Hipotonia ortostatyczna (hipotensja) – przyczyny, objawy, leczenie

Hipotensja ortostatyczna to stan, w którym dochodzi do szybkiego spadku ciśnienia tętniczego po przyjęciu pozycji stojącej. Hipotensję ortostatyczną dzieli się na ostrą i przewlekłą. Przyczyną niedociśnienia może być przedawkowanie leków, zapalenie mięśnia serca, zawał, a także choroby neurologiczne. W tym ostatnim przypadku mówimy o tzw. neurogennym niedociśnieniu ortostatycznym, któremu towarzyszy wzrost częstości akcji serca.

Co to jest hipotonia ortostatyczna?

Pojęcie to znane jest także jako reakcja ortostatyczna bądź nietolerancja ortostatyczna. Zostało ono opracowane we współpracy przez towarzystwa amerykańskie i europejskie. Definiują one hipotensję ortostatyczną jako spadek ciśnienia skurczowego o co najmniej 20 mm Hg lub rozkurczowego o 10 mm Hg w ciągu 3 minut po przyjęciu pozycji stojącej.

W neurogennym niedociśnieniu ortostatycznym możemy obserwować kompensacyjny niskiemu ciśnieniu tętniczemu skurcz naczyń ogólnoustrojowy, który możemy zaobserwować jako wzrost częstości rytmu serca.

U wielu chorych towarzyszącym objawem może być wzrost ciśnienia w pozycji leżącej. Częstość występowania rośnie wraz z wiekiem pacjentów. Hipotonia wtórna (której przyczynę jesteśmy w stanie udowodnić) występuje znacznie częściej niż pierwotna (samoistna).

U pacjentów, u których przyczyną niedośnienia są choroby z zakresu neurologii (np. choroba Parkinsona, otępienie z ciałami Lewy'ego, zanik wieloukładowy, zaburzenia funkcji nerwów spowodowane np. cukrzycą), mówimy o tzw. neurogennym niedociśnieniu ortostatycznym, któremu, jak już podkreślano, towarzyszy wzrost częstości akcji serca.

Hipotonia ortostatyczna – przyczyny

Utrzymanie prawidłowych wartości ciśnienia w pozycji stojącej wiąże się z odpowiednią objętością krwi w naczyniach oraz prawidłowo działającym odruchem naczyniowo-nerwowym. Przyjęcie pozycji stojącej powoduje przemieszczenie około 15–20 proc. krwi do krążenia trzewnego i kończyn dolnych, co doprowadza do zmniejszenia jej napływu do serca i obniżenia ciśnienia tętniczego.

U osób zdrowych organizm kompensuje następstwa przyjęcia pozycji stojącej i ciśnienia tętnicze ulega obniżeniu w niewielkim, nieodczuwalnym przez nas stopniu. Natomiast u osób z różnymi wymienionymi w dalszej części schorzeniami może dochodzić do sytuacji, w której w pozycji stojącej ciśnienie osiąga niskie wartości i powoduje szereg towarzyszących mu objawów.

Ostra i przewlekła hipotonia ortostatyczna

Hipotonię ortostatyczną możemy podzielić na ostrą i przewlekłą. Do przyczyn ostrego niedociśnienia w pozycji stojącej należą odwodnienie pacjenta, przedawkowanie leków (np. diuretyków, leków przeciwpsychotycznych, leków rozszerzających naczynia, leków przeciwpsychotycznych), wystąpienie u chorego zawału bądź zapalenia mięśnia sercowego, blok przedsionkowo-komorowy III stopnia, sepsa.

Przyczynami przewlekłej hipotensji ortostycznej są nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość baroreceptorów, uszkodzenie pnia mózgu, choroba Parkinsona, cukrzyca, niewydolność autonomicznego układu nerwowego na skutek picia alkoholu, żylaki kończyn dolnych, blaszki miażdżycowe w naczyniach krwionośnych, wady serca (np. tetralogia Fallota).

Warto podkreślić, iż najczęstszą przyczyną niedociśnienia w pozycji leżącej jest farmakoterapia lekami moczopędnymi i rozszerzającymi naczynia oraz spożywanie alkoholu.

Objawy hipotonii ortostatycznej

Bardzo niskie ciśnienie w pozycji stojącej może dawać następujące objawy kliniczne:

  • zawroty głowy (tzw. ortostatyczne zawroty głowy),
  • uczucie niestabilności,
  • upadki,
  • omdlenia,
  • pogorszenie funkcji poznawczych w pozycji stojącej,
  • ból szyi,
  • ogólne osłabienie,
  • duszność w pozycji stojącej (tzw. platypnea),
  • u pacjentów z neurogennym niedociśnieniem ortostatycznym mogą występować dodatkowo zaparcia, brak wytwarzani potu.

Objawy te mogą nasilać się rano bądź po posiłku, natomiast zmniejszają się lub całkowicie zanikają, gdy osoba przyjmuje pozycję siedzącą lub leżącą.

Próba ortostatyczna

Należy rozpocząć diagnostykę od zadania pacjentowi pytań, dzięki którym możemy wykryć występującego u niego objawy. Do podstawowych należą opisane poniżej.

  • Czy ostatnio Pan/Pani zemdlał/a?
  • Czy w pozycji stojącej występują u Pana/Pani zaburzenia oddychania bądź widzenia?
  • Czy w pozycji stojącej odczuwa Pan/Pani uginanie się nóg, osłabienie bóle karku?

Każda twierdząca odpowiedź powinna skłonić do poszerzenia diagnostyki w kierunku ortostatycznego spadku ciśnienia.

Po zebraniu wywiadu powinna zostać wykonana próba ortostatyczna, która polega na pomiarze ciśnienia tętniczego po 5 minutach leżenia na plecach lub w pozycji siedzącej, a następnie wykonanie pomiaru po 1 i 3 minutach od przyjęcia pozycji stojącej.

Interpretacja próby ortostatycznej zakłada, że jeżeli obserwujemy spadek ciśnienia skurczowego o co najmniej 20 mm Hg lub rozkurczowego o co najmniej 10 mm Hg, stwierdzamy niedociśnienie ortostatyczne. U osób zdrowych obserwujemy nieznaczny spadek ciśnienia skurczowego oraz dyskretny wzrost ciśnienia skurczowego po przyjęciu pozycji stojącej.

Hipotensja ortostatyczna – badania i diagnostyka

Wyróżniamy kilka grup pacjentów, u których należy wykonać rutynowo próbę ortostatyczną. Są to m.in.:

  • pacjenci, u których wystąpił upadek o niewyjaśnionej przyczynie lub epizod omdlenia;
  • pacjenci starsi przyjmujący wiele leków lub osłabieni;
  • chorzy, u których istnieje podejrzenie lub diagnoza choroby Parkinsona, zaniku wieloukładowego, otępienia z ciałami Lewy'ego.

U każdego pacjenta należącego do tych grup ryzyko hipotonii ortostatycznej jest większe niż w populacji ogólnej.

W diagnostyce osób z niedociśnieniem ortostatycznym należy także przeprowadzić analizę przyjmowanych przez pacjenta leków, które mogą powodować bądź nasilać objawy hipotonii ortostatycznej. Do tych leków możemy zaliczyć: lewodopę, leki stosowane w leczeniu depresji, leki antycholinergiczne (np. atropina), leki stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego.

Kolejnym krokiem powinno być wykonanie badań laboratoryjnych: morfologii krwi, wskaźników stanu zapalnego, stężenie metabolitów (takich jak sód, potas, mocznik, kreatynina), glikemia na czczo. Dzięki tej diagnostyce można wykluczyć przyczyny niedociśnienia ortostatycznego – niedokrwistość, infekcję, zaburzenia elektrolitowe, dysfunkcję nerek bądź trzustki.

Jak leczyć niedociśnienie ortostatyczne?

Jeżeli stwierdzimy, że potencjalną przyczyną niskiego ciśnienia w pozycji stojącej może być przyjmowanie leków, o których mowa była wyżej, należy odstawić lub zmniejszyć dawki preparatów.

Pacjenci powinni pamiętać o odpowiednim nawodnieniu organizmu – należy wypijać około 2,5 litra płynów dziennie. Ważną kwestią jest także spożycie soli. Składnik ten jest oceniany zazwyczaj jako ten, którego spożycie należy ograniczać. U wielu osób z nietolerancją ortostatyczną okazuje się jednak, że występuje u nich niedobór sodu.

Chorzy powinni unikać także podwyższonej temperatury ciała, która ma działanie rozkurczające naczynia krwionośne, a tym samym prowadzi do spadku ciśnienia tętniczego krwi. Pacjenci powinni także unikać sytuacji prowadzących do omdleń ortostatycznych.

Gdy zastosowanie zaleceń wymienionych powyżej nie zmniejszy objawów w sposób zadowalający, wówczas u pacjentów z niedociśnieniem ortostatycznym zaleca się farmakoterapię. Szeroko stosowana jest midodryna, której działanie polega na zwiększeniu oporu naczyniowego, co tym samym powoduje wzrost ciśnienia tętniczego.

W farmakoterapii wykorzystywana jest również droxidopa, która także powoduje wzrost oporu naczyniowego, jednak w innym mechanizmie niż midodryna. Pamiętajmy, że stosowaniu leków zawsze towarzyszy występowanie skutków ubocznych. Dlatego też zawsze przed wdrożeniem farmakoterapii należy rozważyć zasadność ich przyjmowania i ryzyko działań niepożądanych.

Bibliografia:

  • Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika. Podręcznik chorób wewnętrznych. Medycyna Praktyczna, Kraków 2013.
  • https://ojs.kardiologiapolska.pl/kp/article/viewFile/825/4007
Opublikowano: ; aktualizacja: 21.04.2018

Oceń:
4.8


Może cię

Padaczka alkoholowa – objawy, leczenie, skutki, pierwsza pomoc

Padaczka poalkoholowa, a więc napady drgawkowe prowokowane odstawieniem alkoholu są jednym z najczęstszych objawów abstynencyjnych. ...

Ciągły niepokój i lęk – co oznacza i jak sobie z nim radzić?

Uczucie niepokoju często jest konsekwencją długotrwałego stresu i przemęczenia. Możemy pomóc sobie sami, stosując jedną ...

Karoshi – co to jest, jakie są objawy i skutki?

Karoshi to określenie odnoszące się do śmierci z przepracowania. Opisywane zjawisko jest charakterystyczne dla Japonii, ...

Wideo – Przyczyny bezsenności

Bezsenność może być pierwotna lub wtórna. Osoby cierpiące na bezsenność samoistną mają podwyższoną aktywność ośrodkowego ...

Mrowienie w stopach – przyczyny i leczenie mrowienia stóp

Mrowienie w stopach, w tym mrowienie palców u stóp, wynika najczęściej z niedoborów elektrolitów (m.in. ...

Depresja okołomenopauzalna – jakie zmiany w psychice i zachowaniu mogą pojawić się w okresie menopauzy?

Podczas klimakterium dochodzi do wielu zmian w funkcjonowaniu organizmu, w tym także w psychice. Przyczyną ...

Zazdrość i lęk przed zdradą

Zazdrość oraz lęk przed zdradą i opuszczeniem jest często określana jako mroczna strona miłości i ...

Przeczulica (hiperestezja) skóry i dotykowa – przyczyny i leczenie

Przeczulica jest nieprzyjemnym doznaniem zmysłowym, które oznacza nadmierne i nieadekwatne uczucie bólu po zadziałaniu bodźca ...

Wady cewy nerwowej (wrodzone) – czym są, przyczyny, profilaktyka

Wrodzone wady cewy nerwowej to wady wynikające z pierwotnych zaburzeń rozwoju. Powstają one zwykle między ...

Zespół móżdżkowy – objawy, leczenie, rehabilitacja

Zespół móżdżkowy (inaczej zespół cerebralny) to choroba neurologiczna. Uszkodzenie struktury móżdżku dzieli się na ostre ...

Zaburzenia uwagi i koncentracji

Problemy z koncentracją, brak koncentracji czy niemożność „skupienia się” na wykonywanej czynności – to jedne ...

Stwardnienie zanikowe boczne – objawy, diagnostyka, dziedziczenie, leczenie, rehabilitacja, opieka

Stwardnienie zanikowe boczne to postępująca choroba neurodegeneracyjna. W rzadkich przypadkach obserwuje się dziedziczenie SLA. Choroba ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon