Katatonia – przyczyny, objawy, badania, leczenie, rokowanie

Katatonia oznacza wzrost napięcia mięśni w spoczynku (tzw. sztywność katatoniczna). Przyczyną są infekcje ośrodkowego układu nerwowego, najczęściej opryszczkowe zapalenie mózgu. Objawy katatoniczne mogą pojawić się również w przebiegu hiperkalcemii. U pacjenta można zaobserwować charakterystyczne zachowania, często przyjmuje on pozycje katatoniczne (np. w skłonie). Leczenie katatonii musi odbywać się w szpitalu. Jakie są rokowania?

Co to jest katatonia i jakie są przyczyny choroby?

Katatonia (gr. całkowite napięcie) to wzrost spoczynkowego napięcia mięśni (sztywność katatoniczna), które zanika podczas wykonywania ruchów czynnych bądź biernych.

Katatonia może występować w dwóch odmianach: hipokinetycznej, która polega na zahamowaniu aktywności ruchowej (czasem aż do osłupienia katatonicznego) lub na pobudzeniu ruchowym (katatonia z pobudzeniem).

Czasem możemy spotkać się z określeniem zespół katatoniczny, który jest charakterystyczny dla choroby psychicznej zwanej katatoniczną postacią schizofrenii. U około 20 proc. chorych przyczyną katatonii są organiczne schorzenia mózgu.

Katatonia może pojawić się w przebiegu: homocystinurii, kwasicy metabolicznej, hiperkalcemii, infekcji ośrodkowego układu nerwowego (np. opryszczkowego zapalenia mózgu), infekcji ogólnych, po zatruciu tlenkiem węgla, czasem w zaawansowanej niewydolności krążenia.

W niedoczynności tarczycy oraz w chorobie Gravesa-Basedowa opisywano pojawiające się okresowo stany przypominające katatonię. Pacjenci z katatonią wymagają rzetelnej oceny stanu somatycznego, szczególnie ci, u których takie objawy pojawiły się po raz pierwszy w życiu.

Wśród wielu przyczyn zaburzeń katatonicznych najczęściej wymienia się opryszczkowe zapalenia mózgu oraz zatrucie tlenkiem węgla. Do zespołów katatonicznych możemy zaliczyć złośliwy zespół neuroleptyczny oraz katatonię wywołaną lekami.

Zespół katatoniczny – objawy katatoniczne

Zespołowi temu mogą towarzyszyć inne zaburzenia, takie jak np. katalepsja (giętkość woskowa). Definiowana jest ona jako możliwość utrzymywania przez dłuższy czas części ciała lub całego ciała w pozycji nadanej przez inną osobą.

Wśród innych zachowań katatonicznych wyróżnia się:

  • manieryzmy ruchowe – nieodpowiednie do danej sytuacji, niezrozumiałe przez otoczenie chorego, czynności ruchowe (np. poruszanie się wyłącznie do tyłu);
  • echopraksję (objawy echowe) – odtwarzanie wypowiedzi, mimiki, ruchów innych osób, np. lekarza przeprowadzającego badanie;
  • grymasy – dziwaczna ekspresja mimiczna (np. zaciskanie oczu);
  • stereotypie ruchowe – uporczywie powtarzane, niefunkcjonalne czynności, np. potrząsanie dłońmi, dłubanie w otworach ciała.

Wyróżnia się także posturyzmy. Pacjent przyjmuje dziwaczne pozycje katatoniczne ciała, np. w skłonie.

Schizofrenia katatoniczna – objawy

W tej postaci schizofrenii dominują objawy katatoniczne, stan osłupienia bądź pobudzenia, stan oniryczny lub mieszane postacie tych stanów. Jeżeli chodzi o definicję stan onirycznego, w schorzeniu tym najbardziej wyrażone są urojenia dziania się – chory przeżywa różne sytuacje, w których jest aktorem, bierze w nich czynny udział. Kontakt z chorym jest bardzo utrudniony.

W Polsce schizofrenia katatoniczna rozpoznawana jest względnie rzadko (około 1,9 proc. wszystkich rozpoznanych przypadków schizofrenii). W chorobie tej mowa jest całkowicie lub prawie całkowicie zahamowana, ewentualnie pojawiają się nieartykułowane lub niewyraźne okrzyki.

Ta postać schizofrenii klasyfikowana jest jako jeden z najcięższych stanów zagrażających życiu pacjenta. Występują tutaj negatywizm (reagowanie w sposób przeciwny na polecenia, np. zaciskanie powiek na prośbę ich otwarcia) oraz zaburzenia poszczególnych popędów (np. odżywiania).

Warto wspomnieć także o katatonii okresowej, która cechuje się okresowym występowaniem objawów katatonii, w części przypadków należy tutaj rozpatrywać chorobę afektywną o atypowym przebiegu bądź schizofrenię.

Katatonia – jakie badania wykonać?

Na początku powinien być zebrany rzetelny wywiad, w którym zostanie ustalone kiedy i w jakich okolicznościach doszło do początku zaburzeń. Należy także dowiedzieć się czy osoba, u której wystąpiła katatonia miała w przeszłości takie epizody, czy jest leczona z powodu chorób psychicznych (jeżeli tak, ważne jest, jakie leki przyjmuje). Należy ustalić, czy choroby psychiatryczne występują bądź występowały w rodzinie.

W rozpoznawaniu tych zaburzeń należy wykonać dokładną diagnostykę laboratoryjną wykluczającą somatyczne przyczyny schorzeń. Należy oznaczyć stężenie: sodu, potasu, chloru, wapnia, magnezu, homocysteiny, białka C-reaktywnego, hormonu tyreotropowego.

Jeżeli podejrzewamy, że mogło dojść do neuroinfekcji, powinniśmy wykonać badanie ogólne pobranego podczas punkcji płynu mózgowo-rdzeniowego. Czasem konieczne jest przeprowadzenie tomografii komputerowej głowy bądź rezonansu magnetycznego mózgu.

Katatonia – leczenie

Leczenie katatonii powinno być prowadzone w szpitalu. W zależności od stopnia ciężkości i procedur, które muszą być przeprowadzone, terapia pacjenta odbywa się w oddziale psychiatrycznym bądź oddziale chorób somatycznych.

Czasem niezbędne jest podanie benzodiazepin i/lub leków przeciwpsychotycznych. Ważne jest także zapewnienie pacjentowi bezpieczeństwa (czasem konieczne jest jego unieruchomienie) oraz odpowiedniej opieki, a także pielęgnacji.

Ostra śmiertelna katatonia – rokowanie

Szczególną postacią zaburzeń tego typu jest zespół objawów nazywany ostrą śmiertelną katatonią. Przyczyna w tym przypadku nie została poznana. Choroba może wystąpić w przebiegu: guzów mózgu, zaburzeń naczyniowych ośrodkowego układu nerwowego, po urazach głowy, w przebiegu zapalenia mózgu i innych chorób infekcyjnych, zaburzeń metabolicznych, zatruć oraz w związku z nadwrażliwością na leki psychotropowe.

Do charakterystycznych objawów ostrej śmiertelnej katatonii należą: narastające pobudzenie ruchowe oraz lęk. Następnie dochodzą zaburzenia świadomości, łącznie z halucynacjami, oraz rozkojarzenie myślenia, podwyższona temperatura ciała oraz zaburzenia krążenia. Wszystkie wymienione wyżej objawy prowadzą w konsekwencji do zaburzeń elektrolitowych, odwodnienia, wyniszczenia i zgonu pacjenta. Rokowanie w tym przypadku jest złe.

Bibliografia:

  • Bilikiewicz A., Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015.
  • Pużyński S., Leksykon psychiatrii. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1993.
  • Bilikiewicz A., Psychiatria kliniczna. Wydawnictwo Urban & Partner, Wrocław 2002.
Opublikowano: ; aktualizacja: 18.03.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Katalepsja – przyczyny, objawy, leczenie

Katalepsja (inaczej stan kataleptyczny, gibkość lub giętkość woskowa) to nie jednostka chorobowa, lecz objaw. Mamy ...

Stupor – co to jest, jakie są objawy, jak wygląda leczenie?

Stupor, inaczej osłupienie, to silne ograniczenie ruchów oraz zmniejszenie reakcji na bodźce pochodzące z zewnątrz ...

Zaburzenia schizoafektywne – co to jest, jakie są przyczyny i objawy, jak wygląda leczenie?

Zaburzenia schizoafektywne to problem, który łączy schizofrenię oraz zaburzenia afektywne (zaburzenia nastroju). W ich przebiegu ...

Allodynia – co to jest, jakie są przyczyny, rodzaje i objawy, jak wygląda leczenie?

Medycynie znane są schorzenia związane z zaburzeniami odczuwania bólu. Mogą się one objawiać poprzez osłabienie ...

Układ limbiczny – budowa, funkcje, zaburzenia

Układ limbiczny to zbiór różnych struktur obecnych w mózgowiu, które wspólnie odpowiadają m.in. za odczuwane ...

Drętwienie rąk podczas snu – jakie są przyczyny drętwienia i mrowienia rąk w nocy

Drętwienie rąk to objaw, który bywa stwierdzany zarówno w ciągu aktywności dziennej, jak i w ...

Wideo – Dystymia - przewlekła depresja

Dystymią nazywamy stan przewlekle obniżonego nastroju i napędu. Można powiedzieć, że to stan nieprzerwanej depresji. ...

Amyloidoza (skrobiawica, betafibryloza) – przyczyny, objawy, leczenie

Amyloidoza (skrobiawica, betafibryloza) jest chorobą wieloukładową, która charakteryzuje się odkładaniem w różnych tkankach nieprawidłowego białka ...

Drętwienie nóg

Potoczny termin drętwienie nóg może oznaczać uczucie mrowienia, pieczenia czasem ból nóg czyli tak zwane ...

Wideo – Narkolepsja

Narkolepsja jest chorobą polegającą na występowaniu w ciągu dnia napadów przymusowego snu, w sytuacjach zupełnie ...

Wideo – Dystrofie mięśniowe

Dystrofie mięśniowe są to dziedziczne miopatie, które przebiegają z postępującym osłabieniem i zanikiem mięśni. W ...

Udar mózgu

Udar mózgu (udar krwotoczny mózgu) jest neurologicznym stanem zagrożenia życia, często prowadzącym do trwałej niepełnosprawności. ...

Komentarze (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon