Rehabilitacja po zawale serca – jak wygląda w domu i w szpitalu, co i jak ćwiczyć?

Celem rehabilitacji kardiologicznej jest nie tylko wydłużenie, ale także poprawa jakości życia pacjentów, u których przeprowadzona została operacja kardiochirurgiczna, wystąpił ostry zespół wieńcowy, czy inny incydent sercowy.

Rehabilitacja kardiologiczna – na czym polega?

Mimo ogromnych postępów z zakresu kardiologii interwencyjnej, intensywnej terapii, kardiochirurgii czy nawet farmakoterapii, zauważono, że mimo prawidłowo wykonanych, zakończonych sukcesem zabiegów i operacji o charakterze naprawczym, u pacjentów nie zawsze występowała poprawa jakości życia. W ten sposób powstała dziedzina kardiologii zajmująca się kompleksową rehabilitacją kardiologiczną, której celem jest nie tylko wydłużenie, ale także poprawa jakości życia pacjentów, u których przeprowadzona została operacja kardiochirurgiczna, wystąpił ostry zespół wieńcowy, czy inny incydent sercowy.

Według definicji WHO rehabilitacja kardiologiczna to „ ogół aktywności i interwencji wymaganych do osiągnięcia najlepszego możliwego stanu fizycznego, umysłowego i społecznego tak, aby pacjent z przewlekłą chorobą sercowo-naczyniową lub po okresie ostrym choroby był w stanie o własnych siłach ponownie zająć właściwe mu miejsce w społeczeństwie oraz wieść aktywne życie”. Do podstawowych zasad rehabilitacji kardiologicznej, zapewniających dobre efekty związane z wydłużeniem życia oraz poprawą jego jakości, należy:

  • kompleksowość,
  • integracja działań wielu specjalistów,
  • natychmiastowość i nieuchronność,
  • etapowość,
  • ciągłość,
  • indywidualizacja,
  • bezpieczeństwo oraz akceptacja.

Jednym z elementów rehabilitacji kardiologicznej, obok psychoterapii, optymalizacji leczenia farmakologicznego jak i inwazyjnego, redukcji czynników ryzyka oraz modyfikacji stylu życia, edukacji samych pacjentów, ale także ich rodzin, jest wysiłek fizyczny, którego skuteczność w ramach terapii ruchem poparta jest dowodami pochodzącymi z badań naukowych.

Rehabilitacja po zawale – wskazania i przeciwwskazania

W przypadku braku bezwzględnych przeciwwskazań (do których należą: stany zagrażające życiu, niestabilny stan pacjenta) do prowadzenia rehabilitacji, należy rozpocząć ją niezwłocznie. Wysiłek fizyczny jest bezpieczny na każdym jej etapie, pod warunkiem, że realizuje się go według określonych zasad. Należy jednak pamiętać, że pewne stany kliniczne (np. ostre stany zapalne, blok przedsionkowo – komorowy III stopnia, ciężka niedokrwistość, zaburzenia komorowe) mimo zachowania odpowiedniego bezpieczeństwa wymagają czasowego zaprzestania kinezyterapii. W trakcie terapii ruchem bardzo ważny jest nadzór nad osobą ćwiczącą obejmujący nie tylko kontrolę poprawności wykonywanych ćwiczeń, ale także pomiar tętna, ciśnienia tętniczego czasami także badanie EKG oraz w przypadku wystąpienia niepokojących objawów modyfikacja treningu.

Rehabilitacja jest procesem wieloetapowym (wyróżniamy okres wczesny realizowany w dwóch etapach oraz późny) i ciągłym (każda przerwa osłabia skuteczność działań rehabilitacyjnych).

Metody rehabilitacyjne nie mogą być źródłem stresu dla pacjenta, dlatego muszą być przez niego akceptowane. Poza tym należy je zindywidualizować by odnieść jak największe korzyści przy jak najmniejszym ryzyku.

Rehabilitacja kardiologiczna – programy i etapy

Jak już wcześniej było wspomniane, każdy zindywidualizowany program rehabilitacyjny należy podzielić na kilka etapów:

Wczesna rehabilitacja po zawale serca – I etap rehabilitacji

I etap rehabilitacji wczesnej, inaczej nazywany usprawnianiem, należy rozpocząć jak najszybciej od chwili ustąpienia zagrożenia życia, ale nie wcześniej niż po 12–24 godzinach unieruchomienia, z częstotliwością 2 razy dziennie przez 7 dni w tygodniu. Na tym etapie bardzo ważna jest znajomość stanu klinicznego pacjenta (w tym chorób współistniejących), a także jego poziomu sprawności przed chorobą. Zaleca się, aby na tym etapie wysiłkowy przyrost tętna nie przekraczał 20 uderzeń na minutę, a wysiłek był najwyżej umiarkowany – zawsze ćwiczenia należy przerywać w sytuacji, gdy pojawią się objawy niepokojące.

Bardzo ważne jest to, by unikać ćwiczeń, w których dochodzi do zjawiska natężonego wydechu przy zamkniętej głośni (podobna sytuacja występuje w momencie parcia na stolec), wywołujących nieadekwatny do wysiłku wzrost tętna i skurczowego ciśnienia tętniczego krwi.

II etap rehabilitacji po zawale serca

II etap rehabilitacji wczesnej jest to etap, w którym określa się rodzaj, intensywność oraz jakość wysiłku w trakcie treningu, a także przekazuje się informacje pacjentowi na temat wskazanych i przeciwwskazanych form aktywności w życiu codziennym. Na tym etapie stosuje się treningi obejmujące: treningi ogólnousprawniające, gimnastykę oddechową, ćwiczenia rozciągające i rozluźniające, treningi wytrzymałościowe, interwałowe na ergometrze rowerowym (trwające 15–30 min składające się z 3 min obciążeń przedzielony 2–3 min okresami odpoczynku), treningi ciągłe np. marsz (trwające 15–30 min), ćwiczenia oporowe (np. naprzemiennie trening interwałowy na rowerku z wiosłowaniem lub steperem), treningi w wodzie.

Obciążenie należy wyliczyć indywidualnie dla każdego pacjenta kierując się odpowiednim wzrostem tętna w trakcie wysiłku – nadrzędną jednak oceną obciążenia powinna być subiektywna ocena pacjenta na temat zmęczenia. Łączny czas wysiłku powinien wynosić 30–90 min dziennie, a dobowy wydatek kaloryczny 160–300 kcal.

Etap II rehabilitacji po zawale i innych chorobach serca

Pacjenci po operacjach kardiochirurgicznych – w tej grupie rehabilitacja powinna trwać około 6 tygodni; etap ten należy rozpocząć około 10 dnia od wykonanego (i przebiegającego bez powikłań) zabiegu. U tych pacjentów trzeba zwrócić szczególna uwagę na ćwiczenia oddechowe i ochronę stabilności mostka. Na poprawę funkcji serca i wydolności fizycznej po zabiegu, najczęściej potrzeba 3–6 miesięcy.

Pacjenci z niewydolnością serca – okres stabilizacji niewydolności serca nie jest przeciwwskazaniem do wysiłku fizycznego. Intensywność i czas trwania planuje się w zależności od wydolności fizycznej pacjenta, określanej na podstawie wykonanych badań (np. próby wysiłkowej, 6-minutowego test marszu). Preferowaną formą wysiłku jest trening interwałowy składający się z obciążeń trwających 30 s do 4 min przedzielonych 1–3 minutowymi okresami odpoczynku.

Pacjenci po transplantacji serca – rehabilitacje należy planować indywidualnie, kierując się zasadami podobnymi do tych stosowanych w przypadku pacjentów z niewydolnością serca.

Pacjenci po zawale serca – powinni unikać: dźwigania, pchania (np. samochodu), zmiany koła, odgarniania śniegu, kopania ziemi, mogą natomiast pływać, rekreacyjnie grać w siatkówkę, maszerować (3–5 km/h), jeździć na rowerze (10–20 km/h), tańczyć. Ogólnie zaleca się, by ich wysiłek trwał 30 min dziennie 3–5 razy w tygodniu.

Sport po zawale – jak ćwiczyć

Niedostateczna aktywność fizyczna nazywana „lenistwem ruchowym” jest jednym z czynników ryzyka rozwoju otyłości, miażdżycy i innych chorób układu krążenia, ale także depresji pogarszającej rokowanie pacjentów kardiologicznych. Należy jednak pamiętać, że nieadekwatny do możliwości pacjenta wysiłek fizyczny może przynieść znacznie więcej szkody niż pożytku, dlatego koniecznie przed rozpoczęciem aktywności ruchowej należy skonsultować się z lekarzem, by dobrać indywidualny i optymalny dla pacjenta zestaw ćwiczeń.

Bez względu na aktywność, zawsze główną część treningu należy poprzedzić kilku minutową rozgrzewką, a zakończyć ją 10–15 minutowymi ćwiczeniami wyciszającymi o małej intensywności. Zalecane są co najmniej 30 minutowe treningi w ciągu, co najmniej 3 dni w tygodniu, których tygodniowy wydatek energetyczny powinien wynosić minimum 1000 kcal.

Opublikowano: ; aktualizacja: 19.02.2018

Oceń:
4.8


Może cię

Życie po zawale serca – badania, leki, rehabilitacja kardiologiczna, sport, dieta

Zawał serca dotyka rocznie ponad 100 tysięcy osób w Polsce. Pacjent musi pamiętać, że chore ...

Stenty w sercu i w naczyniach – co to jest, powikłania, ryzyko restenozy i życie po wszczepieniu stentów

Stenty to wykonane z metalu lub plastiku rurki (protezy), które umieszcza się w naczyniach. Ich ...

Angioplastyka naczyń wieńcowych PTCA – co to jest, jakie są wskazania i powikłania?

PTCA to skrót nazwy zabiegu, nazywanego przezskórną śródnaczyniową angioplastyką wieńcową. Jest to zabieg stosowany w ...

Wideo – Angioplastyka wieńcowa

PTCA – co to za metoda i kiedy się ją stosuje? Jest to skrót od ...

Wideo – Pomostowanie aortalno-wieńcowe (CABG), tzw. bypassy

Bajpasy są to połączenia omijające, stosowane do poprawy ukrwienia danego narządu. Można je stosować pomiędzy ...

Zespół wazowagalny – przyczyny, objawy, leczenie omdleń wazowagalnych

Zespół wazowagalny to zaburzenie, które prowadzi do nieprawidłowego rozszerzenia naczyń krwionośnych w organizmie lub bradykardii ...

Rozwarstwienie aorty

Rozwarstwienie aorty występuje zwykle po 60 r.ż., częściej u mężczyzn. Najważniejszym czynnikiem, który zwiększa ryzyko ...

Sinica kończyn

Sinica kończyn, inaczej akrocyjanoza, jest łagodnym zaburzeniem naczynioruchowym, które jako pierwotne schorzenie nie wymaga leczenia ...

Angioplastyka naczyń wieńcowych PTCA – co to jest, jakie są wskazania i powikłania?

PTCA to skrót nazwy zabiegu, nazywanego przezskórną śródnaczyniową angioplastyką wieńcową. Jest to zabieg stosowany w ...

Rehabilitacja kardiologiczna – kiedy i dla kogo, rodzaje, etapy, ćwiczenia, efekty

Rehabilitacja kardiologiczna to zespół działań medycznych – ćwiczeń, wsparcia psychologicznego, motywujących, które wykonywane są u ...

Dlaczego puchną nogi – puchnięcie nóg – przyczyny, objawy, leczenie

Przyczyną opuchlizny nóg jest nieprawidłowe gromadzenie się płynu w tkankach kończyn dolnych. Obrzęki mogą pojawić ...

Czym są bajpasy serca (by-passy) CABG – jak wygląda operacja, ryzyko, powikłania i rokowanie?

By-passy serca to zabieg, który polega na wszczepieniu pomostu naczyniowego – swoistego połączenia pomiędzy aortą, ...

Komentarze (0)