Życie po zawale serca – badania, leki, rehabilitacja kardiologiczna, sport, dieta

Brak zdjęcia

29 stycznia 2018

Zawał serca dotyka rocznie ponad 100 tysięcy osób w Polsce. Pacjent musi pamiętać, że chore serce wymaga zmiany postępowania na co dzień. Życie po zawale musi uwzględniać odpowiednią dla chorego aktywność fizyczną, dietę oraz leki. Istotne są także badania na serce, takie jak lipidogram czy próba wysiłkowa. W powrocie do formy pomogą także odpowiednie ćwiczenia oraz rehabilitacja kardiologiczna. Jak żyć po zawale?

Jakie badania po zawale serca wykonać?

Pacjent po zawale mięśnia sercowego powinien pozostawać pod stałą opieką poradni kardiologicznej, a w dalszej kolejności lekarza rodzinnego. Ma to na celu nie tylko optymalny dobór farmakoterapii i jej modyfikację, ale także systematyczne wykonywanie szeregu badań monitorujących stan chorego. Często pacjent ma też wiele pytań, np. o seks po zawale czy aktywność fizyczną.

Badania po zawale, jakie powinien przejść chory, to m.in.:

  • badanie echokardiograficzne – wykonywane jest już w pierwszych dniach po zawale, zwykle jeszcze podczas hospitalizacji. Ma ono na celu przede wszystkim ocenę stopnia uszkodzenia mięśnia sercowego. Badanie to jest całkowicie nieinwazyjne i pozwala na oszacowanie frakcji wyrzutowej (czyli ilości krwi wypompowywanej z komory serca w czasie jednego skurczu) oraz ocenę dysfunkcji skurczowej lewej komory, będącej wynikiem martwicy (bądź tzw. ogłuszenia lub hibernacji kardiomiocytów) w obrębie ściany mięśnia sercowego. Pacjent z frakcją wyrzutową < 35 proc, jest pacjentem wysokiego ryzyka zdarzeń sercowych. Celem odróżnienia czy obszar niewykazujący funkcji skurczowej jest martwy czy uległ ogłuszeniu lub hibernacji (a więc istnieje szansa na powrót kurczliwości w takim obszarze) echokardiografista może wykonać echokardiograficzne badanie obciążeniowe z użyciem dobutaminy;
  • elektrokardiograficzna próba wysiłkowa – może być wykonana od 4dnia choroby i ma na celu oszacowanie rokowania chorych po świeżo przebytym zawale a także ocenę ich wydolności wysiłkowej, co pozwala na zalecenie odpowiedniej dla chorego aktywności po wyjściu ze szpitala (w domu, pracy i podczas rehabilitacji kardiologicznej). Do oceny tolerancji wysiłku stosuje się tzw. równoważnik metaboliczny – MET. Pacjenci wysokiego ryzyka to m.in tacy, których wydolność fizyczna jest niska lub bardzo niska (nie przekracza 5 MET);
  • badania krwi – wykonywane podczas hospitalizacji i ambulatoryjnie, swoim zakresem powinny obejmować lipidogram i pomiar glikemii oraz jonogram;
  • lipidogram jest badaniem, które dostarcza informacji na temat stężenia we krwi cholesterolu całkowitego, jego frakcji HDL i LDL, a także trójglicerydów. Jego wykonanie jest konieczne celem monitorowania skuteczności terapii lekami z grupy statyn oraz zapobiegania skutkom miażdżycy (takim jak kolejny zawał serca);
  • pomiar glikemii – pomiar stężenia glukozy we krwi jest niezwykle istotny w kontekście wykrycia współistniejącej cukrzycy u pacjentów po zawale mięśnia sercowego. W wielu badaniach udowodniono, że współistnienie cukrzycy i choroby niedokrwiennej serca pogarsza rokowanie pacjentów przez zwiększenie ryzyka wystąpienia zawału mięśnia sercowego, a także z powodu wyższej niż w populacji ogólnej śmiertelności w wyniku ostrego zespołu wieńcowego. Stąd tak ważne jest wykrycie zaburzeń metabolizmu glukozy i wdrożenie terapii, która zapobiegnie rozwojowi powikłań cukrzycy.

Pacjent po zawale mięśnia sercowego powinnien wykonac również jonogram. Badanie to obejmuje m.in. pomiar stężenia sodu i potasu we krwi. Zaburzenia w gospodarce tymi jonami mogą wystąpić w wyniku stosowania niektórych leków zalecanych pacjentom po zawale. Należą do nich inhibitory konwertazy angiotensyny, a także leki moczopędne (zalecane często przy współistniejącym z chorobą niedokrwienną serca nadciśnieniu tętniczym lub przewlekłej niewydolności serca).

Leki po zawale – nie tylko kwas acetylosalicylowy

Po zawale mięśnia sercowego zaleca się stosowanie m.in. kwasu acetylosalicylowego (aspiryny). To lek przeciwzapalny, który w kardiologii stosowany jest dzięki swojemu działaniu przeciwpłytkowemu. Jego stosowanie zapobiega powstawaniu skrzeplin wewnątrz naczyń wieńcowych, a także we wszczepionych podczas zabiegu rewaskularyzacji stentach. Często przez pierwsze 12 miesięcy po zawale serca zalecana jest tzw. podwójna terapia przeciwpłytkowa złożona z kwasu acetylosalicylowego i klopidogrelu lub tiklopidyny, celem zapobiegania ponownym incydentom niedokrwiennym i zakrzepicy w stencie. Aspiryna jest jednak przeciwwskazana w przypadku współistnienia schorzeń, takich jak: choroba wrzodowa i astma aspirynowa.

Inne leki to:

  • beta-blokery – są to leki zwalniające czynność serca, poprawiające przepływ w tętnicach wieńcowych, wydłużające czas rozkurczu i odciążające serce poprzez zmniejszenie jego kurczliwości. Obniżają także ciśnienie krwi;
  • inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE-I) – np. ramipril, perindopril – działają kardioprotekcyjnie, zapobiegają przebudowie serca, obniżają ciśnienie krwi, poprawiają tolerancję wysiłku. U pacjentów, którzy nie tolerują inhibitorów ACE, należy stosować leki z grupy blokerów receptora angiotensyny (ARB).

Leki stosowane po zawale serca to również statyny, czyli leki obniżające poziom cholesterolu we krwi, poprzez hamowanie jego syntezy w wątrobie. Zapobiegają one także pękaniu blaszki miażdżycowej, a więc są elementem prewencji wtórnej zawału.

Celem leczenia po zawale jest zmniejszenie stężenia cholesterolu frakcji LDL poniżej 70 mg/dl. Wg wytycznych European Society of Cardiology parametry lipidowe należy skontrolować po 4-6 tygodniach od wystąpienia ostrego zespołu wieńcowego, aby ustalić, czy osiągnięte zostały ich docelowe wartości, a także ocenić, czy nie ma problemów dotyczących bezpieczeństwa leczenia.

Rehabilitacja kardiologiczna po zawale serca

Rehabilitacja kardiologiczna ma na celu ułatwienie powrotu chorego do pełnej aktywności fizycznej, a także redukcję ryzyka zdarzeń sercowo–naczyniowych. Składa się z trzech etapów.

Pierwszy z nich obejmuje działania mające na celu stopniowe uruchomienie chorego, udzielenie wsparcia psychicznego i ocenę stanu klinicznego przed rozpoczęciem kolejnego etapu rehabilitacji. Trwa on od kilku do kilkunastu dni (w zależności od stanu pacjenta) i jest elementem postępowania wewnątrzszpitalnego. Zakres pierwszego etapu rehabilitacji kardiologicznej obejmuje ćwiczenia oddechowe, rozluźniające, dynamiczne ćwiczenia kończyn, a także spacery po korytarzu i wchodzenie po schodach do pierwszego piętra. Kończy go zazwyczaj przeprowadzenie próby wysiłkowej.

Drugi etap ma zapobiegać ewentualnej niepełnosprawności wynikającej z przebytej choroby, a także zmniejszać ryzyko wystąpienia kolejnego zawału serca. Jest to rehabilitacja prowadzona stacjonarnie lub ambulatoryjnie, trwająca od 4 do 12 tygodni. Obejmuje indywidualnie dobrany trening wytrzymałościowy, oporowy i ćwiczenia ogólnorozwojowe. Rodzaj i intensywność ćwiczeń uzależniona jest od grupy ryzyka, do której został zakwalifikowany pacjent m.in. na podstawie wyniku próby wysiłkowej i badania echokardiograficznego.

Trzeci etap rehabilitacji kardiologicznej trwa do końca życia pacjenta po zawale mięśnia sercowego i uwzględnia treningi i zwiększenie aktywności fizycznej także wg upodobań samego chorego.

Ćwiczenia i sport po zawale serca

European Society of Cardiology zaleca wykonywanie 30-minutowych umiarkowanie intensywnych ćwiczeń aerobowych co najmniej 5 razy w tygodniu. Wg najnowszych doniesień każdy wzrost wydolności fizycznej o jeden równoważnik metaboliczny (MET) wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka zgonu z dowolnej przyczyny o 8-14 proc. Szacuje się, że obciążenie podczas treningu powinno stanowić od 40 do 70 proc. maksymalnego obciążenia ustalonego w MET podczas próby wysiłkowej. Najbardziej polecaną formą ćwiczeń po zawale jest marsz, pływanie rekreacyjne lub jazda na rowerze. Istotne jest, aby wysiłek był regularny i nigdy nie wyczynowy.

Co ważne, pacjent powinien zaprzestać wysiłku fizycznego i skontaktować się z lekarzem, jeśli podczas wykonywania ćwiczeń odczuwa kołatania serca lub ból w klatce piersiowej – jest to wskazanie do wykonania dalszej diagnostyki. Ćwiczenia fizyczne są nie tylko istotnym elementem powrotu do zdrowia chorych po zawale serca, ale także częścią profilaktyki kolejnego zawału serca.

Regularny, zgodny z zaleceniami lekarskimi trening, poprawia bowiem ukrwienie mięśnia sercowego, jak również pomaga obniżyć stężenie cholesterolu całkowitego i frakcji LDL we krwi, obniża stężenie glukozy oraz pomaga zredukować i utrzymać prawidłową masę ciała, pozytywnie wpływa też na samopoczucie pacjentów po ostrych zespołach wieńcowych i zmniejsza poczucie lęku, które często im towarzyszy. Ruch jest nieodłącznym elementem powrotu do zdrowia chorego po zawale serca.

Dieta po zawale – co można jeść, a czego unikać?

Dieta po zawale serca powinna być dobrana indywidualnie i uwzględniać ewentualne schorzenia współistniejące (np. cukrzycę). Jej stosowanie powinno sprzyjać utrzymywaniu prawidłowej masy ciała (lub jej redukcji, jeśli to konieczne).

Należy także ograniczyć podaż cholesterolu (zawarty jest on m.in. w tłustym mięsie, smalcu, maśle, żółtych serach) a także soli (co sprzyja normalizacji ciśnienia tętniczego).

Ograniczeniu podlegać powinien także alkohol. Dieta chorego po zawale mięśnia sercowego powinna być bogata w nienasycone kwasy tłuszczowe, które pomagają obniżyć stężenie trójglicerydów i podwyższyć stężenie frakcji HDL cholesterolu we krwi (tzw. „dobrego cholesterolu”). Bogatym źródłem kwasów omega-3 są ryby morskie, orzechy włoskie i olej lniany.

Co jeść po zawale? Zaleca się także spożywanie pełnoziarnistych produktów zbożowych, a także owoców i warzyw.

Jak powinno wyglądać życie po zawale?

Modyfikacja stylu życia po zawale i stentach jest bardzo ważna dla powrotu do zdrowia pacjentów po zawale mięśnia sercowego. Obejmuje ona nie tylko regularne przyjmowanie leków, wysiłek fizyczny i zmianę nawyków żywieniowych, ale także rezygnację z nałogów, w szczególności z palenia tytoniu. Wg niektórych badań palenie papierosów (1 paczki dziennie) zwiększa ryzyko wystąpienia zawału serca aż 4-krotnie. Nikotynizm znacznie przyspiesza rozwój miażdżycy – głównego czynnika odpowiedzialnego za występowanie ostrych zespołów wieńcowych, a także zmniejsza elastyczność ścian naczyń. W rzuceniu palenia pomocne dla pacjentów mogą być dostępne na rynku środki lub zasięgnięcie porady lekarza, który może zalecić farmakoterapię wspierającą walkę z nałogiem.

Dla pacjentów po zawale serca istotna jest systematyczna kontrola ciśnienia tętniczego. Wg zaleceń European Society of Cardiology ciśnienie tętnicze nie powinno przekraczać wartości 140/90 mmHg.

Pacjent po zawale mięśnia sercowego powinien także co roku szczepić się przeciwko grypie, gdyż jednym z jej powikłań jest zaostrzenie choroby wieńcowej i zawał mięśnia sercowego. Jest to zatem element prewencji wtórnej zawału serca. Ponadto, szczepienie przeciwko grypie jest szczepieniem zalecanym przez Ministerstwo Zdrowia osobom przewlekle chorym, w tym pacjentom z niewydolnością serca.

Szeroko pojęta modyfikacja stylu życia i ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarskich to jedne z najważniejszych elementów wpływających na rokowanie. Życie po rozległym zawale ulega zmianom, ale u wielu chorych z czasem możliwy jest powrót do dawnej aktywności.

Opublikowano: ; aktualizacja: 06.03.2018

Oceń:
4.8


Może cię

Choroba niedokrwienna serca – przyczyny, czynniki ryzyka, objawy, leczenie niedokrwienia serca

Choroba niedokrwienna serca to szerokie pojęcie obejmujące wszystkie stany, w których dochodzi do niedokrwienia mięśnia ...

Zawał serca – kto jest najbardziej podatny?

Zawał serca to nieodwracalne uszkodzenie (martwica) fragmentu mięśnia sercowego wywołane zablokowaniem dopływu krwi, wskutek całkowitej ...

Czynniki ryzyka zawału serca

Najczęstszą przyczyną zawału serca jest zaawansowana miażdżyca, dlatego pośrednio czynniki ryzyka rozwoju miażdżycy są jednocześnie ...

CK-MB – kinaza kreatynowa izoenzym MB (CK-MB mass)

Badanie kinazy kreatynowej – izoenzymu MB jest jednym z badań, które może być wykonane w ...

Rehabilitacja kardiologiczna – kiedy i dla kogo, rodzaje, etapy, ćwiczenia, efekty

Rehabilitacja kardiologiczna to zespół działań medycznych – ćwiczeń, wsparcia psychologicznego, motywujących, które wykonywane są u ...

Zapalenie chrząstek żebrowych u dzieci

Zapalenie chrząstek żebrowych (łac. costochondritis) znane jest także pod nazwą zespołu Tietzego (ang. Tietze's syndrome). ...

Choroby serca a stres

Wśród czynników zwiększających ryzyko wystąpienia miażdżycy oraz jej powikłań wymienić należy stres. Osoby mocniej reagujące ...

Jak zadbać o kondycję po przebytym zawale serca?

Nadciśnienie tętnicze i miażdżycę naczyń wieńcowych można zaliczyć do chorób cywilizacyjnych XXI wieku. Nasz zabiegany ...

Leki po zawale serca

Przebyty zawał serca sprawia, że modyfikacji musi ulec tryb życia. Dieta po zawale i aktywność ...

Ból w klatce piersiowej – jakie są przyczyny i co to znaczy, kiedy boli w klatce piersiowej?

Ból w klatce piersiowej może być objawem wielu różnych schorzeń (np. nerwicy, zapalenia opłucnej, refluksu ...

Badanie CK (kinaza kreatynowa)

CK, czyli kinaza kreatynowa oznaczana jest w przypadku podejrzenia uszkodzenia mięśni szkieletowych, w monitorowaniu leczenia ...

Zawał serca – przyczyny, objawy, postępowanie, leczenie, dieta, skutki

Przyczyną zawału serca jest niedokrwienie oraz niedotlenienie narządu w wyniku nagłego zamknięcia jednej z tętnic ...

Komentarze (0)