Zatrzymanie moczu – przyczyny i leczenie u mężczyzn, kobiet, osób starszych

Zatrzymanie moczu to całkowity brak możliwości opróżnienia pęcherza moczowego. Objawy towarzyszące to ból podbrzusza i parcie na mocz. U mężczyzn przyczyną może być przerost prostaty, u kobiet zakażenie narządów rodnych, u osób starszych osłabienie mięśni pęcherza. Leczenie polega na założeniu cewnika do pęcherza moczowego lub odprowadzenia moczu przez przetokę nadłonową.

Zatrzymanie moczu – niemożność opróżnienia pęcherza

Zatrzymanie moczu (ICD-10 R33), inaczej retencja moczu, to stan, w którym nie dochodzi do mikcji, przez co pęcherz nie może zostać opróżniony. Tego typu problemy z oddawaniem moczu występują u kobiet, mężczyzn i dzieci, częściej u osób starszych.

Z uwagi na rozwlekłość objawów w czasie wyróżniamy:

  • ostre zatrzymanie moczu – objawy pojawiają się nagle, najczęściej jest to całkowita niezdolność do oddawania moczu, powodująca szybkie przepełnienie pęcherza;
  • przewlekłe nietrzymanie moczu – zaburzenie rozwija się stopniowo, pacjent jest w stanie oddawać małe ilości moczu, niewielkimi porcjami, co skutkuje zaleganiem moczu w pęcherzu, który nie może zostać całkowicie opróżniony.

Zatrzymanie moczu objawia się silnym bólem w podbrzuszu oraz parciem na pęcherz połączonym z niemożnością oddania moczu lub oddawaniem niewielkich ilości moczu, np. oddawaniem moczu kroplami. W badaniu fizykalnym lekarz wyczuwa przepełniony pęcherz moczowy w dole brzucha nad spojeniem łonowym jako duży bolesny przy dotyku guz.

Brak oddawania moczu wymaga pilnej interwencji lekarskiej. Konieczne jest jak najszybsze zapewnienie odpływu moczu.

Jakie są przyczyny zatrzymania moczu?

Przy zatrzymaniu moczu przyczyny, jakie należy brać pod uwagę, można podzielić na kilka kategorii. Pod uwagę należy wziąć czynniki neurologiczne – niemożność oddania moczu może stanowić objaw guza w obrębie kręgosłupa, przez który pacjent traci kontrolę nad pęcherzem. Podobne zaburzenie może wystąpić po porodzie naturalnym (problemy zwykle ustępują samoistnie), w wyniku chorób mózgu, uszkodzenia rdzenia kręgowego czy po udarze.

Nie oddawanie moczu może wynikać również z niedrożności cewki moczowej związanej z kamicą moczową, a nawet zaparciami. Ponadto u mężczyzn może to być skutek chorób gruczołu krokowego czy zwężenia cewki moczowej (np. w następstwie urazu czy zapalenia), u kobiety za niedrożną cewkę może odpowiadać wypadanie narządu rodnego.

Zatrzymanie moczu u kobiet występuje bardzo rzadko, ze względu na inne warunki anatomiczne. Cewka moczowa kobiety jest krótka i szeroka. Przyczynami zatrzymania moczu u kobiet mogą być dodatkowo choroby zapalne krocza, cewki moczowej, opryszczka narządów płciowych, zaburzenia neurologiczne prowadzące do zaburzenia czynności mięśnia wypieracza.

Zdarza się, że u pacjenta dochodzi do zatrzymania moczu po lekach. Tego typu skutki uboczne mogą wystąpić u osób zażywających m.in. leki przeciwhistaminowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki przeciwdepresyjne, opioidowe leki przeciwbólowe.

Zatrzymanie moczu u osób starszych najczęściej wynika z osłabienia mięśni pęcherza moczowego. W związku z tym, że pęcherz nie kurczy się dostatecznie, mocz oddawany jest jedynie częściowo i dochodzi do jego zalegania.

Zatrzymanie moczu u mężczyzn w przeroście prostaty

Najczęstszą przyczyną zatrzymania moczu u mężczyzn jest progresja łagodnego rozrostu gruczołu krokowego (przerostu prostaty) w powiązaniu z niekorzystnymi czynnikami wyzwalającymi, takimi jak:

  • spożycie alkoholu,
  • zmiany zapalne w gruczole krokowym,
  • zakażenie układu moczowego,
  • nadmierne przyjmowanie płynów,
  • przeprowadzenie zabiegu w znieczuleniu ogólnym.

Należy pamiętać, że do zatrzymania moczu może dojść na każdym etapie rozwoju łagodnego rozrostu stercza, niezależnie od wielkości prostaty czy nasilenia objawów ze strony dolnych dróg moczowych.

Inne przyczyny zatrzymania moczu u mężczyzn to zwężenie cewki moczowej, ciało obce w pęcherzu moczowym, tamponada pęcherza moczowego (skrzepy wypełniające pęcherz moczowy), urazy okolicy miednicy. Kidy nie można oddać moczu, ale nie udaje się ustalić czynnika wyzwalającego, zatrzymanie moczu określa się jako samoistne.

Mechanizmy zatrzymania moczu

Poza całkowitym (nagłym) zatrzymaniem moczu opisuje się również zjawisko tzw. częściowego zatrzymania moczu. W miarę postępu łagodnego rozrostu stercza powiększający się gruczoł krokowy uciska na cewką moczową powodując wzrost oporu cewkowego, którego mięsień wypieracz nie jest w stanie pokonać. Dochodzi do wzrostu ciśnienia śródpęcherzowego i zalegania moczu. Prowadzi to do powstania uchyłków pęcherza moczowego, poszerzenia dróg moczowych na skutek upośledzonego odpływu moczu, wodonercza, a nawet niewydolności nerek.

Powolny postęp choroby prowadzi do znacznego powiększenia się pęcherza moczowego i ogromnego zalegania moczu, które nazywane jest częściowym zatrzymaniem moczu. Dodatkowym objawem w tym stadium choroby może być nietrzymanie moczu czyli tzw. moczenie paradoksalne, nietrzymanie moczu z przepełnienia. W sytuacji kiedy dalsze powiększanie się pęcherza moczowego nie jest możliwe mocz mimowolnie wypływa z przepełnionego pęcherza, co może być interpretowane przez chorych jako nietrzymanie moczu.

Leczenie zatrzymania moczu – cewnikowanie

Leczenie zatrzymania moczu polega na zapewnieniu odpływu moczu poprzez założenie cewnika lub cystostomii do pęcherza moczowego. Zwykle lekarz podejmuje próbę założenia cewnika przez cewkę moczową do pęcherza. Zabieg ten wykonuje się w znieczuleniu miejscowym z użyciem np. żelu lignokainowego. Cewnik zakładany jest na kilka, kilkanaście dni. Żeby zapobiec wysunięciu się cewnika z pęcherza moczowego wypełnia się płynem balonik, który znajduje się na końcu cewnika. Do końca cewnika podłącza się worek na mocz. Balonik cewnika umiejscawia się w szyi pęcherza moczowego, gdzie znajdują się receptory kontrolujące uczucie parcia, dlatego chorzy pomimo pustego pęcherza moczowego mogą odczuwać parcie na mocz.

Jeżeli pęcherz moczowy był silnie wypełniony i doszło do pęknięcia naczyń błony śluzowej pęcherza, po założeniu cewnika do worka może spływać mocz krwiście podbarwiony (obecność krwi w moczu), z uwagi właśnie na uszkodzenie naczyń krwionośnych. Chory po zaopatrzeniu (w poradni, izbie przyjęć) wychodzi do domu. Powinien również otrzymać skierowanie do poradni urologicznej, gdzie lekarz specjalista podejmie odpowiednie leczenie oraz dokona próby usunięcia cewnika.

Cystostomia nadłonowa sposobem na zatrzymanie moczu

Jeżeli nie uda się założyć cewnika do pęcherza, należy wytworzyć cystostomię nadłonową. Zabieg ten przeprowadzany jest w znieczuleniu miejscowym, czasami pod kontrolą USG. Polega na nacięciu skóry brzucha nad spojeniem łonowym i wprowadzeniu mandrynu (szerokiej metalowej igły) przez którą wprowadza się cewnik bezpośrednio do pęcherza. Następnie cewnik przyszywa się do skóry.

Zalety cystostomii w porównaniu z cewnikiem założonym przez cewkę moczową to mniejsze ryzyko uszkodzenia cewki moczowej z następowym jej zwężeniem, do którego może dojść podczas cewnikowania, mniejsze ryzyko zakażeń, a także zachowanie funkcji seksualnych. Wytworzenie cystostomii jest szczególnie wskazane w przypadku ostrego zapalenia stercza i podejrzenia uszkodzenia cewki moczowej. Dalsze postępowanie z chorym po wytworzeniu cystostomii powinno być prowadzone w poradni urologicznej.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2018

Oceń:
3.9


Może cię

Co oznacza krew w moczu? Jakie są przyczyny krwiomoczu?

Pojawienie się krwi w moczu, czyli krwinek czerwonych (erytrocytów) to ważny objaw chorobowy, który nie ...

Erytrocyty w moczu – co oznaczają czerwone krwinki w moczu?

Erytrocyty w moczu to jeden z parametrów ocenianych w badaniu ogólnym moczu. Ich obecność może ...

Wideo – Przerost prostaty a seks

Łagodny przerost prostaty, który dotyka większości mężczyzn, nie jest zwykle przyczyną wystąpienia zaburzeń seksualnych. Kiedy ...

Leki na przerost prostaty (łagodny rozrost stercza)

Większość chorych z łagodnym rozrostem stercza jest leczona farmakologicznie. Powszechność stosowania leków z dwóch różnych ...

Przerost prostaty – metody leczenia

Leczenie łagodnego rozrostu gruczołu krokowego może polegać na wprowadzeniu leków, postępowaniu wyczekującym, fitoterapii. Obecnie stosuje ...

Łagodny rozrost gruczołu krokowego (przerost prostaty)

Łagodny rozrost gruczołu krokowego, przez pacjentów często nazywany przerostem prostaty to częsta choroba. Dotyczy ok. ...

Badanie prostaty

Badanie prostaty przeprowadza się w przypadku podejrzenia łagodnego rozrostu gruczołu krokowego (przerostu prostaty). Diagnostyka obejmuje ...

Leczenie prostaty – zabiegi operacyjne

Leczenie zabiegowe gruczołu tarczowego wdraża się w zaawansowanych stadiach łagodnego rozrostu stercza (przerostu prostaty). Rozwój ...

Badanie PSA – wskazania, przygotowanie, przebieg, wyniki

Badanie PSA powinno być wykonywane raz do roku u mężczyzn po 50. roku życia, zaś ...

Przerost prostaty – objawy

Objawy łagodnego rozrostu stercza wynikają przede wszystkim z powiększenia się gruczołu krokowego. Nie obserwuje się ...

Leczenie przerostu prostaty

Istnieje wiele sposobów leczenia łagodnego rozrostu stercza, począwszy od obserwacji chorych i stosowania leków bez ...

Ruchoma nerka (wędrująca, opadająca) – przyczyny, objawy, leczenie

Ruchoma nerka (inaczej nerka opadnięta lub nerka opadająca), która występuje przeważnie u młodych kobiet, to ...

Komentarze (0)