Zator tętnicy płucnej – przyczyny, objawy, leczenie, rokowanie, śmiertelność

Zator tętnicy płucnej oznacza stan, kiedy materiał zatorowy, czyli fragment skrzepu z żył głębokich kończyn dolnych lub miednicy mniejszej, zamyka jej światło. Przyczyny powstawania skrzepu w płucach to m.in.: ortopedyczne zabiegi chirurgiczne, urazy i złamania, niedowłady, długotrwałe unieruchomienia. Wśród objawów należy wymienić duszności i ból w klatce piersiowej. Leczenie zatoru w płucach dzieli się na zachowawcze oraz zabiegowe. Jakie są rokowania i śmiertalność w przypadku zatoru tętnicy płucnej?

Zator tętnicy płucnej – zakrzep w płucach

Zatorowość płucna, inaczej zator tętnicy płucnej czy zawał płucny, to stan, w którym tętnice krążenia płucnego zamknięte są przez materiał zatorowy – najczęściej fragment zakrzepu (skrzepliny) powstałego w żyłach głębokich kończyn dolnych lub miednicy mniejszej.

Co to jest zator płucny? To groźna sytuacja mogąca doprowadzić do śmierci pacjenta, dlatego bardzo ważna jest szybka diagnostyka oraz odpowiednia profilaktyka u osób z grup ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.

Materiał zatorowy najczęściej stanowi fragment zakrzepu powstałego w żyłach głębokich kończyn dolnych lub miednicy mniejszej, rzadziej w innych żyłach. Fragment zakrzepu może oderwać się i wraz z krwią przez prawy przedsionek, a następnie prawą komorę serca przedostać się do krążenia płucnego, powodując zatorowość płucną.

Z dużym ryzykiem zatorowości wiąże się zakrzepica proksymalna, dotycząca żyły podkolanowej i wszystkich żył położonych powyżej, aż do żyły głównej dolnej. Zakrzepica dystalna (żył na podudziu) wiąże się z małym ryzykiem zatoru w tętnicy płucnej.

Innym niż fragment zakrzepu materiałem zatorowym może być: płyn owodniowy, powietrze (podczas wprowadzania cewnika do żył centralnych lub przy jego usuwaniu), tkanka tłuszczowa (po złamaniach kości długich), masy nowotworowe (np. w raku nerki) czy ciało obce (najczęściej materiał stosowany do embolizacji naczyń).

Zator płuc – przyczyny i objawy

Czynniki ryzyka zatorowości płucnej to czynniki ryzyka rozwoju zakrzepicy żył głębokich. Zostały one opisane poniżej.

  • Można wyróżnić czynniki ryzyka związane z interwencjami medycznymi. Są to zabiegi operacyjne, szczególnie ortopedyczne oraz zabiegi w obrębie jamy brzusznej czy obecność cewnika naczyniowego w dużych żyłach.
  • Większe ryzyko skrzepu w płucach mogą powodować niektóre leki: leczenie przeciwnowotworowe (chemioterapia, przeciwnowotworowe leki hormonalne), stosowanie doustnej antykoncepcji lub hormonalnej terapii zastępczej.
  • Jeżeli chodzi o zator płucny, przyczyny to urazy, zwłaszcza wielonarządowe, lub złamania (w szczególności kości długich kończyn dolnych lub złamania miednicy) stanowią poważny czynnik ryzyka. Podobnie niedowłady kończyn dolnych czy udar mózgu.
  • Ryzyko powoduje długotrwałe unieruchomienie, w tym długie loty samolotem (np. międzykontynentalne) oraz stany wymagające długiego leczenia, takie jak sepsa, zapalenie płuc, niewydolność oddechowa czy krążenia, choroby autoimmunologiczne.
  • Chorzy na nowotwory złośliwe również są w dużym stopniu narażeni na zakrzepicę żył głębokich i zatorowość płucną. Przebyta zakrzepica żylna lub zakrzepica żylna w wywiadzie rodzinnym zwiększa ryzyko choroby. Choroby krwi, takie jak trombofilie, sprzyjają występowaniu zakrzepicy.
  • Kolejnym czynnikiem ryzyka powstania zatoru w tętnicy płucnej jest ucisk na żyłę, który może być spowodowany np. przez krwiaka lub w ciąży przez powiększającą się macicę.
  • Z czynników osobniczych należy wymienić m.in. otyłość czy wiek (częstość występowania zakrzepicy żył głębokich rośnie wraz z wiekiem).

W aż 1/3 przypadków zatoru tętnicy płucnej nie udaje się zidentyfikować u chorego czynników ryzyka. Mówimy wtedy o samoistnej lub idiopatycznej zatorowości płucnej. Objawy często mają nagły początek. Najczęściej występuje duszność i ból w klatce piersiowej. Objawem zatoru płucnego u niektórych pacjentów również kaszel (zwykle suchy), krwioplucie czy omdlenia. Objawy zakrzepicy żył głębokich występują u około 1/3 pacjentów.

Zator tętnicy płucnej – jakie badania wykonać?

W przypadku zatoru płucnego objawy są niespecyficzne lub nie pojawiają się w ogóle, dlatego też postawienie diagnozy bywa utrudnione. Zatorowość można różnicować m.in. z zapaleniem płuc, odmą opłucnową, niewydolnością serca, zawałem mięśnia serca czy rozwarstwieniem aorty.

Badanie D-dimeru jest najważniejszym badaniem laboratoryjnym, które pozwala na wykluczenie zatorowości, nie pozwala jednak na jej potwierdzenie, gdyż D-dimer może być podwyższony w wielu sytuacjach klinicznych. D-dimer to fragment fibryny, białka wytrącającego się z osocza w trakcie krzepnięcia. Chorzy z zatorowością płucną mają również zwykle podwyższoną troponinę, która jest wysoka również np. w zawale serca.

Mogą wystąpić zmiany w EKG lub w obrazie rentgenowskim klatki piersiowej, jednak podstawowym badaniem obrazowym w diagnostyce zatorowości płucnej jest angiotomografia komputerowa. Umożliwia ona dokładną ocenę tętnic płucnych.

Angiografia TK (lub scyntygrafia) jest badaniem pierwszego rzutu. Można wykonać również echo serca, w którym ocenia się pośrednie cechy obciążenia prawej komory lub w badaniu przezprzełykowym uwidacznia zator, jeśli jest on zlokalizowany w jednej z bliżej położonych tętnic płucnych.

Zator w płucach – leczenie

W zapobieganiu zawałowi płuc najważniejsze znaczenie ma wczesne uruchamianie po zabiegach operacyjnych i przebytych urazach oraz profilaktyczne przyjmowanie leków przeciwkrzepliwych u chorych z czynnikami ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Leczenie można podzielić na zabiegowe i zachowawcze.

  • Zabiegowe leczenie zatoru w płucach stosuje się obecnie niezwykle rzadko. Polega ono na usunięciu operacyjnym lub wewnątrznaczyniowym materiału zatorowego z tętnicy płucnej (embolektomia).
  • Zachowawcze leczenie ma na celu rozpuszczenie skrzepu w płucach. U chorych z zatorowością płucną wysokiego ryzyka, gdy nie ma przeciwwskazań, stosuje się leczenie trombolityczne – ukierunkowane na rozpuszczenie skrzepu za pomocą streptokinazy lub alteplazy.

Przeciwwskazania bezwzględne do stosowania leczenia trombolitycznego to: przebyty udar krwotoczny, udar niedokrwienny w ciągu pół roku, nowotwór ośrodkowego układu nerwowego, zabieg operacyjny lub uraz głowy (w ciągu ostatnich 3 tygodni), krwawienie z przewodu pokarmowego w przeciągu ostatniego miesiąca, rozwarstwienie aorty, skaza krwotoczna.

U chorych mniejszego ryzyka wystarcza leczenie heparyną niefrakcjonowaną lub drobnocząsteczkową (w dawce odpowiedniej do masy ciała) lub doustnymi lekami przeciwkrzepliwymi (acenokumarol, warfaryna). Przez pierwsze dni leczenia należy je przyjmować łącznie z heparyną, a następnie oznaczać wskaźnik INR we krwi (powinien oscylować między 2 a 3 – wówczas lek działa).

U chorych, u których stosowanie leków przeciwkrzepliwych jest bezwzględnie przeciwwskazane lub nieskuteczne, a ryzyko ponownej zatorowości płucnej duże, rozważa się umieszczenie specjalnego filtru w żyle głównej dolnej, który ma zapobiec przedostaniu się oderwanego fragmentu zakrzepu do serca i dalej do tętnicy płucnej.

Długoterminowe leczenie zatoru tętnicy płucnej średniego i małego ryzyka trwa 3 miesiące. Jedynie w wybranych przypadkach (np. u chorych z nowotworem złośliwym) leczenie przeciwkrzepliwe stosuje się przewlekle. W życiu po zatorze płucnym bardzo ważne jest odpowiednie leczenie, gdyż pozwala ono uniknąć powikłań, a także nawrotu choroby.

Zator płucny – rokowanie i śmiertelność

Zator płuc może nieść za sobą poważne następstwa dotyczące układu oddechowego i układu krążenia. Może doprowadzić m.in. do: niewydolności oddechowej, nadmiernego obciążenia prawej strony serca i w rezultacie do rozstrzeni prawej komory oraz niewydolności krążenia, wstrząsu i niedokrwienia serca (nawet zawału serca), zawału płuca i niedodmy czy do przewlekłego nadciśnienia płucnego.

Rokowania w przypadku nieleczonej choroby zależą od stopnia zaawansowania zatoru płucnego. Śmiertelność waha się od mniej niż 1 proc. w zatorowości niskiego ryzyka do 30 proc. w zatorowości wysokiego ryzyka.

Opublikowano: ; aktualizacja: 14.02.2018

Oceń:
4.7


Może cię

Zawał płuca – przyczyny, objawy, leczenie, zapobieganie

Płuca są narządem dobrze ukrwionym i rzadko można mówić o ich zawale. Osoby obciążone kardiologicznie ...

Zatorowość płucna – przyczyny, objawy, leczenie zatoru płucnego

Zatorowość płucna to stan, kiedy światło pnia płucnego, tętnic płucnych lub ich rozgałęzień zwęża się ...

Nadkrzepliwość – przyczyny, objawy, leczenie

Objawy nadkrzepliowści to najczęściej stany chorobowe wywołane zaburzeniem w postaci nadmiaru płytek krwi lub czynników, ...

Dlaczego należy leczyć żylaki nóg – objawy i powikłania

Żylaki kończyn dolnych to częsta dolegliwość będąca następstwem niewydolności żylnej, która dotyka czwartą część populacji. ...

Astma a POChP i inne choroby

Astma oskrzelowa to przewlekła choroba zapalna układu oddechowego, w której zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli, a ...

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa to zbiorcze pojęcie odnoszące się do zakrzepicy żył głębokich, przebiegającej klinicznie pod ...

Płytki oddech – jakie są przyczyny?

Płytki oddech może być objawem różnych łagodnych oraz ciężkich chorób i zaburzeń. Przyczynami spłycenia oddechu ...

Ciąża a zakrzepica

Ciąża jest stanem, podczas którego w organizmie kobiety dokonuje się wiele zmian. Niektóre z nich ...

Guz Wilmsa – objawy, przyczyny, leczenie, rokowania

Guz Wilmsa należy do grupy nowotworów najczęściej występujących w populacji dziecięcej. Jest najczęstszym złośliwym nowotworem ...

Skurcze stóp – jakie są przyczyny skurczów nóg w stopach?

Przyczyną skurczów s topie najczęściej jest intensywny wysiłek fizyczny. Skurcze mięśni są wynikiem niedoboru mikroelementów, ...

Duszność w czasie wysiłku

Duszność jest odczuciem subiektywnym, określanym przez pacjentów jako uczucie braku powietrza. Fizykalnym objawem duszności jest ...

Choroba Hortona

Choroba Hortona, zwana inaczej olbrzymiokomórkowym zapaleniem tętnic, to przewlekłe zapalne schorzenie dużych i średnich naczyń ...

Komentarze (0)