniczne

Zespołowi temu mogą towarzyszyć inne zaburzenia, takie jak np. katalepsja (giętkość woskowa). Definiowana jest ona jako możliwość utrzymywania przez dłuższy czas części ciała lub całego ciała w pozycji nadanej przez inną osobą.

Wśród innych zachowań katatonicznych wyróżnia się:

  • manieryzmy ruchowe – nieodpowiednie do danej sytuacji, niezrozumiałe przez otoczenie chorego, czynności ruchowe (np. poruszanie się wyłącznie do tyłu);
  • echopraksję (objawy echowe) – odtwarzanie wypowiedzi, mimiki, ruchów innych osób, np. lekarza przeprowadzającego badanie;
  • grymasy – dziwaczna ekspresja mimiczna (np. zaciskanie oczu);
  • stereotypie ruchowe – uporczywie powtarzane, niefunkcjonalne czynności, np. potrząsanie dłońmi, dłubanie w otworach ciała.

Wyróżnia się także posturyzmy. Pacjent przyjmuje dziwaczne pozycje katatoniczne ciała, np. w skłonie.

Schizofrenia katatoniczna – objawy

W tej postaci schizofrenii dominują objawy katatoniczne, stan osłupienia bądź pobudzenia, stan oniryczny lub mieszane postacie tych stanów. Jeżeli chodzi o definicję stan onirycznego, w schorzeniu tym najbardziej wyrażone są urojenia dziania się – chory przeżywa różne sytuacje, w których jest aktorem, bierze w nich czynny udział. Kontakt z chorym jest bardzo utrudniony.

W Polsce schizofrenia katatoniczna rozpoznawana jest względnie rzadko (około 1,9 proc. wszystkich rozpoznanych przypadków schizofrenii). W chorobie tej mowa jest całkowicie lub prawie całkowicie zahamowana, ewentualnie pojawiają się nieartykułowane lub niewyraźne okrzyki.

Ta postać schizofrenii klasyfikowana jest jako jeden z najcięższych stanów zagrażających życiu pacjenta. Występują tutaj negatywizm (reagowanie w sposób przeciwny na polecenia, np. zaciskanie powiek na prośbę ich otwarcia) oraz zaburzenia poszczególnych popędów (np. odżywiania).

Warto wspomnieć także o katatonii okresowej, która cechuje się okresowym występowaniem objawów katatonii, w części przypadków należy tutaj rozpatrywać chorobę afektywną o atypowym przebiegu bądź schizofrenię.

Katatonia – jakie badania wykonać?

Na początku powinien być zebrany rzetelny wywiad, w którym zostanie ustalone kiedy i w jakich okolicznościach doszło do początku zaburzeń. Należy także dowiedzieć się czy osoba, u której wystąpiła katatonia miała w przeszłości takie epizody, czy jest leczona z powodu chorób psychicznych (jeżeli tak, ważne jest, jakie leki przyjmuje). Należy ustalić, czy choroby psychiatryczne występują bądź występowały w rodzinie.

W rozpoznawaniu tych zaburzeń należy wykonać dokładną diagnostykę laboratoryjną wykluczającą somatyczne przyczyny schorzeń. Należy oznaczyć stężenie: sodu, potasu, chloru, wapnia, magnezu, homocysteiny, białka C-reaktywnego, hormonu tyreotropowego.

Jeżeli podejrzewamy, że mogło dojść do neuroinfekcji, powinniśmy wykonać badanie ogólne pobranego podczas punkcji płynu mózgowo-rdzeniowego. Czasem konieczne jest przeprowadzenie tomografii komputerowej głowy bądź rezonansu magnetycznego mózgu.

Katatonia – leczenie

Leczenie katatonii powinno być prowadzone w szpitalu. W zależności od stopnia ciężkości i procedur, które muszą być przeprowadzone, terapia pacjenta odbywa się w oddziale psychiatrycznym bądź oddziale chorób somatycznych.

Czasem niezbędne jest podanie benzodiazepin i/lub leków przeciwpsychotycznych. Ważne jest także zapewnienie pacjentowi bezpieczeństwa (czasem konieczne jest jego unieruchomienie) oraz odpowiedniej opieki, a także pielęgnacji.

Ostra śmiertelna katatonia – rokowanie

Szczególną postacią zaburzeń tego typu jest zespół objawów nazywany ostrą śmiertelną katatonią. Przyczyna w tym przypadku nie została poznana. Choroba może wystąpić w przebiegu: guzów mózgu, zaburzeń naczyniowych ośrodkowego układu nerwowego, po urazach głowy, w przebiegu zapalenia mózgu i innych chorób infekcyjnych, zaburzeń metabolicznych, zatruć oraz w związku z nadwrażliwością na leki psychotropowe.

Do charakterystycznych objawów ostrej śmiertelnej katatonii należą: narastające pobudzenie ruchowe oraz lęk. Następnie dochodzą zaburzenia świadomości, łącznie z halucynacjami, oraz rozkojarzenie myślenia, podwyższona temperatura ciała oraz zaburzenia krążenia. Wszystkie wymienione wyżej objawy prowadzą w konsekwencji do zaburzeń elektrolitowych, odwodnienia, wyniszczenia i zgonu pacjenta. Rokowanie w tym przypadku jest złe.

Bibliografia:

  • Bilikiewicz A., Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015.
  • Pużyński S., Leksykon psychiatrii. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1993.
  • Bilikiewicz A., Psychiatria kliniczna. Wydawnictwo Urban & Partner, Wrocław 2002.
Opublikowano: ; aktualizacja: 18.03.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Zespół Devica – przyczyny, objawy, leczenie choroby Devica

Zespół Devica, inaczej neuromyelitis optica (NMO), to rzadkie i poważne schorzenie neurologiczne, atakujące nerwy wzrokowe ...

Omdlenie – przyczyny i pierwsza pomoc

Omdlenie to stan przemijającej utraty przytomności. Omdlenie zazwyczaj trwa krótko, nie powoduje groźnych powikłań, równie ...

Jak rozpoznać nerwicę?

W dzisiejszych czasach coraz więcej osób cierpi na zaburzenia nerwicowe (aktualnie w literaturze medycznej i ...

Bóle głowy i karku

Ból głowy i ból karku są jednymi z najpowszechniej występujących dolegliwości bólowych na świecie. Nie ...

Ból z tyłu głowy – jakie są przyczyny bólu głowy z tyłu?

Ból z tyłu głowy może występować ciągle bądź pojawiać się w określonych sytuacjach – przy ...

Choroba afektywna dwubiegunowa

Choroba afektywna dwubiegunowa (nazywana również zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym) jest schorzeniem charakteryzującym się nieprzewidywalnymi wahaniami „nastroju”, ...

Choroba Kuru

Choroba Kuru (choroba kanibali) należy do encefalopatii gąbczastych, tj. chorób ośrodkowego układu nerwowego, w których ...

Problemy z zasypianiem – przyczyny, skutki, leczenie

Trudności z zasypianiem zgłaszane są stosunkowo często. Pojedyncze bezsenne noce przytrafiają się praktycznie każdemu z ...

Hipersomnia (nadmierna senność) – które choroby ją powodują?

Hipersomnia – czyli nadmierna senność, jest odczuwana przez dużą część populacji. Zwykle uczucie nadmiernej senności ...

Katalepsja – przyczyny, objawy, leczenie

Katalepsja (inaczej stan kataleptyczny, gibkość lub giętkość woskowa) to nie jednostka chorobowa, lecz objaw. Mamy ...

Niedoczulica

Niedoczulica (hipestezja) należy do szerokiej grupy objawów zwanych zaburzeniami czucia. Definiuje się ją jako upośledzenie ...

Aleksja – co to jest, przyczyny, objawy, leczenie, terapia

Aleksja jest zaburzeniem, którego istota polega na tym, iż pacjent nie posiada umiejętności czytania słowa ...

Komentarze (0)