Tętno paradoksalne – co to jest tętno dziwaczne i jakie są przyczyny?

Brak zdjęcia

4 czerwca 2018

Pulsus paradoxus, czyli tętno paradoksalne (inaczej dziwaczne), to stan, kiedy dochodzi do jego zaniku lub zmniejszenia wypełnienia przy jednoczesnym spadku ciśnienia skurczowego krwi. Lekarz tętno dziwaczne może wyczuć już palpacyjnie. Pomocniczo wykonuje się pomiar ciśnienia sfigmomanometrem i stetoskopem. Przyczyną tętna poradoksalnego jest m.in. tamponada serca czy zaostrzony przebieg astmy. 

Co to jest tętno dziwaczne i jak wykrywa je lekarz?

Tętno dziwaczne (paradoksalne) jest objawem stanów nagłych, takich jak tamponada serca czy zaostrzenie chorób obturacyjnych płuc. Wczesne rozpoznanie w czasie badania lekarskiego pomaga w szybkim postawieniu diagnozy i rozpoczęciu terapii. Za pomocą monitorowania tętna dziwacznego można też ocenić ciężkość zaostrzenia astmy i odpowiedź na leczenie.

U zdrowych osób w czasie wdechu tętno prawidłowe przyspiesza, a ciśnienie krwi nieznacznie spada. W czasie wydechu dzieje się na odwrót, to znaczy tętno zwalnia, a ciśnienie skurczowe wraca do poprzedniej wartości. Tętno dziwaczne (pulsus paradoxus) to zmniejszenie wypełnienia tętna lub jego zanik podczas fazy wdechu spokojnego oddychania z towarzyszącym spadkiem ciśnienia skurczowego krwi o więcej niż 10 mm Hg.

Dziwne tętno może być wyczuwalne nawet palpacyjnie. Lekarz może rozpoznać objaw w trakcie pomiaru ciśnienia tętniczego sfigmomanometrem i stetoskopem. Należy porównać wyniki pomiaru w czasie wdechu i wydechu. Prawidłowo w czasie takiego pomiaru słyszalne są dwa tony. Jeden odpowiada ciśnieniu skurczowemu, a drugi rozkurczowemu. Jeśli mamy do czynienia z tętnem dziwacznym, pierwszy ton jest słyszalny tylko w trakcie wydechu.

Tętno paradoksalne – spadek ciśnienia?

Występowanie tętna paradoksalnego jest spowodowane dwoma mechanizmami: zwiększonymi wahaniami ciśnienia w śródpiersiu i rozdęciem prawej komory serca. Śródpiersie to przestrzeń w klatce piersiowej, w której znajduje się serce. W czasie wdechu ciśnienie w klatce piersiowej spada, a ciśnienie wokół naczyń krwionośnych pozostaje bez zmian. Oznacza to, że serce musi pokonać większą różnicę ciśnień, aby pompować krew do naczyń obwodowych.

W chorobach przebiegających ze zwężeniem dróg oddechowych różnica ciśnień jest jeszcze większa. Niektóre stany chorobowe przebiegają z powiększeniem prawej komory serca. Dzieje się tak głównie w czasie wdechu. Prawa komora powiększa się kosztem lewej, co dodatkowo wpływa na funkcję lewej komory. Stąd spadek ciśnienia i zanik tętna na wdechu.

Tętno dziwaczne – tamponada

Nieprawidłowe tętno może być wynikiem tamponady serca. Polega ona na gromadzeniu się płynu wokół serca. W wyniku tamponady upośledzona zostaje kurczliwość mięśnia sercowego, a co za tym idzie, spada jego objętość wyrzutowa.

Przyczynami nagłej tamponady może być: rana kłuta, pęknięcie mięśnia sercowego w przebiegu zawału serca, powikłania kardiochirurgiczne lub pęknięcie krwiaka. Jeśli tamponada rozwija się powoli, może być efektem zapalenia osierdzia lub nacieku nowotworowego.

Tętno dziwaczne nie występuje w tamponadzie serca, której towarzyszy niedomykalność zastawki aortalnej lub ubytek przegrody międzyprzedsionkowej.

Tętno paradoksalne a zatorowość płucna

Tętno paradoksalne może być też objawem masywnej zatorowości płucnej. Określenie „masywna” oznacza tutaj zamknięcie przez skrzeplinę co najmniej 50 proc. tętnic płucnych. Choroba ta charakteryzuje się nagłym początkiem.

Do innych objawów należą: duszność, ból w klatce piersiowej, przyspieszony oddech i akcja serca, suchy kaszel. Czasem może pojawić się krwioplucie. W tym przypadku również bardzo istotny jest wywiad.

Choroba ta ma szereg czynników ryzyka. Należą do nich m.in.: wiek powyżej 40. roku życia, otyłość, przebyta żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, urazy, długotrwałe unieruchomienie kończyny z powodu opatrunku lub długotrwałe przebywanie w pozycji siedzącej (np. lot samolotem), nowotwory złośliwe, choroby autoimmunologiczne, odwodnienie.

Tętno paradoksalne w astmie

Tętno dziwaczne pojawia się także w przebiegu zaostrzenia astmy. Jest to stan, który może rozwinąć się u osoby chorującej na astmę oskrzelową. Może się pojawić nagle – w ciągu kilku godzin – lub rozwinąć się w ciągu wielu dni.

Do czynników wyzwalających należą:

  • alergeny,
  • silne emocje,
  • zanieczyszczenia powietrza,
  • wysiłek fizyczny,
  • niektóre lek i pokarmy.

Na obraz zaostrzenia astmy składają się takie objawy jak: napadowa duszność, ściskanie w klatce piersiowej, suchy, napadowy kaszel, pobudzenie, świszczący oddech. Ciągły przyłóżkowy pomiar tętna i ciśnienia wykorzystuje się przy monitorowaniu leczenia zaostrzenia astmy.

Tętno dziwaczne – przyczyna to choroby płuc i serca

W zaostrzeniu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) również może pojawić się tętno dziwaczne. Zaostrzenie to definiuje się jako większe niż na co dzień pogorszenie objawów ze strony układu oddechowego (duszność, przewlekły kaszel, odkrztuszanie plwociny).

Zaostrzenie może być spowodowane zakażeniami układu oddechowego, zanieczyszczeniami powietrza i przerwaniem stosowanego leczenia. Aby zapobiegać zaostrzeniom, zaleca się całkowite zaprzestanie palenia tytoniu, szczepienia przeciwko grypie i pneumokokom oraz stosowanie się do innych zaleceń lekarza.

Kolejną przyczyną może być zaciskające zapalenie osierdzia. Jest to rzadkie powikłanie zapalenia bakteryjnego lub gruźliczego. W przebiegu tej choroby worek osierdziowy staje się sztywny i utrudnia pracę mięśnia sercowego. Objawy choroby są niecharakterystyczne, np. osłabienie, ból w klatce piersiowej, uczucie kołatania serca. Bardzo istotny jest wywiad.

Nieprawidłowe tętno może być też oznaką wstrząsu, np. w wyniku sepsy, znacznej utraty krwi lub odwodnienia.

Bibliografia:

  • Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2015, s. 26–27, 381, 521–533.
  • Hamzaoui O., Monnet X., Teboul J. L., Pulsus paradoxus. Eur. Respir. J., 2013, 42, 6: 1696–1705.
  • Krauze T., Wpływ oddychania na pracę układu krążenia i autonomicznego układu nerwowego. Praca doktorska. Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, Poznań 2008.
Opublikowano: ; aktualizacja: 11.07.2018

Oceń:
4.6


Może cię

Arytmia serca

Arytmia serca, inaczej nazywana zaburzeniem rytmu serca, to zaburzenie pracy serca polegające na jej przyśpieszeniu, ...

Co wywołuje napad astmy?

Napad astmy (czyli dychawicy oskrzelowej) może być wywołany alergenami, między innymi zanieczyszczeniem powietrza, drażniącymi czynnikami ...

Przyczyny duszności

Duszność jest to subiektywne uczucie braku powietrza, zazwyczaj połączone ze wzmożoną pracą mięśni oddechowych. Duszność ...

Leczenie astmy

Astmy oskrzelowej zazwyczaj nie da się całkowicie zwalczyć, jednak przy dobraniu odpowiednich leków i ich ...

Postępowanie w zaostrzeniu POChP

W przebiegu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, czyli POChP, dochodzi do zaostrzeń objawów. Najczęściej ich przyczyną ...

Palenie a choroby układu oddechowego

Nałóg palenia papierosów należy niewątpliwie do najpoważniejszych wyzwań medycyny w ostatnich latach i jednocześnie jest ...

Astma oskrzelowa u dzieci

Astma oskrzelowa (os greckiego słowa ásthma, oznaczającego "zadyszka") jest przewlekłą chorobą płuc utrudniającą oddychanie. Choroba ...

Teofilina – badanie stężenia

Badanie stężenie teofiliny wykonuje się w celu monitorowania stężenia teofiliny we krwi podczas leczenia m.in. ...

Jak rozpoznać astmę?

Napady duszności, uporczywy kaszel, świszczący oddech oraz uczucie ciężkości w klatce piersiowej to objawy charakterystyczne ...

Nadreaktywność oskrzeli – co to jest, jakie są przyczyny, objawy i leczenie?

Nadreaktywność oskrzeli występuje, gdy reakcja układu oddechowego na bodziec, który w zdrowym organizmie nie wywołałby ...

POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc) – przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie

POChP, czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc to nieuleczalne schorzenie, w przebiegu którego występują problemy z ...

Napad astmy oskrzelowej

Napad astmy oskrzelowej może wystąpić w różnych okolicznościach, np. podczas wysiłku fizycznego, w odpowiedzi na ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon