Przetaczanie krwi – na czym polega, jakie są zasady, czy występują powikłania?

Przetaczanie krwi (transfuzja) to procedura medyczna polegająca na podaniu pacjentowi wcześniej pobranego i przygotowanego preparatu krwiopochodnego. Leczenie krwi może uratować życie chorego niesie jednak ryzyko wystąpienia ostrych i przewlekłych powikłań. Do dyspozycji mamy nie tylko krew, ale całą gamę preparatów wytwarzanych z krwi.

Przetaczanie krwi – historia

Człowiek od wieków wiedział, że krew jest niezbędnym składnikiem jego organizmu. Często też w „złej krwi” dopatrywano się przyczyny chorób nękających człowieka.

Pierwsze próby przetoczenia krwi pochodzą już ze starożytnego Egiptu. Niestety do czasu odkrycia grup krwi zabiegi te były obarczone ogromną śmiertelnością ze względu na konflikty grupowe krwi. Pierwszą transfuzje w nowożytnej medycynie wykonano w 1818 r. choć grupy krwi odkryto dopiero w 1901.

W 1940 r. odkryto dodatkowo czynnik Rh, odpowiedzialny do tej pory za większość nieudanych transfuzji. To dało początek dynamicznemu rozwojowi ilości wykonywanych transfuzji, gdyż stały się one względnie bezpieczne. Odkrycie, że dodanie do krwi antykoagulantów umożliwia jej przechowanie dało początek pierwszym bankom krwi.

Przetaczanie krwi a grupy krwi

Układ AB0

Ludzkie erytrocyty zawierają na swojej powierzchni antygeny, czyli białka rozpoznawane przez nasz układ odpornościowy. Istnieje wiele układów antygenów, które ulegają ekspresji na naszych erytrocytach, ale dwa mają największe znaczenie. Jeden to układ AB0, a drugi to układ Rh. W układzie AB0 mamy dwa antygeny: A i B. W przekładzie na grupy krwi przedstawia się to następująco:

  • grupa A – zawiera antygen A;
  • grupa B – zawiera antygen B;
  • grupa AB – zawiera jednocześnie antygeny A i B;
  • grupa 0 – nie ma antygenów z grupy AB0.

Do dzisiaj nie wiemy, z czego to wynika, ale od urodzenia w swoim krwiobiegu posiadamy przeciwciała skierowane przeciwko antygenowi nieobecnemu na naszych krwinkach. Tym sposobem osoba o grupie AB nie posiada żadnych przeciwciał, a osoba o grupie 0 posiada przeciwciała anty-A i anty-B. Osoby z grupą krwi AB są idealnymi biorcami, gdyż mogą otrzymać każdą inną grupę krwi, a osoby z grupą krwi 0 są idealnymi dawcami, gdyż ich krew może zostać przetoczona bez konsekwencji potransfuzyjnych innym grupom krwi. W praktyce jednak poza wyjątkowymi stanami przetacza się krew zgodną grupowo.

Układ Rh

Jeżeli chodzi o układ Rh to jego nazwa pochodzi od rezusów, rodzaju małp posiadających zbliżony antygen na swoich erytrocytach. 85% populacji posiada antygen Rh, natomiast 15% jest go pozbawionych. W przeciwieństwie do układu AB0 osoby Rh ujemne nie posiadają przeciwciał przeciwko antygenowi Rh. Jest to wykorzystywane w zwalczaniu choroby hemolitycznej noworodków, której antygen Rh jest głównym sprawcą. Układ Rh jest znacznie bardziej skomplikowany i składa się na niego więcej antygenów, ale najbardziej immunogenny jest właśnie antygen D, który determinuje grupę Rh dodatnią. Oprócz układów AB0 i Rh istnieje wiele pomniejszych układów takich jak Kell, Kidd, Duffy i inne.

Aby przetoczyć krew, musi ona być zgodna w układzie AB0 i Rh. Nie wyklucza to jednak niezgodności w którymś z licznych układów antygenów. Z tego względu przed przetoczeniem niezbędna jest próba krzyżowa.

Transfuzja krwi – preparaty krwiopochodne

Obecnie nie przetacza się tylko krwi pełnej, ale mamy do wyboru kilkanaście preparatów w zależności od stanu pacjenta i ich dostępności w Regionalnym Centrum Krwiodawstwa.

  • Krew pełna konserwowana (KPK) 450 ml krwi + 50 ml środka konserwującego. Zawiera wszystkie elementy krwi w proporcjach występujących u dawcy.
  • Koncentrat krwinek czerwonych (KKCz) – najczęściej używany, zawiera wszystkie erytrocyty z krwi pełnej oraz różną liczbę płytek krwi i leukocytów. Przetoczenie 1 j. zwiększa hematokryt o około 1 g/dl.
  • Ubogoleukocytarny koncentrat krwinek czerwonych (UKKCz) – uzyskuje się przez usunięcie większości leukocytów i płytek krwi.
  • Koncentrat krwinek płytkowych (KKP) – 1 jednostkę stanowią trombocyty uzyskane po odwirowaniu 1 jednostki KPK.
  • Osocze świeżo mrożone (FFP) – 1 jednostka to 200 ml, uzyskane po odwirowaniu krwinek z KPK.
  • Koncentrat granulocytarny – odwirowane leukocyty.
  • Krioprecypitat – zawiera czynniki krzepnięcia, podajemy go w skazach krwotocznych osoczowych.
  • Albumina – uzyskuje się przez odwirowanie dużych ilości osocza. Podaje się w plazmaferezie leczniczej, oparzeniach, niedoborach albumin.
  • Immunoglobuliny – podajemy w niedoborach odporności.

Przetaczanie krwi – zasady – jak przebiega?

Przed samym przetoczeniem preparatu krwi wykonuje się tzw. próbę zgodności, czyli próbę krzyżową. Krew pacjenta łączy się z surowicą dawcy, a surowicę dawcy z krwią pacjenta. Tą procedurę wykonuje się w celu wykrycia niezgodności pomiędzy biorcą, a dawcą.

Mimo braku przeciwwskazań w grupie krwi i układzie Rh, może zawsze dojść do konfliktów w pomniejszych układach zgodności lub też możemy mieć do czynienia z już występującymi przeciwciałami w którymś z preparatów. W takim wypadku w próbie zgodności dochodzi do aglutynacji (łączenia się krwinek w większe kompleksy i opadania) i dany preparat krwi nie może zostać przeznaczony temu pacjentowi. Procedurę rozpoczyna się od nowa.

Jeżeli próba zgodności jest pomyślna: jeszcze raz weryfikuje się tożsamość biorcy i preparat dawcy, sprawdza się datę ważności preparatu, mierzy się temperaturę i ciśnienie biorcy i podłącza preparat zwykle w prędkości około 4—5 ml/min (1 ml to 15 kropli).

Przetoczenie krwi – czas – ile trwa?

Przetoczenie wykonuje się za pomocą jednorazowych, jałowych zestawów. W początkowym okresie przetaczania pacjent powinien być monitorowany w celu wykluczenia gwałtownych powikłań poprzetoczeniowych. Maksymalny czas podawania koncentratu krwinek czerwonych to 4 h, a koncentratu krwinek płytkowych to 30 min.

Ważną czynnością przed podaniem krwi jest jej ogrzanie do temperatury ustroju, gdyż przy masywnych przetoczeniach schłodzonej krwi może dojść do hipotermii u pacjenta.

Przetaczanie krwi po porodzie i u dziecka – kiedy jest potrzebne?

U niektórych kobiet po urodzeniu dziecka dochodzi do niedokrwistości (anemii) spowodowanej krwotokiem poporodowym. W takim przypadku konieczna staje się transfuzja krwi po porodzie jest konieczna w przypadku kobiet, u których doszło do krwotoku poporodowego.

Wskazaniem do przetoczenia krwi u dziecka (noworodka) jest również anemia powstała na tle konfliktu serologicznego – czynnik Rh- u matki i Rh+ u ojca.

Przetaczanie krwi – powikłania

Po przetoczeniu preparatu krwiopochodnego możemy mieć do czynienia z ostrą lub przewlekłą reakcją poprzetoczeniową. W czasie ostrej reakcji poprzetoczeniowej mamy najczęściej do czynienia najczęściej z szybko narastającą gorączką, dreszczami bez wzrostu temperatury, bólami w miejscu wkłucia. Może też dojść do:

  • nagłych zmian ciśnienia tętniczego (obniżenia lub podwyższenia),
  • objawów duszności,
  • przyśpieszenia oddechu.

W późniejszym okresie możemy mieć do czynienia ze:

  • zmianami skórnymi,
  • ciemnym zabarwieniem moczu.

Do późnych powikłań poprzetoczeniowych należą zakażenia przeniesione z podaną krwią.

Jest to jednak w dzisiejszych czasach bardzo rzadkie zjawisko, gdyż krew dawcy jest badana pod kątem większości drobnoustrojów i wirusów. Po przetoczeniu dochodzi też czasami do przeciążenia układu krwionośnego biorcy z powodu zbyt dużej ilości elementów morfotycznych w krążeniu. Do fizjologicznego stanu po przetoczeniu należy tez podwyższenie poziomu potasu, gdyż część krwinek w preparacie dawcy szybko ulega obumarciu wraz z uwolnieniem wewnątrzkomórkowego potasu. Generalnie jednak powikłania poprzetoczeniowe nie są częstym objawem.

Warto wiedzieć, że zdania dotyczące przetaczania krwi przy nowotworach czy w trakcie chemioterapii są podzielone – jedni twierdzą, że w tym przypadku może ono prowadzić do zakażeń, drudzy z kolei przekonują, że transfuzja ułatwia np. leczenie raka piersi i białaczki.

Bibliografia

  1. E. Wiszniewska-Gauer,  Leczenie krwią. Podręcznik dla studentów medycznych,  Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2011. 
  2. Idem, Przetaczanie krwi, 2010. 
  3. https://www.cancer.org/treatment/treatments-and-side-effects/treatment-types/blood-transfusion-and-donation/how-blood-transfusions-are-done.html
Opublikowano: ; aktualizacja: 12.12.2018

Oceń:
4.8


Może cię

Badanie krwi RDW – wyniki i normy wskaźnika RDW czerwonych krwinek

Badanie krwi RDW (red blood cell distribution width) służy określeniu anizocytozy, czyli stopnia zróżnicowania krwinek ...

Układ Kell

Układ Kell jest to trzeci pod względem ważności układ grupowy krwinek czerwonych zaraz obok układu ...

Badanie grupy krwi

Badania grupy krwi standardowo oznaczają, badanie układu AB0 oraz obecność antygenu D, czyli czynnik Rh. ...

Niedobór żelaza u dziecka

Do najczęstszych niedoborów składników pokarmowych u dzieci należy niedobór żelaza w diecie. Nieodpowiednia dieta (uboga ...

Niedokrwistość u dzieci

Niedokrwistość (inaczej anemia) to zbyt niskie stężenie hemoglobiny we krwi, obniżony hematokryt krwi, a do ...

Niedokrwistość

Niskie stężenie hemoglobiny we krwi określane jest mianem niedokrwistości. Istotne jest wykluczenie niedokrwistości rzekomej (rozcieńczenia ...

Anemia u kobiet – przyczyny, objawy i leczenie niedokrwistości

Anemia u kobiet jest rozpoznawana częściej niż u mężczyzn. Anemia, czyli niedokrwistość, to obniżone stężenie ...

Niskie i podwyższone erytrocyty w wynikach badań krwi – co to znaczy?

Erytrocyty (RBC w badaniach krwi) są odpowiedzialne za przenoszenie tlenu. Czerwone krwinki oznacza się w ...

Anemia u dzieci

Anemia to jedno z najczęściej występujących zaburzeń krwi. Anemię, która dotyczy także dzieci, diagnozuje się, ...

Dlaczego warto znać swoją grupę krwi?

Znajomość grupy krwi najistotniejsza jest przy przetaczaniu krwi. Transfuzja krwi niezgodnej pod względem antygenowym prowadzi ...

Czynnik Rh (grupa Rh, antygen D) – badanie

Układ grupowy Rh stanowi najbardziej złożony układ grup krwi. W jego skład zalicza się 49 ...

Próba krzyżowa

Próba serologicznej zgodności dawcy i biorcy (próba krzyżowa) jest podstawowym badaniem w transfuzjologii. Wykonywana jest ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon