Niewydolność nerek

Niewydolność nerek to stan, w którym dochodzi do upośledzenia funkcji nerek. Wyróżnia się tak zwane ostre uszkodzenie nerek oraz przewlekłą chorobę nerek, której schyłkowe stadium określane jest mianem przewlekłej niewydolności nerek. Do niewydolności nerek często prowadzą przewlekłe choroby takie jak cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze.

Funkcja nerek

Choć zasadniczo najczęściej nerki kojarzą się jedynie z produkcją moczu, spełniają one także bardzo wiele funkcji z punktu widzenia funkcjonowania organizmu jako całości.

  • usuwają wraz z moczem szkodliwe produkty przemiany materii (najważniejsza funkcja nerek),
  • biorą udział w resorpcji – zatrzymywaniu składników niezbędnych dla funkcjonowania organizmu,
  • wpływają na ciśnienie tętnicze,
  • biorą udział w krwiotworzeniu (uczestniczą w produkcji erytropoetyny),
  • mają wpływ na utrzymywanie równowagi kwasowo-zasadowej,
  • uczestniczą w produkcji witaminy D, przyczyniając się tym samym do wpływu na układ kostny,
  • regulują objętość płynów ustrojowych.

W momencie w którym nerki przestają spełniać swoją rolę, w szybkim tempie dochodzi do poważnych zaburzeń w funkcjonowaniu całego organizmu. Niewydolna praca nerek często stanowi zagrożenie zdrowia i życia pacjenta.

Podział niewydolności nerek

Wyróżnia się tak zwane ostre uszkodzenie nerek (z ang. AKI – Acute Kidney Injury) oraz przewlekłą choroba nerek (PChN),której schyłkowe stadium określane jest mianem przewlekłej niewydolności nerek (PNN ). Jednostki te różni czas, w jakim się rozwijają.

Dla lekarzy najważniejszymi badaniami laboratoryjnymi w ocenie czynności nerek są: tak zwane przesączanie kłębuszkowe (GFR), czyli ilość przefiltrowanego osocza w jednostce czasu, poziom kreatyniny i mocznika w surowicy oraz diureza, czyli ilość wytwarzanego moczu, czy wreszcie poziom białka z nim traconego. Wymienione wskaźniki, najczęściej w połączeniu z badaniami obrazowymi (USG, scyntygrafia, tomografia komputerowa czy urografia) pozwalają dokonać oceny stanu nerek i postawić diagnozę.

Uszkodzenie nerek

Uszkodzenie nerek może nastapić zarówno w sposób nagły, jak i w wyniku długotrwałego procesu chorobowego. Ostra niewydolność nerek (ONN) rozwija się, kiedy nerki są narażone w krótkim czasie na intensywne oddziaływanie czynnika uszkadzającego. Stan ten wyróżnia się bardzo szybkim wzrostem stężenia kreatyniny i jednoczesnym upośledzeniem produkcji moczu, aż po całkowite ustanie diurezy, co często wymaga leczenia nerkozastępczego, czyli dializ. Mówiąc o krótkim czasie mamy na myśli okres od kilku godzin do około siedmiu dni.

Należy jednak pamiętać, że ostra niewydolność nerek ma szanse zakończyć się całkowitym wyzdrowieniem, a pacjent w czasie kilku miesięcy odzyskuje wszystkie funkcje nerek. Możliwy przebieg choroby zależy to głównie od rodzaju pierwotnego czynnika patogenetycznego. Stopniowe, z reguły także długotrwałe uszkadzanie struktur kanalików nerkowych prowadzi do przewlekłej choroby nerek. Proces taki trwa powyżej 3 miesięcy, a jego najgorszą konsekwencją jest konieczność stałej dializoterapii z powodu całkowitego zniszczenia nerek.

Co stanowi dla nich zatem tak wielkie zagrożenie? Przede wszystkim wszelkie stany zaburzonego przepływu krwi, różnorodne procesy zapalne oraz immunologiczne, a także związki i czynniki działające toksycznie na nerki. Warto także wymienić kamicę moczową i inne stany przebiegające z upośledzeniem odpływu moczu, nadciśnienie tętnicze i rzadko kojarzoną z nerkami cukrzycę, która należy do ważnych schorzeń uszkadzających nerki.

Przyczyny ostrej niewydolności nerek

Najczęściej występujące i najważniejsze przyczyny ostrej niewydolności nerek to:

  • zmniejszenie objętości krwi na przykład w wyniku gwałtownego krwotoku, odwodnienia, nadmiernej diurezy, oparzeń, rozległych urazów czy stanów zapalnych;
  • choroby serca związane z nagłym spadkiem objętości wyrzutowej oraz zwiększenie objętości łożyska naczyniowego (sepsa, leki hipotensyjne, zaburzenia elektrolitowe, marskość wątroby);
  • stosowanie niesterydowych leków przeciwzapalnych, inhibitorów cyklooksygenazy, beta-blokerów, oraz zalecanych w nadciśnieniu tętniczym blokerów receptora angiotensynowego, czyli leków wpływających na poziom przepływu krwi przez nerki;
  • niedokrwienie narządu, spowodowane np. zakrzepem lub zatorem tętnic nerkowych, ich uciskiem przez guz, tętniak lub inną strukturę;
  • nerkowe czynniki uszkadzających miąższ narządu np. procesy zapalne kłębuszków nerkowych, zapalenia naczyń, zakrzepy i zatory, złośliwe nadciśnienie tętnicze, choroby autoimmunologiczne, toksyny – w tym środki kontrastowe i leki;
  • zatkanie dróg moczowych (również w obrębie pęcherza) przez: złogi w kamicy moczowej, skrzepy krwi, fragmenty uszkodzonych brodawek nerkowych, ucisk z zewnątrz np. przez guz nowotworowy lub w chorobach gruczołu krokowego u mężczyzn, uszkodzenie lub zatkanie cewki moczowej.

Przyczyny przewlekłej niewydolności nerek

Przyczynami przewlekłej niewydolności nerek są długotrwałe procesy chorobowe, takie jak:

  • źle kontrolowana cukrzyca, prowadząca do nefropatii cukrzycowej,
  • nadciśnienie tętnicze, prowadzące do nefropatii nadciśnieniowej,
  • kłębuszkowe zapalenie nerek,
  • cewkowo-śródmiąższowe procesy zapalne,
  • pojedyncze lub mnogie torbiele nerek,
  • sarkoidoza i skrobiawica i inne choroby układowe,
  • upośledzenie ukrwienia nerek lub odpływu moczu,
  • szpiczak plazmocytowy,
  • nefropatia w przebiegu HIV,
  • uwarunkowane genetycznie zespoły, np. zespół Alporta.

Wszystkie wymienione czynniki prowadzą docelowo do zmniejszania się ilość nefronów (jednostka czynnościowa nerki) z jednoczesnym ich przeciążeniem. Dochodzi wtedy do włóknienia tkanki nerkowej i rozwoju niewydolności nerek. W konsekwencji obecne we krwi szkodliwe produkty przemiany materii oddziałują niekorzystnie na cały organizm, natomiast niedobór czynnika krwiotwórczego (erytropoetyna) i witamin prowadzi do rozwoju niedokrwistości. Upośledzeniu ulega regulacja objętości krwi, najczęściej właśnie z rozwinięciem nadciśnienia tętniczego, równowagi kwasowo-zasadowej, metabolizm witaminy D, a – co za tym idzie – przemiany w obrębie tkanki kostnej. Wspomniane nadciśnienie tętnicze w chorobach nerek rozwija się aż u ponad 90% chorych.

Objawy upośledzonej funkcji nerek

Jeśli do upośledzenia czynności nerek dochodzi w sposób nagły, najczęściej choroba przebiega z charakterystycznymi fazami: początkowo stopniowo zmniejsza się ilość wytwarzanego moczu, a następnie, w fazie zdrowienia, występuje wielomocz, czyli wydalanie powyżej 3, a nawet do 10 litrów moczu na dobę. W przebiegu PNN objawy związane są często z chorobą podstawową, głównie cukrzycą i nadciśnieniem tętniczym, dodatkowo występuje:

  • osłabienie,
  • utrata łaknienia,
  • obniżenie odporności organizmu,
  • skłonność do krwawień,
  • objawy skórne (świąd i tzw. „szron mocznicowy” czyli złogi mocznika w skórze),
  • zapalenie opłucnej i obrzęk płuc,
  • zapalenie osierdzia,
  • zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego,
  • problemy z koncentracją,
  • bóle głowy i zaburzenia zachowania,
  • mocznicowy zapach z ust,
  • zaburzenia ze strony układu mięśniowego (drżenia, zaniki odruchów, osłabienie mięśni), zaburzenia miesiączkowania i niepłodność.

Do towarzyszących objawów należą białkomocz, krwiomocz oraz obrzęki.

Zapobieganie niewydolności nerek

W wielu przypadkach można stosować metody pozwalające zdecydowanie obniżyć ryzyko wystąpienia chorób nerek. Należy:

  • unikać spożywania substancji toksycznie działających na nerki, takich jak metanol, a także dużych dawek leków, zwłaszcza przeciwbólowych i przeciwzapalnych,
  • nie spożywać preparatów ziołowych nieznanego pochodzenia,
  • unikać stanów odwodnienia organizmu, np. w wyniku biegunki, wymiotów albo silnego pocenia się bez adekwatnego uzupełniania utraconych płynów,
  • dążyć do wyrównania zaburzeń metabolicznych, poziomu glikemii i wartości ciśnienia tętniczego,
  • rzucić palenie i stosować profilaktykę chorób układu sercowo-naczyniowego,
  • zapobiegać zakażeniom przez szczepienia ochronne (przeciwko grypie, WZW B, pneumokokom),
  • stosować się do zaleceń dietetycznych w przebiegu chorób nerek, m.in. ograniczenia spożycia soli kuchennej i pokarmów bogatych w fosfor,

Szczególnej kontroli powinny podlegać osoby chore na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, osoby otyłe, w podeszłym wieku lub z chorobami nerek w rodzinie, ponieważ są one szczególnie narażone na schorzenia układu moczowego.

W przypadku nagłego zmniejszenia ilości wydalanego moczu lub wystąpienia wymienionych wyżej objawów klinicznych, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

Ostra niewydolność nerek

Aby uniknąć groźnych powikłań, konieczne jest zastępowanie upośledzonych funkcji nerek przez stosowanie tak zwanego leczenia nerkozastępczego. Ważne jednak, by jego włączenie nastąpiło jak najszybciej po rozpoznaniu stanu chorobowego. Postęp przewlekłej niewydolności nerek jest niestety procesem nieodwracalnym, zależnym w dużym stopniu od rodzaju choroby podstawowej, współistnienia innych schorzeń, oraz wieku i płci pacjenta.

Leczenie ostrej niewydolności nerek ukierunkowane jest przede wszystkim na chorobę podstawową i wyrównywanie wszelkich zaburzeń metabolicznych. Ponadto pacjent otrzymuje leki z grupy inhibitorów konwertazy angitensyny lub blokery receptora angiotensynowego, które działają ochronnie na nerki. Ostatecznie u wszystkich osób w końcowym stadium niewydolności nerek konieczne jest wprowadzenie leczenia nerkozastępczego, czyli dializoterapii lub dializy otrzewnowej. W czasie hemodializy przez specjalny aparat, nazywany popularnie „sztuczną nerką” jednocześnie przepływa krew i płyn dializacyjnego, oddzielone od siebie błoną półprzepuszczalną, przez którą następuje wymiana substancji. Dochodzi w ten sposób do oczyszczania krwi ze szkodliwych metabolitów i związków toksycznych, a proces ten jednorazowo trwa ok. 4-5 godzin i stosowany jest przeważnie 3 razy w tygodniu.

Druga z wymienionych metod – dializa otrzewnowa wykorzystuje analogiczne zjawiska, przy czym płyn dializacyjny wprowadzany jest przez cewnik do jamy otrzewnej, a wymiana substancji następuje w organizmie człowieka, poprzez kilka warstw surowiczej błony otrzewnej. Nie potrzebne jest tym samym podłączanie do żadnej aparatury, proces trwa nawet 20-22 h/d, ale pacjent może w tym czasie przebywać w domu i prowadzić normalny tryb życia. Niestety, istnieje wiele przeciwwskazań do stosowania tej metody. Ostatecznym i jedynym skutecznym, czyli umożliwiającym pełny powrót do zdrowia, sposobem leczenia niewydolności nerek jest przeszczep nerki. Niesie za sobą znaczną poprawę jakości życia u osób wcześniej dializowanych. Niestety transplantacja nerki wymaga znalezienia zgodnego tkankowo żywego lub zmarłego dawcy, co wymaga niejednokrotnie długiego czasu oczekiwania. Według najnowszych danych po 5 latach około 80% przeszczepionych organów spełnia swoje funkcje.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Niewydolność nerek a cukrzyca

Co ma wspólnego schorzenie, jakim jest niewydolność nerek z cukrzycą (DM – Diabetesmellitus)? Czy cukrzycy ...

Przyczyny niewydolności nerek

Niewydolność nerek to stan, w którym dochodzi do upośledzenia licznych funkcji nerek, przede wszystkim wydalania ...

Chlorki w moczu – badanie

Aniony chlorkowe – chlorki, są głównymi anionami przestrzeni pozakomórkowej. Podobnie jak w surowicy krwi, poziom ...

Krioglobulinemia – typy, objawy, powikłania, badania, leczenie

Krioglobulinemia to choroba układowa spowodowana obecnością we krwi białek, które nie występują we krwi osób ...

Przewlekła niewydolność nerek u dzieci

Przewlekła niewydolność nerek to zespół chorobowy, którego istotą jest postępujące, nieodwracalne zniszczenie czynnego miąższu nerek ...

Parathormon (PTH) – badanie – wskazania, przygotowanie, normy i wyniki

PTH (parathormon) jest wytwarzany przez komórki przytarczyc (gruczoły przytarczyczne). Bierze udział w regulacji gospodarki wapniowej ...

Ostra niewydolność nerek

Ostra niewydolność nerek (w skrócie ONN), nazywana inaczej ostrym uszkodzeniem nerek, to stan gwałtownego upośledzenia ...

Wstrząs septyczny

Wstrząs septyczny to ostra, zagrażająca życiu reakcja organizmu. Wstrząs rozwija się w następstwie posocznicy – ...

Zespół Alporta

Zespół Alporta to rzadka choroba genetyczna, której istotą jest zaburzenie produkcji kolagenu typu IV. Jest ...

Leczenie niewydolności nerek

Kiedy dochodzi do nieodwracalnego upośledzenia funkcji nerek i załamania równowagi wodno-elektrolitowej, możemy mieć do czynienia ...

Badanie białka w moczu

Badanie białek w moczu wykonywane jest podczas badania ogólnego moczu, przy ocenie czynności nerek oraz ...

Klirens kreatyniny

Klirens kreatyniny, a właściwie klirens nerkowy endogennej kreatyniny (Ckreat), bo tak brzmi jego pełna nazwa, ...

Komentarze (0)